Phát hiện ung thư tụy nhờ cảnh báo sớm từ men gan

Chán ăn, sụt cân nhanh, cơ thể mệt mỏi kéo dài, ông Quang (69 tuổi, Đắk Lắk) đi khám sức khỏe định kỳ với suy nghĩ đơn giản rằng tuổi già khiến sức khỏe suy giảm.Kết quả xét nghiệm cho thấy men gan tăng cao bất thường. Ít ai ngờ, đằng sau những chỉ số tưởng như liên quan đến gan ấy lại là một căn bệnh nguy hiểm bậc nhất trong ung thư đường tiêu hóa là ung thư tụy.

Ban đầu, khi phát hiện men gan tăng, ông Quang được điều trị hạ men gan tại cơ sở y tế địa phương. Tuy nhiên, sau vài tuần dùng thuốc, sức khỏe không cải thiện mà diễn tiến xấu hơn. Da và củng mạc mắt dần chuyển vàng, chán ăn rõ rệt, cân nặng sụt nhanh. Ông được chuyển đến bệnh viện đa khoa để kiểm tra chuyên sâu.

Tại đây, bác sỹ Võ Ngọc Bích, Khoa Gan - Mật - Tụy, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa cho biết, các xét nghiệm máu ghi nhận chỉ số men gan tăng cao hơn 30 lần so với mức bình thường. Trong đó, ALT (GPT) lên tới 1.600 U/L, trong khi ngưỡng bình thường chỉ khoảng 50 U/L. Những con số “báo động đỏ” này cho thấy tình trạng tổn thương nặng trong hệ thống gan mật.

Kết quả chụp CT ổ bụng phát hiện tổn thương tại vùng đầu tụy, kích thước khoảng 20 mm, nằm sát tá tràng đoạn D2, ranh giới chưa rõ, kèm theo tình trạng giãn ống mật chủ, thành túi mật phù nề.

Các dấu hiệu này gợi ý tình trạng tắc mật, nghi ngờ ung thư vùng đầu tụy. Để đánh giá chính xác hơn, ông Quang tiếp tục được chụp MRI ổ bụng có tiêm thuốc cản quang. Hình ảnh cho thấy khối u vùng đầu tụy chèn ép và xâm lấn ống tụy chính, gây giãn ống tụy lên tới 7 mm, đường mật trong và ngoài gan đều bị giãn.

“Ung thư tụy là bệnh diễn tiến rất nhanh và âm thầm. Khi đã gây tắc mật, vàng da, men gan tăng vọt, bệnh thường không còn ở giai đoạn sớm”, bác sỹ Võ Ngọc Bích phân tích.

Với trường hợp của ông Quang, khối u nằm ở đầu tụy, phương án điều trị tối ưu là phẫu thuật cắt khối tá tụy theo kỹ thuật Whipple. Đây là cuộc đại phẫu phức tạp bậc nhất trong ngoại khoa gan - mật - tụy và cũng là phương pháp duy nhất hiện nay có thể giúp loại bỏ triệt để khối u, ngăn ngừa di căn, kéo dài thời gian sống cho người bệnh.

Trước khi bước vào ca mổ kéo dài nhiều giờ, êkíp điều trị phải chuẩn bị rất kỹ. Ông Quang được đặt dẫn lưu mật ra ngoài nhằm hạ men gan, giảm tình trạng tắc mật, hạn chế nguy cơ nhiễm trùng và bục đường nối sau mổ. Đây là bước chuẩn bị quan trọng bởi khi bị tắc mật, mô đường mật và ruột thường phù nề, bở, rất dễ rách, làm tăng nguy cơ biến chứng nặng trong và sau phẫu thuật.

Ca phẫu thuật nội soi cắt khối tá tụy của ông Quang kéo dài gần 10 giờ. Các bác sỹ đặt 6 trocar vào ổ bụng để thăm dò và phẫu tích.

“Hậu phẫu Whipple luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro, trong đó đáng ngại nhất là rò tụy. Nếu xảy ra, người bệnh có thể rơi vào suy đa tạng, nguy cơ tử vong rất cao”, bác sỹ Bích cho biết. Trường hợp nặng, bệnh nhân buộc phải cắt toàn bộ tụy, đồng nghĩa với việc phải sử dụng insulin suốt đời để kiểm soát đường huyết.

May mắn, ca mổ của ông Quang diễn ra thuận lợi. Sau phẫu thuật, ông được theo dõi sát tại khoa hồi sức, sử dụng kháng sinh phổ rộng, dẫn lưu dịch mật và kiểm soát chặt các chỉ số sinh tồn. Chỉ sau 2 ngày, ông đã có thể ngồi dậy, đi lại nhẹ nhàng, ăn cháo loãng. Vết mổ khô, không có dấu hiệu nhiễm trùng. Sau 10 ngày, ông được xuất viện trong niềm vui của gia đình và đội ngũ y bác sỹ.

Kết quả giải phẫu bệnh xác định ông Quang mắc ung thư biểu mô tuyến ống tụy, biệt hóa cao. Đáng mừng là tất cả các diện cắt đều không còn tế bào ung thư, các hạch vùng được nạo chỉ là hạch viêm, chưa có di căn. Đây là yếu tố quan trọng giúp cải thiện tiên lượng lâu dài cho người bệnh.

Theo bác sỹ Võ Ngọc Bích, ung thư tụy được xem là một trong những loại ung thư nguy hiểm nhất do vị trí giải phẫu đặc biệt và diễn tiến âm thầm.

Tuyến tụy nằm sâu phía sau dạ dày, các khối u nhỏ rất khó phát hiện qua thăm khám thông thường hoặc siêu âm bụng. Triệu chứng ban đầu như đầy hơi, chướng bụng, đau lưng âm ỉ, mệt mỏi, sụt cân… thường mơ hồ, dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các bệnh lý tiêu hóa thông thường.

Thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới cho thấy ung thư tụy chỉ đứng thứ 14 về tỷ lệ mắc nhưng lại xếp thứ 7 về tỷ lệ tử vong do ung thư trên toàn cầu.

Chỉ khoảng 15 - 20% bệnh nhân được phát hiện ở giai đoạn còn khả năng phẫu thuật Whipple triệt căn như trường hợp ông Quang. Phần lớn còn lại được chẩn đoán muộn, khi khối u đã xâm lấn mạch máu lớn hoặc di căn, cơ hội điều trị hiệu quả rất hạn chế.

Từ ca bệnh này, bác sỹ khuyến cáo người dân cần chủ động khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt là những người trên 50 tuổi, hút thuốc lá, mắc đái tháo đường mới khởi phát, có tiền sử viêm tụy mạn hoặc gia đình có người từng mắc ung thư tụy.

Khi xuất hiện các dấu hiệu như sụt cân không rõ nguyên nhân, vàng da, men gan tăng bất thường, đau lưng kéo dài hoặc rối loạn tiêu hóa dai dẳng, cần đến cơ sở y tế chuyên sâu để được thăm khám và chẩn đoán sớm.

Trong nhiều trường hợp, phát hiện sớm không chỉ giúp người bệnh có thêm lựa chọn điều trị, mà còn mở ra cơ hội giành lại sự sống từ một căn bệnh vốn được xem là “án tử” của y học hiện đại.

Cần đưa trẻ sơ sinh đi khám ngay khi xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm

Trẻ sơ sinh rất non nớt, khả năng tự chống đỡ với bệnh tật còn hạn chế nên chỉ một biểu hiện bất thường nhỏ cũng có thể là dấu hiệu khởi phát của bệnh lý nguy hiểm.

Theo BS.CKII Nguyễn Lê Ngọc, chuyên khoa nhi, nhiều bệnh ở trẻ sơ sinh như nhiễm trùng, rối loạn hô hấp, tổn thương thần kinh có thể diễn tiến rất nhanh, nếu chậm trễ thăm khám sẽ làm tăng nguy cơ biến chứng nặng, thậm chí đe dọa tính mạng.

Một trong những dấu hiệu đáng lo ngại nhất là thay đổi tri giác và ý thức. Trẻ có thể ngủ li bì, khó đánh thức, phản ứng chậm với kích thích hoặc quấy khóc bất thường, khó dỗ, tiếng khóc rên rỉ khác lạ so với ngày thường.

Một số trẻ trở nên kém linh hoạt, ánh mắt lờ đờ, không tập trung nhìn người đối diện. Đặc biệt, các biểu hiện co cứng người, run giật, dù chỉ xảy ra một lần, cũng có thể liên quan đến sốt cao co giật, viêm não, viêm màng não hoặc tổn thương thần kinh, cần được đưa đi khám ngay.

Rối loạn hô hấp là nhóm dấu hiệu tuyệt đối không được chủ quan. Trẻ thở nhanh bất thường, thở co lõm ngực khi hít vào, vùng dưới xương sườn hoặc hõm cổ bị lõm sâu, cánh mũi phập phồng, kèm tiếng thở rít hoặc thở rên là những biểu hiện cho thấy trẻ đang thiếu oxy hoặc có nguy cơ suy hô hấp.

Trong những trường hợp này, việc trì hoãn đưa trẻ đến cơ sở y tế có thể khiến tình trạng chuyển biến rất nhanh theo chiều hướng xấu.

Màu sắc da và niêm mạc cũng phản ánh rõ tình trạng sức khỏe của trẻ. Da tái nhợt, nổi vân tím có thể là dấu hiệu của sốc hoặc nhiễm trùng nặng. Tím tái ở môi, đầu ngón tay, ngón chân cho thấy tình trạng thiếu oxy nghiêm trọng.

Nếu trẻ nổi ban đỏ lan nhanh, đặc biệt là các nốt xuất huyết ấn không mất, cha mẹ cần nghĩ đến nguy cơ mắc các bệnh lý nguy hiểm như sốt xuất huyết, viêm não mô cầu và phải đưa trẻ đi khám khẩn cấp.

Mất nước nghiêm trọng thường gặp ở trẻ bị tiêu chảy nhiều lần hoặc nôn ói liên tục. Các dấu hiệu bao gồm mắt trũng, môi và lưỡi khô, khát nhiều, tiểu ít hoặc không tiểu trong vòng 6-8 giờ, nước tiểu sậm màu, khóc không có nước mắt. Với trẻ dưới 18 tháng tuổi, tình trạng thóp lõm rõ là dấu hiệu cảnh báo mất nước nặng, cần can thiệp y tế ngay.

Nôn chớ liên tục, ăn hoặc uống gì cũng nôn, kể cả nước lọc hay thuốc hạ sốt, rất dễ khiến trẻ kiệt sức, hạ đường huyết và rối loạn điện giải. Trong trường hợp này, trẻ cần được bác sỹ đánh giá nguyên nhân và điều trị phù hợp, tuyệt đối không tự xử trí tại nhà.

BS.CKII Nguyễn Lê Ngọc cho biết, không ít phụ huynh vì chủ quan hoặc lo ngại nhập viện mà tự mua thuốc, áp dụng mẹo dân gian, hoặc trì hoãn đi khám, khiến bệnh của trẻ diễn tiến nặng và khó điều trị hơn.

Việc tiêm chủng đầy đủ, theo dõi sát sức khỏe hằng ngày và trang bị kiến thức y tế cơ bản sẽ giúp cha mẹ phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, từ đó đưa trẻ đi khám kịp thời.

Khi trẻ có các biểu hiện như khó thở, tím tái, co giật, lơ mơ, hôn mê, sốt cao không đáp ứng thuốc, nôn ói hoặc tiêu chảy kèm mất nước nặng, phụ huynh cần đưa con đi cấp cứu ngay tại bệnh viện gần nhất. Với trẻ sơ sinh, sự chậm trễ dù chỉ vài giờ cũng có thể đánh đổi bằng sức khỏe lâu dài, thậm chí là sinh mạng của trẻ.

Nhiễm trùng huyết từ vết trầy nhỏ

Chỉ một vết trầy xước nhỏ ở ngón chân, tưởng chừng vô hại, đã đẩy anh Tam (25 tuổi, Cần Thơ) vào ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết. Ca bệnh là lời cảnh tỉnh rõ ràng về mức độ nguy hiểm của nhiễm trùng huyết, đặc biệt với những người thường xuyên tiếp xúc với đất, nước bùn.

Khoảng một tuần trước nhập viện, anh Tam đi chân trần lội ruộng và bị trầy xước nhẹ ở ngón chân phải. Vết thương nhỏ, không chảy nhiều máu nên anh chủ quan, không rửa sạch, không sát trùng và vẫn sinh hoạt bình thường.

Vài ngày sau, cơ thể bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu bất thường: sốt cao, ớn lạnh, mệt mỏi kéo dài. Nghĩ chỉ là cảm cúm thông thường, anh tự mua thuốc uống nhưng tình trạng không cải thiện mà ngày càng nặng hơn.

Đến khi anh rơi vào trạng thái lơ mơ, yếu dần, gia đình mới đưa đi cấp cứu tại bệnh viện địa phương. Các bác sỹ ghi nhận anh bị suy hô hấp nặng, phải đặt nội khí quản cấp cứu trước khi chuyển gấp lên tuyến trên. Thời điểm tiếp nhận, anh Tam đã trong tình trạng nguy kịch, phải thở máy, hôn mê sâu, huyết áp tụt nghiêm trọng, có biểu hiện sốc nhiễm trùng.

Tại Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, các xét nghiệm cho thấy tình trạng nhiễm trùng đã lan tỏa toàn thân. Chỉ số viêm tăng rất cao, rối loạn đông máu, suy gan cấp, suy thận cấp, suy hô hấp nặng.

Theo Ths.Huỳnh Khiêm Huy, người bệnh được chẩn đoán nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan, khởi phát từ nhiễm trùng da, mô mềm ở bàn chân, sau đó lan nhanh đến phổi, gan, thận và hệ thần kinh trung ương.

Đáng lo ngại hơn, các kết quả xét nghiệm và đánh giá lâm sàng cho thấy người bệnh nhiều khả năng nhiễm vi khuẩn Burkholderia pseudomallei, tác nhân gây bệnh Whitmore, còn được gọi là “vi khuẩn ăn thịt người”.

Đây là loại vi khuẩn tồn tại phổ biến trong đất và nước bùn, thường xâm nhập qua các vết trầy xước trên da. Bệnh Whitmore đặc biệt nguy hiểm vì giai đoạn đầu có thể âm thầm, nhưng khi bùng phát sẽ gây nhiễm trùng huyết rất nặng, tỷ lệ tử vong cao nếu không điều trị kịp thời.

Không dừng lại ở đó, vi khuẩn còn theo dòng máu tấn công tim. Siêu âm tim tại giường ghi nhận tổn thương bất thường trên van động mạch chủ, nghi ngờ sùi viêm nội tâm mạc nhiễm trùng.

Đây là biến chứng nghiêm trọng, khi vi khuẩn bám vào van tim gây viêm, rối loạn chức năng tim và có nguy cơ hình thành các mảnh sùi trôi theo dòng máu, gây tắc mạch não hoặc các cơ quan quan trọng khác.

Trước diễn tiến nguy kịch, êkíp hồi sức triển khai điều trị tích cực ở mức cao nhất. Người bệnh được thở máy xâm lấn, sử dụng thuốc vận mạch để duy trì huyết áp, phối hợp nhiều kháng sinh mạnh với liều cao và thời gian kéo dài nhằm kiểm soát tác nhân nghi ngờ gây bệnh Whitmore.

Do suy gan và suy thận nặng, các bác sỹ chỉ định lọc máu liên tục kết hợp thay huyết tương nhiều lần để loại bỏ vi khuẩn, độc tố và các chất trung gian gây viêm, giảm gánh nặng cho các cơ quan đang suy kiệt.

Song song với đó, người bệnh được theo dõi tim mạch chặt chẽ, siêu âm tim lặp lại nhiều lần để phát hiện sớm các biến chứng nặng trên van tim, sẵn sàng can thiệp nếu xuất hiện suy tim hoặc thuyên tắc nguy hiểm. “Đây là ca bệnh rất nặng, nguy cơ tử vong cao nếu đến viện muộn hoặc xử trí không kịp thời”, Ths.Huỳnh Khiêm Huy nhận định.

Từ trường hợp này, các bác sỹ cảnh báo người dân, đặc biệt là những người thường xuyên làm ruộng, lội bùn, tiếp xúc với đất và nước bẩn, cần mang giày hoặc ủng bảo hộ để hạn chế trầy xước da.

Khi có vết thương, dù rất nhỏ, cần rửa sạch, sát trùng đúng cách và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường như sưng đau, đỏ nóng, sốt, ớn lạnh, mệt mỏi. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc uống khi bệnh diễn tiến nặng mà cần đến cơ sở y tế sớm.

Nhiễm trùng huyết và sốc nhiễm khuẩn là tình trạng cấp cứu tối khẩn, có thể cướp đi tính mạng chỉ trong thời gian rất ngắn. Từ một vết trầy nhỏ ở ngón chân đến cuộc chiến sinh tử trong phòng hồi sức, ca bệnh của anh Tam là lời nhắc nhở nghiêm khắc rằng, với sức khỏe con người, không có tổn thương nào là “nhỏ” để có thể chủ quan.