Hội nghị do Bộ Nội vụ, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Báo Nhân Dân, UBND thành phố Hà Nội và Đài Truyền hình Việt Nam phối hợp tổ chức. Chương trình quy tụ 310 đại biểu là người có công, thân nhân liệt sĩ đến từ 34 tỉnh, thành phố cùng đại diện các đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Nội vụ và Hội Cựu chiến binh Việt Nam.

“Mái đầu người mẹ tìm con giờ đã bạc trắng”

Phát biểu tại hội nghị, Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định, kế thừa truyền thống hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đã vượt qua muôn vàn gian khổ, hy sinh để giành độc lập, thống nhất đất nước, bảo vệ vững chắc Tổ quốc.

Thủ tướng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, các bậc lão thành cách mạng, Anh hùng liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, gia đình người có công và những người đã cống hiến tuổi xuân, xương máu cho độc lập, tự do của dân tộc.

Theo người đứng đầu Chính phủ, suốt 79 năm qua, chăm lo người có công luôn là chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước, đồng thời là trách nhiệm chính trị và đạo lý của dân tộc. Hệ thống chính sách ưu đãi từng bước được hoàn thiện, góp phần cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của người có công và thân nhân.

“Đến nay, hơn 9,2 triệu người có công đã được hưởng các chế độ, chính sách ưu đãi. Đặc biệt, 99% hộ gia đình người có công với cách mạng có mức sống bằng hoặc cao hơn mức sống trung bình của người dân nơi cư trú”, Thủ tướng cho biết.

Các phong trào “Toàn dân chăm sóc người có công với cách mạng”, xây dựng nhà tình nghĩa, phụng dưỡng Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, chăm sóc thương binh nặng đã lan tỏa rộng khắp, trở thành nét đẹp trong đời sống xã hội. Nhiều nguồn lực từ Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và người dân được huy động để hỗ trợ nhà ở, chăm sóc sức khỏe, cải thiện sinh kế cho các gia đình chính sách.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, Thủ tướng dành nhiều thời gian nói về những day dứt còn kéo dài sau hơn nửa thế kỷ đất nước thống nhất. Hiện vẫn còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và khoảng 230.000 phần mộ chưa xác định được danh tính.

“Đây là nỗi đau nhức nhối khi thời gian không ngừng trôi, mái đầu người mẹ tìm con, người vợ tìm chồng giờ đã bạc trắng”, Thủ tướng chia sẻ.

Để đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, hệ thống chính trị đang triển khai chiến dịch “500 ngày đêm” theo chỉ đạo của Bộ Chính trị và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Theo Thủ tướng, đến nay, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 1.482 hài cốt liệt sĩ và 7 mộ liệt sĩ tập thể; rà phá 8.462 ha bom mìn, vật nổ, cơ bản hoàn thành tại vùng lõi Vị Xuyên. Cùng với đó, 71.491 mộ liệt sĩ chưa rõ thông tin đã được lấy mẫu, khoảng 243.000 mẫu sinh phẩm thân nhân được thu nhận để phân tích ADN và tích hợp vào cơ sở dữ liệu dân cư.

Mỗi hài cốt được đưa về, mỗi danh tính được xác lập hay một kỷ vật được trao lại cho gia đình đều mang ý nghĩa đặc biệt. Theo Thủ tướng, đó là sự kết nối thiêng liêng giữa lịch sử và hiện tại, góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh vẫn còn hiện hữu trong nhiều gia đình.

Tăng 8% mức chuẩn trợ cấp ưu đãi từ ngày 1/7

Báo cáo về công tác chăm lo người có công, Quyền Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, gần 80 năm kể từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh chọn ngày 27/7 là Ngày Thương binh - Liệt sĩ, chính sách đối với người có công luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội.

Cả nước hiện đã xác nhận trên 9,2 triệu người có công với cách mạng, gồm hơn 1,2 triệu liệt sĩ, trên 650.000 thương binh và người hưởng chính sách như thương binh, hơn 132.000 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, trên 320.000 người hoạt động kháng chiến và con đẻ bị nhiễm chất độc hóa học.

Riêng năm 2026, thực hiện Kết luận số 57 của Ban Bí thư về tổ chức các hoạt động hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, nhiều chính sách được triển khai đồng bộ. Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng được sửa đổi, bổ sung thêm đối tượng và chế độ ưu đãi; mức chuẩn trợ cấp ưu đãi tăng 8% từ ngày 1/7/2026. 

 Cơ chế đặc thù phục vụ tìm kiếm, lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cũng được ban hành. Nguồn lực tiếp tục được ưu tiên cho tu bổ, nâng cấp nghĩa trang, đài tưởng niệm, nhà bia ghi danh cùng các trung tâm nuôi dưỡng, điều dưỡng người có công trên cả nước.

Phong trào “Đền ơn đáp nghĩa” tiếp tục nhận được sự chung tay của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và nhân dân. Giai đoạn 2020-2025, Quỹ Đền ơn đáp nghĩa cả nước vận động hơn 3.000 tỷ đồng, hỗ trợ xây mới gần 36.000 căn nhà tình nghĩa, sửa chữa gần 31.000 căn và trao hơn 57.000 sổ tiết kiệm cho người có công.

Theo Quyền Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, 310 đại biểu dự hội nghị năm nay là những gương mặt tiêu biểu đại diện cho hàng triệu người có công trên cả nước. Trong số này có 19 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, 27 Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, 119 thương binh, 31 bệnh binh, 44 thân nhân liệt sĩ cùng nhiều lão thành cách mạng, cán bộ tiền khởi nghĩa và người có công thuộc các dân tộc thiểu số.

“Họ chính là hiện thân sống động và cảm động nhất của đạo lý ‘Uống nước nhớ nguồn’, ‘Đền ơn đáp nghĩa’ của dân tộc Việt Nam”, Quyền Bộ trưởng nhấn mạnh, đồng thời bày tỏ mong muốn các Mẹ Việt Nam Anh hùng, thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ và người có công tiếp tục truyền cảm hứng, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Những nhân chứng của một thời lịch sử

Trong 19 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng tham dự hội nghị, 10 Mẹ từ 90 đến 101 tuổi. Đoàn đại biểu còn có 2 lão thành cách mạng, 2 cán bộ tiền khởi nghĩa, 27 Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và một người có công giúp đỡ cách mạng.

Có 119 đại biểu là thương binh, trong đó 7 người có tỷ lệ thương tật từ 81% đến 97%, tuổi từ 75 đến 81. Trong 31 bệnh binh, 3 người có tỷ lệ thương tật từ 65% đến 81%, hiện từ 80 đến 86 tuổi.

Hội nghị cũng có 20 người hưởng chế độ do nhiễm chất độc hóa học, 25 người từng bị địch bắt, tù đày và 44 thân nhân liệt sĩ. Hai mươi đại biểu là người dân tộc thiểu số, thuộc 9 dân tộc Tày, Nùng, Thái, Mường, Hre, Cơ Tu, Ca Dong, Pa Cô và Khơ Mú, đến từ Cao Bằng, Lạng Sơn, Lai Châu, Lào Cai, Quảng Ngãi, thành phố Huế cùng nhiều địa bàn miền núi, miền Trung và Tây Nguyên.

Đại biểu cao tuổi nhất là ông Trần Phiên, 102 tuổi, lão thành cách mạng, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học. Cuộc đời ông trải qua nhiều chặng đường lịch sử, từ đấu tranh giành chính quyền, kháng chiến bảo vệ đất nước đến những năm tháng xây dựng quê hương sau hòa bình.

Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Bùi Thị Mận có 6 người con, trong đó hai người con trai lần lượt hy sinh chỉ trong 5 ngày của tháng 2/1979 tại chiến trường biên giới Tây Nam. Liệt sĩ Ngô Văn Sơn hy sinh ngày 20/2/1979, liệt sĩ Ngô Xuân Thủy hy sinh ngày 25/2/1979.

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Lành, nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn 375, Quân chủng Phòng không - Không quân, cũng có mặt tại hội nghị. Từ năm 1965 đến 1972, ông chỉ huy tiểu đoàn tên lửa trực tiếp bắn rơi 18 máy bay địch. Đơn vị do ông chỉ huy còn bắn rơi thêm 3 máy bay trên đất bạn Lào, nâng tổng số máy bay bị tiêu diệt lên 21 chiếc.

Đằng sau những con số về tuổi đời, tỷ lệ thương tật hay chiến công là những mất mát đã theo các đại biểu suốt nhiều thập kỷ. Có người mang thương tích từ chiến trường đến tuổi xế chiều; có gia đình vẫn mong chờ thông tin về phần mộ người thân; có những người mẹ đã tiễn con ra trận và sống phần đời còn lại với ký ức không thể nguôi quên.

Một hoạt động giàu ý nghĩa tại hội nghị là trao trả hồ sơ, kỷ vật của liệt sĩ cho thân nhân. Quyền Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết, 96 trang hồ sơ của liệt sĩ Nguyễn Đức Châu và 145 trang tài liệu về liệt sĩ Cao Mỹ Toàn được trao lại cho gia đình sau hơn nửa thế kỷ lưu giữ. Những trang hồ sơ, lá thư và di vật từ chiến trường vừa là tư liệu lịch sử, vừa là dấu nối giữa người đã khuất với thân nhân. Với nhiều gia đình, đây có thể là những thông tin hiếm hoi còn lại về người cha, người chồng, người con đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.

Mỗi hồ sơ được trao trả giúp thân nhân hiểu thêm về chặng đường chiến đấu, hoàn cảnh hy sinh của liệt sĩ, đồng thời vơi bớt phần nào nỗi chờ đợi kéo dài qua nhiều thế hệ. Trong hành trình tri ân ấy, ký ức về những người đã ngã xuống tiếp tục được gìn giữ và truyền lại bằng những câu chuyện cụ thể, những kỷ vật có tên, có tuổi và có một gia đình luôn mong ngày trở về.