Nguy hiểm bủa vây

Trước tình hình này, Bộ Y tế khuyến cáo người dân chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa, đặc biệt là tiêm vắc-xin phòng dại cho vật nuôi và xử trí đúng cách khi bị chó, mèo cắn.

Theo Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế), bệnh dại là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm lây từ động vật sang người do virus dại gây ra, chủ yếu tấn công hệ thần kinh. Virus thường lây truyền qua vết cắn, vết cào hoặc nước bọt của động vật mắc bệnh, phổ biến nhất là chó và mèo. Khi bệnh đã phát triển, tỷ lệ tử vong gần như 100%.

Hiện bệnh dại chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, tuy nhiên hoàn toàn có thể phòng tránh nếu được tiêm vắc-xin kịp thời. Từ năm 2022 đến nay, bệnh dại có xu hướng gia tăng tại nhiều địa phương. Một số tỉnh ghi nhận số ca tử vong cao như Gia Lai với 14 ca, Nghệ An 7 ca, Bình Phước 7 ca, Điện Biên 6 ca, Bến Tre 5 ca, Đắk Lắk và Bình Thuận mỗi nơi 4 ca.

Đáng chú ý, trong năm 2024 tình hình bệnh dại tiếp tục gia tăng. Chỉ trong hai tháng đầu năm đã ghi nhận 22 trường hợp tử vong, cao hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm 2023. Khu vực Tây Nguyên vẫn là điểm nóng về bệnh dại khi nhiều địa phương liên tiếp ghi nhận ca tử vong.

Cục Y tế dự phòng cũng cảnh báo gần đây xuất hiện các trường hợp mắc bệnh có thời gian ủ bệnh rất ngắn, chỉ từ 10-15 ngày. Nhiều trường hợp là trẻ em dưới 5 tuổi bị chó, mèo cắn vào vùng đầu hoặc mặt là những vị trí gần hệ thần kinh trung ương, khiến bệnh tiến triển nhanh và nguy cơ tử vong cao.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân chính dẫn đến tử vong do bệnh dại là người bị động vật nghi dại cắn không tiêm huyết thanh kháng dại và vắc-xin phòng dại kịp thời, hoặc tiêm muộn, tiêm không đủ liều, không đúng chỉ định.

Bên cạnh đó, việc quản lý đàn chó, mèo tại một số địa phương còn lỏng lẻo. Tỷ lệ tiêm vắc-xin phòng dại cho vật nuôi hiện chỉ đạt khoảng 50% tổng đàn, thậm chí có nơi chỉ đạt khoảng 10%, trong khi theo Chương trình quốc gia phòng chống bệnh dại giai đoạn 2022-2030, tỷ lệ tiêm phòng phải đạt tối thiểu 70%.

Ngoài ra, công tác truyền thông phòng chống bệnh dại ở nhiều nơi còn hạn chế, dẫn đến tình trạng người dân chủ quan trong việc tiêm phòng cho vật nuôi hoặc không đi tiêm phòng sau khi bị động vật cắn. Một số trường hợp còn tự điều trị bằng các phương pháp dân gian chưa được ngành y tế công nhận, đặc biệt ở khu vực vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo Bộ Y tế, trong thời gian tới nguy cơ bệnh dại tiếp tục gia tăng do tỷ lệ tiêm phòng trên đàn chó, mèo còn thấp và việc quản lý vật nuôi chưa chặt chẽ.

Trước tình hình này, ngành y tế khuyến cáo người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng chống bệnh dại. Người nuôi chó, mèo cần tiêm vắc-xin phòng dại đầy đủ cho vật nuôi và tiêm nhắc lại hằng năm theo khuyến cáo của ngành thú y. Chó nuôi cần được xích hoặc nhốt, khi đưa ra nơi công cộng phải đeo rọ mõm và có dây dẫn, tránh thả rông.

Người dân cũng cần tránh đùa nghịch, trêu chọc chó, mèo để hạn chế nguy cơ bị cắn. Trong trường hợp bị chó hoặc mèo cắn, cần rửa ngay vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng trong ít nhất 15 phút. Nếu không có xà phòng, có thể rửa bằng nước sạch, sau đó sát trùng bằng cồn 70 độ hoặc dung dịch iod. Cần hạn chế làm dập vết thương và không băng kín vết thương.

Sau khi sơ cứu, nạn nhân cần đến ngay cơ sở y tế để được khám, tư vấn và tiêm vắc-xin phòng dại hoặc huyết thanh kháng dại theo đúng chỉ định. Người dân tuyệt đối không tự chữa trị hoặc sử dụng các bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng.

Ngành y tế cũng khuyến cáo các gia đình cần hướng dẫn trẻ em cách phòng tránh chó, mèo cắn và dạy trẻ thông báo ngay cho người lớn khi không may bị động vật tấn công.

Tại Hà Nội, theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Nội (CDC Hà Nội), trong giai đoạn 2023-2025 thành phố đã ghi nhận 14 ổ dịch dại trên chó.

Đáng chú ý, chỉ trong chưa đầy ba tháng đầu năm 2026, Hà Nội đã phát hiện 5 ổ dịch hoặc nghi dịch dại tại hai xã Hòa Lạc và Hạ Bằng. Các trường hợp chó mắc dại đã cắn nhiều người, buộc các nạn nhân phải điều trị dự phòng bằng vắc-xin và huyết thanh kháng dại.

Trước tình hình trên, CDC Hà Nội đã yêu cầu hệ thống y tế cơ sở tăng cường giám sát các trường hợp phơi nhiễm do chó, mèo cắn tại cộng đồng cũng như tại các điểm tiêm chủng. Các trạm y tế phường, xã cần phối hợp chặt chẽ với lực lượng thú y và chính quyền địa phương để phát hiện, xử lý kịp thời các ổ dịch dại trên động vật.

Bên cạnh đó, công tác truyền thông phòng chống bệnh dại cũng được đẩy mạnh thông qua nhiều hình thức như truyền thông trực tiếp tại cộng đồng, trường học, hệ thống loa truyền thanh và các nền tảng mạng xã hội.

Bản đồ Cơ sở phòng bệnh dại tiêu chuẩn ABI

Bệnh dại là một căn bệnh nguy hiểm với tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối nếu không được can thiệp kịp thời. Trước thực trạng này, Dự án “Thiết lập bản đồ các cơ sở phòng bệnh dại đạt chuẩn ABI” của Công ty cổ phần Y tế AMVGROUP đã ra đời, giúp giảm thiểu rủi ro cho người dân, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Dự án “Thiết lập bản đồ các Cơ sở phòng bệnh dại tiêu chuẩn ABI” khởi động vào tháng 4/2024. Quá trình này được chia làm 3 giai đoạn chính:

Nghiên cứu và phát triển: Đội ngũ dự án đã phân tích các cách tìm kiếm trên Google Maps, xác định các yêu cầu và tiêu chuẩn cần thiết để cập nhật dữ liệu của các cơ sở tiêm chủng lên nền tảng này.

Kiểm thử: Giai đoạn thử nghiệm đã thành công đưa toàn bộ hệ thống phòng tiêm Safpo/Potec - một mạng lưới phòng tiêm rộng khắp lên bản đồ, đánh giá tính hiệu quả và khả năng ứng dụng thực tế.

Vận hành: Với sự phối hợp chặt chẽ giữa các đối tác, cho đến nay dự án đã cập nhật hơn 200 cơ sở tiêm phòng đạt tiêu chuẩn lên bản đồ phòng bệnh dại tiêu chuẩn ABI (viết tắt: ABI) tính đến tháng 11/2024. Với mục tiêu 1.000 điểm trên toàn quốc, chúng tôi hy vọng dự án này sẽ đảm bảo tiến độ. Những điểm tiêm chủng này sẽ luôn được đảm bảo hoạt động theo quy định chuyên môn, luôn có sẵn vắc-xin và huyết thanh kháng dại, đáp ứng nhu cầu của người dân ở mọi thời điểm.

Dựa trên nền tảng Google Maps, bản đồ ABI không chỉ đơn thuần là một công cụ tìm kiếm. Nó được thiết kế để kết nối người dân với các cơ sở y tế có sẵn vắc-xin và huyết thanh kháng dại gần nhất. Chỉ cần vài thao tác trên điện thoại thông minh, mọi khoảng cách địa lý được rút ngắn, mang lại cơ hội tiếp cận điều trị kịp thời – điều mà với nhiều người, có thể là ranh giới giữa sự sống và cái chết.

Mỗi điểm tiêm chủng trên bản đồ không chỉ là địa chỉ vật lý, mà còn là một lời cam kết từ hệ thống y tế, rằng bất kỳ ai, ở bất cứ nơi đâu, đều xứng đáng được bảo vệ khỏi mối nguy hiểm của bệnh dại.

Không chỉ phục vụ người dân, bản đồ ABI còn là công cụ đắc lực cho các cơ sở y tế và chuỗi cung ứng. Hệ thống giúp tự động hóa việc quản lý nguồn cung, đảm bảo các phòng tiêm chủng tham gia vào dự án này luôn được duy trì đầy đủ vắc-xin và huyết thanh kháng dại, tránh tình trạng không có sẵn vắc-xin tại một thời điểm nào đó.

Với hơn 1.000 điểm tiêm phòng sẽ được tích hợp, bản đồ ABI không chỉ là công cụ, mà còn là nhịp cầu kết nối sự phối hợp nhịp nhàng giữa công nghệ, y tế và nhu cầu thực tiễn của cộng đồng. Đồng thời, dự án hỗ trợ chương trình quốc gia giám sát hiệu quả chất lượng và số lượng các cơ sở tiêm phòng, góp phần xây dựng một mạng lưới y tế bền vững Hỗ trợ giám sát và quản lý chương trình quốc gia

Dự án ABI đặt mục tiêu xây dựng ít nhất một điểm tiêm chủng dại trên mỗi huyện toàn quốc, với kỳ vọng đạt 1.000 điểm và hơn thế nữa. Trong tương lai, dữ liệu thời gian thực sẽ được tích hợp, cung cấp thông tin chính xác về lượng tồn kho vắc-xin tại mỗi cơ sở, giúp đảm bảo chất lượng tiêu chuẩn của các cơ sở này, ngoài ra còn nâng cao hiệu quả quản lý và phản ứng nhanh trước các nhu cầu khẩn cấp.

Các cơ sở tham gia bản đồ ABI cũng sẽ tham gia các chương trình đào tạo chuyên môn về phòng bệnh dại trước phơi nhiễm và sau phơi nhiễm do Chương trình Phòng chống bệnh dại Quốc gia phối hợp với Công ty thực hiện.

Bản đồ ABI giúp tăng cường khả năng tiếp cận, kết nối của người dân với các phòng tiêm chủng, giúp nâng cao uy tín của các cơ sở y tế thông qua tương tác trực tuyến với người dân. Đây cũng là động lực để các cơ sở duy trì tiêu chuẩn hoạt động và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của cộng đồng.

Dự án “Thiết lập bản đồ các Cơ sở phòng bệnh dại tiêu chuẩn ABI” không chỉ là một bước tiến, mà còn là một giải pháp mang tính nhân văn sâu sắc. Nó thể hiện nỗ lực chung của nhiều tổ chức trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nâng cao nhận thức và giảm thiểu tác động nghiêm trọng của bệnh dại. Đây chính là bước tiến lớn để hướng tới một xã hội an toàn và lành mạnh hơn.

Quá trình triển khai dự án được tổ chức bài bản, có lộ trình rõ ràng và sự hợp tác giữa các bên liên quan, từ các chuyên gia công nghệ đến cơ sở y tế. Điều này cho thấy sự đầu tư nghiêm túc cả về trí tuệ lẫn nguồn lực.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất chính là việc đảm bảo dữ liệu luôn được cập nhật chính xác và đồng bộ. Việc duy trì tính liên tục, và chất lượng của từng cơ sở đặc biệt khi mở rộng lên 750 điểm tiêm trong giai đoạn tới, sẽ đòi hỏi sự hợp tác bền chặt và cam kết lâu dài của các đơn vị liên quan.