Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 vừa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đã mở ra một chương phát triển mới cho địa phương. Không chỉ tái định vị vai trò của Quảng Ninh trong mạng lưới phát triển quốc gia, quy hoạch còn kiến tạo cấu trúc không gian mới với các hành lang kinh tế, cực tăng trưởng và trung tâm động lực liên kết chặt chẽ giữa đô thị, biển đảo, cửa khẩu và vùng núi, tạo nền tảng cho mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trong tương lai.

Định vị đô thị biển - biên giới - di sản mang tầm quốc gia, quốc tế 

Theo quy hoạch được phê duyệt, phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ địa giới hành chính tỉnh Quảng Ninh với diện tích khoảng 6.232 km² đất liền cùng phần diện tích biển theo ranh giới hành chính được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Trên nền tảng đó, Quảng Ninh được định hướng phát triển theo mô hình đô thị hiện đại, thông minh, xanh và bền vững; phát huy vai trò là cực tăng trưởng quốc gia, đầu động lực phát triển vùng và có sức hút lan tỏa, khả năng cạnh tranh quốc tế.

Điểm nhấn nổi bật của quy hoạch là việc xác lập rõ bản sắc phát triển riêng của Quảng Ninh trên nền tảng tích hợp các yếu tố đô thị, biển, biên giới và di sản. Theo đó, Quảng Ninh được định hướng trở thành đô thị hiện đại, thông minh, xanh và bền vững; là cực tăng trưởng quốc gia, động lực phát triển của vùng với sức lan tỏa mạnh và khả năng cạnh tranh quốc tế cao, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường.

Quy hoạch hướng tới xây dựng một hệ sinh thái phát triển hoàn chỉnh, tạo nền tảng không gian và hạ tầng cho phát triển đô thị, dịch vụ, kinh tế biển, công nghiệp công nghệ cao; gắn với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đồng thời, nâng cao năng lực liên kết vùng, tăng cường kết nối quốc gia và quốc tế, gắn phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Trên cơ sở đó, Quảng Ninh được định hướng trở thành trung tâm kinh tế biển, công nghiệp du lịch, công nghiệp văn hóa, công nghiệp ứng dụng công nghệ cao hiện đại, kinh tế di sản, kinh tế đêm và kinh tế đô thị của cả nước; từng bước hình thành trung tâm văn hóa, nghệ thuật cấp vùng, điểm đến hấp dẫn của khu vực châu Á và thế giới.

Theo tầm nhìn quy hoạch, Quảng Ninh sẽ trở thành cửa ngõ kết nối quốc tế, trung tâm dịch vụ và du lịch quốc tế, trung tâm kinh tế biển quốc gia; là đô thị biển văn minh, hiện đại, xanh, thông minh và bền vững, có chất lượng sống đạt tiêu chuẩn quốc tế. Địa phương cũng được định hướng tiên phong trong các mô hình đổi mới sáng tạo quốc gia, lấy con người và di sản làm trung tâm của quá trình phát triển.

Mục tiêu phát triển được đặt ra theo từng giai đoạn rất cụ thể. Đến năm 2030, Quảng Ninh trở thành trung tâm dịch vụ du lịch quốc tế, cửa ngõ thương mại quốc gia, dịch vụ chất lượng cao và sản xuất ứng dụng công nghệ cao.

Đến năm 2040, tỉnh sẽ trở thành trung tâm kinh tế biển quốc gia, đô thị biển văn minh, hiện đại, ứng dụng mạnh mẽ các mô hình đổi mới sáng tạo trong phát triển kinh tế, xã hội và quản trị.

Xa hơn, đến năm 2050, Quảng Ninh được định hướng trở thành Thành phố gắn với di sản mang tầm quốc tế, trung tâm kinh tế biển quốc gia và khu vực Đông Nam Á, vùng đô thị mang tầm khu vực và quốc tế, là một trong những đầu tàu kinh tế quan trọng của quốc gia, là hình mẫu về quản trị phát triển đô thị xanh, hiện đại, thông minh, bền vững có bản sắc, bảo vệ tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Những mục tiêu này cho thấy quy hoạch không chỉ giải quyết yêu cầu phát triển trước mắt mà còn định vị lại vai trò của Quảng Ninh trong chiến lược phát triển quốc gia. Từ một địa phương có thế mạnh về công nghiệp khai khoáng và du lịch, Quảng Ninh đang được định hướng trở thành trung tâm kinh tế biển tổng hợp, cửa ngõ kết nối quốc tế và động lực tăng trưởng của khu vực phía Bắc.

Các chỉ tiêu phát triển được đặt ra ở quy mô lớn. Đến năm 2030, dân số toàn tỉnh dự kiến đạt khoảng 2,23 - 2,32 triệu người. Đến năm 2040 tăng lên khoảng 2,98 - 3,10 triệu người và đến năm 2050 đạt khoảng 3,6 - 3,8 triệu người.

Đối với du lịch, năm 2030 Quảng Ninh dự kiến đón khoảng 28 - 30 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế từ 9 - 10 triệu lượt. Đến năm 2050, tổng lượng khách du lịch đạt khoảng 40 - 45 triệu lượt, trong đó khách quốc tế từ 13 - 15 triệu lượt. Đây là những chỉ tiêu cho thấy định hướng đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn có sức cạnh tranh quốc tế.

Song hành với đó là mục tiêu phát triển không gian đô thị quy mô lớn. Diện tích đất xây dựng đến năm 2050 dự kiến đạt khoảng 125.000 - 135.000 ha, tạo dư địa cho phát triển các khu đô thị mới, khu công nghiệp, trung tâm logistics, hạ tầng dịch vụ và các không gian kinh tế mới.

Mở rộng dư địa tăng trưởng từ các hành lang và cực phát triển mới

Nếu như các giai đoạn trước, tăng trưởng của Quảng Ninh chủ yếu tập trung tại khu vực Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí và Quảng Yên thì quy hoạch lần này đã mở rộng đáng kể không gian phát triển bằng việc hình thành cấu trúc không gian đa cực, đa trung tâm trên phạm vi toàn tỉnh.

Theo quy hoạch, mô hình phát triển được tổ chức theo cấu trúc “3 hành lang phát triển, 4 vùng kinh tế - xã hội và 5 trung tâm động lực phát triển”.

Ba hành lang phát triển gồm hành lang đô thị ven biển, hành lang biển đảo và hành lang vành đai núi.

Trong đó, hành lang đô thị ven biển giữ vai trò trục động lực chính của tỉnh, kết nối chuỗi đô thị Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái gắn với hệ thống cảng biển, logistics, dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao và du lịch chất lượng cao.

Hành lang biển đảo được định hướng phát huy tiềm năng kinh tế biển, dịch vụ hàng hải, kinh tế du lịch biển đảo và các ngành kinh tế xanh.

Trong khi đó, hành lang vành đai núi sẽ phát huy lợi thế kinh tế cửa khẩu, kinh tế rừng, du lịch sinh thái và các giá trị văn hóa đặc sắc của khu vực miền núi phía Bắc.

Trên nền tảng các hành lang phát triển, Quảng Ninh được chia thành 4 vùng kinh tế - xã hội gồm vùng đô thị phía Tây, vùng đô thị phía Đông, vùng đô thị biển đảo và vùng đồi núi phía Bắc.

Vùng phía Tây tiếp tục là trung tâm phát triển tổng hợp với các đô thị Hạ Long, Cẩm Phả, Quảng Yên, Uông Bí. Đây là khu vực tập trung công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ hiện đại, logistics, du lịch và các trung tâm hành chính, tài chính của tỉnh.

Vùng phía Đông gồm Móng Cái, Hải Hà, Đầm Hà được định hướng phát triển theo mô hình kinh tế cửa khẩu, logistics, thương mại quốc tế, công nghiệp và dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu.

Vùng đô thị biển đảo gồm Vân Đồn, Cô Tô, Vịnh Hạ Long sẽ tập trung phát triển kinh tế biển, du lịch nghỉ dưỡng cao cấp, dịch vụ hàng không, logistics và đổi mới sáng tạo.

Trong khi đó, vùng đồi núi phía Bắc gồm Bình Liêu, Ba Chẽ, Hoành Mô được định hướng phát triển du lịch sinh thái, kinh tế rừng, kinh tế cửa khẩu và bảo tồn văn hóa bản địa.

Đặc biệt, quy hoạch xác định 5 trung tâm động lực gồm Hạ Long, Vân Đồn, Móng Cái, Quảng Yên và Di sản Yên Tử - Vịnh Hạ Long. Trong đó: Hạ Long tiếp tục giữ vai trò trung tâm tổng hợp, động lực thúc đẩy phát triển du lịch quốc tế, kinh tế số và các ngành dịch vụ chất lượng cao.

Khu kinh tế Vân Đồn là trung tâm động lực thúc đẩy phát triển kinh tế biển, dụ lịch cao cấp, đổi mới sáng tạo, thương mại tự do và dịch vụ hiện đại mang tầm quốc tế; trung tâm thử nghiệm cơ chế, chính sách mới về khoa học công nghệ, kinh tế biển và logistics hàng không - hàng hải.

Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái là trung tâm động lực thúc đẩy giao thương quốc tế, logistics, thương mại biên giới và hợp tác qua biên giới.

Khu kinh tế ven biển Quảng Yên là trung tâm công nghiệp công nghệ cao, cảng biển, logistics, dịch vụ kinh tế biển và công nghiệp chế biến chế tạo của tỉnh và vùng Bắc Bộ.

Quần thể danh thắng, di sản Yên Tử kết nối di sản Vịnh Hạ Long, thương cảng Vân Đồn là trung tâm văn hóa, du lịch, tôn giáo tín ngưỡng, công nghiệp văn hóa và bảo tồn giá trị di sản đặc sắc của quốc gia. 

Đáng chú ý, quy hoạch cũng đặt ra định hướng chuyển đổi các khu vực khai thác than sau hoàn nguyên thành các không gian phát triển mới như đô thị, dịch vụ, du lịch, công viên chuyên đề và không gian xanh. Đây được xem là bước đi tiếp theo trong chiến lược chuyển đổi từ nền kinh tế “nâu” sang “xanh” mà Quảng Ninh đã kiên trì theo đuổi trong nhiều năm qua.

Cùng với đó là hàng loạt định hướng phát triển hạ tầng chiến lược gồm hệ thống cảng biển, sân bay, logistics, giao thông đối ngoại, đường sắt tốc độ cao, hạ tầng số, hạ tầng năng lượng xanh và các trung tâm đổi mới sáng tạo. Đây sẽ là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút các dòng vốn đầu tư chất lượng cao trong tương lai.

Với tầm nhìn đến năm 2075, Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh không chỉ là định hướng phát triển không gian mà còn là chiến lược phát triển dài hạn của địa phương. Cấu trúc không gian đa cực cùng hệ thống hành lang phát triển mới được kỳ vọng sẽ mở rộng dư địa tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng để Quảng Ninh từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, trung tâm kinh tế biển quốc gia và khu vực Đông Nam Á, một trong những đầu tàu tăng trưởng của cả nước.