Từ cuộc đua giá rẻ đến bài toán chinh phục người mua
Một người mẹ trẻ đang tìm mua chiếc nồi nấu cháo chậm cho con. Chị có thể dễ dàng tìm thấy hàng chục mẫu sản phẩm trên sàn thương mại điện tử, giá từ vài trăm ngàn đến cả triệu đồng. Hình ảnh lung linh, lời quảng cáo hấp dẫn, mã giảm giá liên tục xuất hiện. Nhưng điều chị thực sự muốn biết lại rất đơn giản: Chiếc nồi có an toàn không? Nấu cháo có nhừ không? Có dễ vệ sinh không? Nếu máy gặp trục trặc thì ai chịu trách nhiệm?
Đó chính là sự thay đổi trong hành vi mua sắm đang diễn ra trên thị trường thương mại điện tử Việt Nam. Người mua không còn dễ dàng bị thuyết phục chỉ bởi mức giá hấp dẫn. Họ muốn nhìn thấy sản phẩm thật, nghe tư vấn thật và nhận được những cam kết có thể kiểm chứng.
| Livestream và video ngắn đang trở thành những công cụ bán hàng có sức hút đặc biệt |
Bức tranh kinh doanh quý III/2026 cho thấy, thị trường thương mại điện tử vẫn đang tăng trưởng rất mạnh. Theo Báo cáo Bức tranh tăng trưởng và động lực kinh doanh của nhà bán trên Shopee trong quý III/2026, tổng giá trị giao dịch (GMV) trên nền tảng tăng 45% so với cùng kỳ năm 2025. Lượng người dùng mới tăng 70%, trong khi mỗi tháng có hơn 37.000 nhà bán hàng mới gia nhập và trên 15 triệu sản phẩm mới được đưa lên sàn.
Ở quy mô toàn thị trường, báo cáo của Metric cho biết, tổng doanh số trên 4 sàn Shopee, Lazada, TikTok Shop và Tiki đạt 441.970 tỷ đồng trong 9 tháng năm 2026, tăng 44,47% so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng tiêu thụ đạt khoảng 3,28 tỷ sản phẩm, tăng 12,46%.
Những con số trên cho thấy một thị trường còn rất nhiều dư địa. Nhưng cũng chính sự tăng trưởng nhanh đang khiến cuộc cạnh tranh trở nên khốc liệt hơn. Hàng triệu sản phẩm cùng xuất hiện, hàng chục ngàn nhà bán cùng tìm kiếm khách hàng.
Giảm giá vẫn cần thiết, nhưng giảm giá không thể là câu trả lời cho mọi bài toán. Một khách hàng đến vì khuyến mãi chưa chắc sẽ ở lại vì thương hiệu. Và nếu chỉ biết kéo khách bằng giá thấp, doanh nghiệp rất dễ rơi vào vòng xoáy doanh thu tăng, nhưng lợi nhuận lại teo tóp.
Livestream: Khi góc quay chân thực tạo ra dòng doanh thu thật
Trong cuộc chuyển dịch từ mua sắm tĩnh sang tương tác trực tiếp, livestream và video ngắn đang trở thành những công cụ bán hàng có sức hút đặc biệt. Bà Đỗ Thị Giang, đại diện thương hiệu DELIZ cho biết, DELIZ đã chủ động chuyển trọng tâm sang livestream, video ngắn và hợp tác với các nhà sáng tạo nội dung. Thay vì chỉ đăng ảnh rồi chờ khách hàng tìm đến, thương hiệu đưa sản phẩm vào những tình huống sử dụng thực tế, từ mặc thử, phối đồ đến giới thiệu chất liệu và kiểu dáng.
Cách làm này đem lại kết quả đáng chú ý. Riêng tháng 9/2026, doanh thu từ các kênh nội dung và tiếp thị liên kết (affiliate) của DELIZ đạt khoảng 1,9 tỷ đồng, tăng 17% so với tháng trước. Trong đó, doanh thu từ Shopee Live tăng gần 40%. Đặc biệt, trong ngày siêu mua sắm 10/10 vừa qua, doanh thu của thương hiệu vượt 3 tỷ đồng chỉ trong một ngày, riêng Shopee Live đóng góp hơn 1 tỷ đồng.
Theo Shopee, tổng số đơn hàng thông qua ba kênh Shopee Live, Shopee Video và Shopee Affiliate trong quý III/2026 tăng 52%. Đáng chú ý, Shopee Video ghi nhận tốc độ tăng trưởng đơn hàng gần 80%.
Tuy nhiên, phiên livestream thu hút hàng ngàn lượt xem sẽ chẳng có nhiều ý nghĩa nếu khách đặt mua nhưng sản phẩm đã hết hàng, đơn giao chậm hoặc chất lượng thực tế không như giới thiệu. Đó cũng là lý do các nhà bán hàng phải đầu tư đồng bộ hơn, từ sản xuất nội dung, quản lý tồn kho, xử lý đơn hàng đến chăm sóc sau bán. Cuộc đua livestream, suy cho cùng, không chỉ là cuộc đua của người đứng trước ống kính, mà còn là cuộc đua của cả hệ thống đứng phía sau.
Niềm tin - thứ tài sản không thể mua bằng vài mã giảm giá
Nếu thời trang cần những hình ảnh sinh động để thuyết phục người mua, thì các sản phẩm liên quan đến sức khỏe, dinh dưỡng và trẻ nhỏ lại cần một thứ quan trọng hơn: niềm tin.
Ông Đoàn Đức Dũng, đại diện Bear Việt Nam cho biết, để tiếp cận khách hàng, Bear đẩy mạnh các nội dung giới thiệu sản phẩm, đặc biệt là video gắn giỏ hàng. Bear không chỉ tìm cách tăng doanh số bằng việc đưa thêm sản phẩm ra thị trường, mà còn giải quyết bài toán hàng tồn kho theo hướng giữ gìn giá trị thương hiệu.
Một cách làm khác, nhưng cùng hướng tới việc xây dựng niềm tin, là câu chuyện của Cỏ Cây Hoa Lá. Nhà sáng lập Nguyễn Thị Ngọc Bích từng chia sẻ quan điểm: “Giá tốt cần đi cùng sản phẩm phù hợp và niềm tin vào thương hiệu đủ lớn”. Thay vì chạy theo các chương trình giảm giá đơn thuần, Cỏ Cây Hoa Lá lựa chọn kể câu chuyện về nguyên liệu, giới thiệu thành phần, xây dựng các combo chăm sóc tiện lợi và làm rõ giá trị mà sản phẩm mang lại.
Những cách làm khác nhau của Bear, DELIZ hay Cỏ Cây Hoa Lá cho thấy một điểm chung: muốn bán hàng bền vững, doanh nghiệp phải hiểu rằng, khách hàng không chỉ mua sản phẩm, mà còn mua cả trải nghiệm và trách nhiệm của thương hiệu.
Bà Sarah Nguyễn, Giám đốc Thương mại Shopee Việt Nam cho biết, nền tảng này tiếp tục triển khai các giải pháp bảo vệ người tiêu dùng. Thời gian xử lý các trường hợp vi phạm chính sách đã giảm 25% so với năm trước và dự kiến tiếp tục được rút ngắn nhờ nâng cấp công nghệ phát hiện vi phạm, tăng cường kiểm soát hàng hóa. Chính sách hoàn tiền gấp đôi đối với hàng giả được xác minh trên Shopee Mall cũng vẫn được duy trì.
Trí tuệ nhân tạo (AI) tăng tốc cuộc chơi, nhưng con người vẫn phải cầm lái
Một trong những thay đổi đáng chú ý của thương mại điện tử trong quý III/2026 là tốc độ ứng dụng AI vào hoạt động kinh doanh. Theo báo cáo của Shopee, số lượng nhà bán ứng dụng AI livestream đã tăng gấp 28 lần so với cùng kỳ năm trước. Số phiên livestream ứng dụng AI tăng 45 lần, trong khi lượng đơn hàng phát sinh từ các phiên này tăng gấp 21 lần.
Tuy nhiên, công nghệ càng phát triển thì yêu cầu về kiểm soát nội dung càng trở nên quan trọng. Với ngành hàng dinh dưỡng trẻ em, độ chính xác của thông tin luôn là nguyên tắc hàng đầu. Doanh nghiệp không thể giao toàn bộ quyền kiểm soát nội dung cho máy móc.
Tại Nutifood, bà Lê Thanh Diễm, Quản lý Thương mại điện tử Nutifood nhấn mạnh, các thông tin về thành phần, công dụng và sản phẩm phải được kiểm duyệt chặt chẽ, với sự phối hợp của nhiều bộ phận, từ marketing, pháp chế đến quản lý chất lượng. Từng câu chữ xuất hiện trong livestream hay video ngắn đều phải bảo đảm tính chính xác và an toàn.
Máy móc có thể tạo ra tốc độ. Con người phải bảo đảm sự chính xác. Và trong một thị trường mà niềm tin là tài sản lớn nhất, tốc độ không thể đi trước trách nhiệm.
Cuộc đua niềm tin cần cả thị trường cùng vào cuộc
Thực tế, xây dựng niềm tin trên môi trường số không phải chuyện riêng của từng doanh nghiệp. Đằng sau một phiên livestream có thể là người phát sóng, chủ gian hàng, đơn vị sở hữu sản phẩm và nhiều bên trung gian khác nhau.
Khi xảy ra vi phạm, việc xác định ai là người chịu trách nhiệm, hàng hóa xuất phát từ đâu và giao dịch được thực hiện như thế nào không phải lúc nào cũng dễ dàng. Vì vậy, muốn thị trường phát triển bền vững, không thể chỉ trông chờ vào sự tự giác của người bán hay những cam kết chung chung từ nền tảng.
PGS-TS. Nguyễn Thường Lạng (Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng, khi người tiêu dùng ngày càng thận trọng, doanh nghiệp cần chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng giá trị. Theo đó, chất lượng sản phẩm, nguồn gốc rõ ràng, dịch vụ và trải nghiệm mua sắm phải trở thành những yếu tố được ưu tiên. Khi khách hàng ngày càng cân nhắc kỹ trước mỗi quyết định, một đơn hàng thành công chưa phải đích đến. Điều quan trọng là khiến họ sẵn sàng lựa chọn thương hiệu thêm lần nữa.
Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Lương Hoàng Thái, Thứ trưởng Bộ Công thương nhấn mạnh, người tiêu dùng không chỉ là bên thụ hưởng thành quả phát triển kinh tế, mà còn là nhân tố quan trọng quyết định tính bền vững của kinh tế - xã hội. Mỗi lựa chọn tiêu dùng thông thái và mỗi phản hồi có trách nhiệm đều góp phần tạo áp lực để thị trường nâng cao tiêu chuẩn.
Bộ Công thương sẽ tiếp tục tập trung hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, xử lý các hành vi xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng và tạo điều kiện xây dựng môi trường tiêu dùng an toàn, minh bạch, văn minh.
Theo Nghị định 248/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Thương mại điện tử, từ ngày 1/1/2027, chủ quản các nền tảng thương mại điện tử thuộc diện điều chỉnh có trách nhiệm thực hiện việc xác thực điện tử danh tính người bán và người livestream bán hàng theo quy định.