Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo Thông tư quy định về nhóm nghiên cứu tiềm năng, nhóm nghiên cứu mạnh trong cơ sở giáo dục đại học để lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Dự thảo nhằm cụ thể hóa Điều 6 Nghị định số 125/2026/NĐ-CP ngày 6/4/2026 của Chính phủ về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong cơ sở giáo dục đại học, hướng tới hình thành những tập thể nghiên cứu có năng lực giải quyết các bài toán lớn, tạo ra sản phẩm khoa học có giá trị và thúc đẩy chuyển giao công nghệ.

Điểm đáng quan tâm là cách tiếp cận trong đánh giá năng lực nghiên cứu, đặt chất lượng, hiệu quả và tác động của sản phẩm khoa học ở vị trí trọng tâm, thay vì chủ yếu căn cứ vào số lượng công trình công bố.

Dự thảo xác lập các điều kiện, tiêu chí công nhận và công nhận lại nhóm nghiên cứu tiềm năng, nhóm nghiên cứu mạnh, đồng thời giao các trường đại học chủ động tổ chức đánh giá, quyết định công nhận và quản lý hoạt động trong khuôn khổ quy định.

Trên cơ sở chiến lược phát triển và thế mạnh chuyên môn, mỗi trường được cụ thể hóa quy chế nội bộ, lựa chọn những lĩnh vực nghiên cứu ưu tiên, nhất là công nghệ chiến lược, các hướng khoa học tiên tiến phù hợp với xu thế quốc tế và nhu cầu phát triển của đất nước.

Quyền tự chủ được gắn với trách nhiệm giải trình, tạo điều kiện để cơ sở đào tạo tập trung nguồn lực, xây dựng đội ngũ nghiên cứu chuyên sâu và chịu trách nhiệm về hiệu quả hoạt động.

Đáng chú ý, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất khung quy đổi sản phẩm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm lượng hóa kết quả nghiên cứu trên cơ sở thống nhất.

Các sản phẩm được xem xét bao gồm công bố khoa học, sở hữu trí tuệ, kết quả phát triển và chuyển giao công nghệ, thương mại hóa nghiên cứu, nhiệm vụ khoa học, công nghệ cùng những sản phẩm ứng dụng, sáng tạo phù hợp.

Quá trình đánh giá còn dựa trên chất lượng, giá trị và mức độ tác động của từng sản phẩm, sự phù hợp với định hướng chuyên môn, năng lực tổ chức thực hiện và khả năng đạt được những mục tiêu đã cam kết.

Thay đổi này hướng tới hạn chế tình trạng chú trọng số lượng công bố mà chưa phản ánh đầy đủ giá trị của kết quả nghiên cứu, đồng thời khuyến khích các nhóm khoa học giải quyết những vấn đề thực tiễn có ý nghĩa.

Đặc biệt, việc đưa sản phẩm sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa vào tiêu chí công nhận cho thấy định hướng gắn hoạt động nghiên cứu trong trường đại học với nhu cầu ứng dụng, góp phần thu hẹp khoảng cách giữa kết quả khoa học và sản xuất, kinh doanh.

Để phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực, dự thảo xây dựng ngưỡng điểm riêng cho khối khoa học tự nhiên, kỹ thuật, công nghệ và khối khoa học xã hội, nhân văn.

Đối với nhóm nghiên cứu tiềm năng, việc công nhận căn cứ vào điều kiện tổ chức, định hướng và kết quả hoạt động trong 5 năm gần nhất. Nhóm thuộc khối khoa học tự nhiên, kỹ thuật và công nghệ phải đạt tổng điểm quy đổi tối thiểu 35 điểm, điểm bình quân tối thiểu 7 điểm. Với khối khoa học xã hội và nhân văn, các mức tương ứng là 25 điểm và 5 điểm.

Tiêu chuẩn đối với nhóm nghiên cứu mạnh được đặt ở mức cao hơn. Cụ thể, nhóm thuộc khối khoa học tự nhiên, kỹ thuật và công nghệ phải đạt tổng điểm quy đổi tối thiểu 150 điểm, điểm bình quân tối thiểu 15 điểm. Đối với khoa học xã hội và nhân văn, ngưỡng tương ứng là 100 điểm và 10 điểm.

Sự phân hóa này nhằm phản ánh khác biệt về đặc điểm công bố, sản phẩm và phương thức ứng dụng giữa các khối ngành, tạo căn cứ đánh giá phù hợp với thực tiễn nghiên cứu.

Bên cạnh kết quả chuyên môn, cơ cấu nhân sự cũng được xác định là điều kiện quan trọng. Cả nhóm nghiên cứu tiềm năng và nhóm nghiên cứu mạnh đều phải có ít nhất 50% tổng số thành viên là giảng viên, nghiên cứu viên cơ hữu thuộc trường đại học chủ trì.

Còn với nhóm tiềm năng, thành phần còn lại có thể bao gồm nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên, chuyên gia, thành viên đến từ doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các tổ chức khoa học, công nghệ trong nước hoặc quốc tế.

Riêng nhóm nghiên cứu mạnh phải có sự tham gia của nghiên cứu sinh, học viên cao học có chuyên môn phù hợp, đồng thời khuyến khích thu hút chuyên gia độc lập, nhà khoa học thuộc các tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp. Dự thảo cũng có quy định về đồng trưởng nhóm đến từ tổ chức ngoài cơ sở giáo dục đại học.

Cơ chế này bảo đảm vai trò nòng cốt của đội ngũ nghiên cứu trong trường, đồng thời tạo điều kiện huy động tri thức, kinh nghiệm và nguồn lực bên ngoài để phát triển những nhiệm vụ khoa học có quy mô lớn hơn.

Sự tham gia của doanh nghiệp còn được kỳ vọng giúp các nhóm nghiên cứu tiếp cận nhu cầu thực tế, thúc đẩy phát triển sản phẩm, hoàn thiện công nghệ và tăng khả năng thương mại hóa kết quả.