Từ tăng trưởng tới phát triển

Việt Nam đang chứng kiến tốc độ chuyển đổi số nhanh chóng, từ doanh nghiệp tới các cơ quan quản lý. Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam thuộc nhóm 3 quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời lọt top 50 thế giới về năng lực cạnh tranh số.

AI giữ vai trò trung tâm của quá trình chuyển đổi số. Theo Statista, quy mô thị trường AI Việt Nam đạt khoảng 932 triệu USD vào năm 2025, dự kiến tăng lên 6,91 tỷ USD vào năm 2031 với tốc độ tăng trưởng kép gần 39% mỗi năm. Con số này cao hơn mức trung bình của nhiều thị trường mới nổi khác trong khu vực.

Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế để phát triển AI như dân số trẻ, với số lượng nhân sự ngành công nghệ thông tin hiện ở mức hơn 1,2 triệu người, dự kiến tăng lên 3 triệu vào năm 2030, theo Bộ Khoa học và Công nghệ. Song song đó, Chính phủ cũng triển khai hàng loạt chính sách thúc đẩy AI và nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ từ phía các doanh nghiệp.

AI đang làm thay đổi sâu sắc cách vận hành của nền kinh tế và được coi là “chìa khóa” để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên số. Cụ thể hơn, các chuyên gia chỉ ra rằng việc đưa AI vào quy trình vận hành sâu của doanh nghiệp, tái cấu trúc dựa trên dữ liệu thay vì chỉ "số hóa bề nổi" là yếu tố quan trọng để nâng cao Năng suất Nhân tố Tổng hợp (TFP).

TFP là chỉ số phản ánh hiệu quả sử dụng nguồn lực nhờ công nghệ và quản trị thông minh. Trong Nghị quyết 57, Việt Nam đặt mục tiêu nâng đóng góp của TFP vào tăng trưởng kinh tế lên trên 55% vào năm 2030. Con số này hiện ở mức 46%. Theo giới chuyên gia, chỉ khi TFP được cải thiện, Việt Nam mới có thể chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu và đạt tăng trưởng GDP hai chữ số.

Ông Đặng Nguyễn Ngữ, Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia, cũng nhận định rằng bên cạnh mục tiêu tăng trưởng, Việt Nam cần chú trọng phát triển theo chiều sâu và bền vững, thông qua việc cải thiện năng suất và năng lực của lực lượng lao động.

“Chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu là một lộ trình dài hạn, đòi hỏi sự cộng hưởng của nhiều yếu tố. Trong đó, AI chính là đòn bẩy năng suất, hỗ trợ doanh nghiệp ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn dựa trên dữ liệu, tiến tới tối ưu quy trình vận hành và mô hình quản trị, xây dựng nội lực và nâng cao lợi thế cạnh tranh trên thị trường", ông Ngữ chia sẻ.

AI đang "thay đổi cuộc chơi" như thế nào?

Hiệu quả khi áp dụng AI vào các quy trình vận hành được Schneider Electric đo lường cụ thể. Theo đó, AI giúp giảm 40% chi phí vận hành các tòa nhà, đồng thời giảm tới 50-60% chi phí điện năng và nhu cầu tiêu thụ điện vào giờ cao điểm cho nhà ở. Bên cạnh đó, dựa trên các dữ liệu có sẵn, AI cũng hỗ trợ doanh nghiệp đưa ra quyết định nhanh, chính xác và an toàn hơn.  

Một mô hình tiên phong trong việc ứng dụng AI để phát triển bền vững được Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) công nhận là nhà máy 50 năm tuổi Le Vaudreuil (Pháp). Sau khi tích hợp các giải pháp AI của Schneider Electric vào hạ tầng, nhà máy đã cải thiện hiệu suất sản xuất 10%, rút ngắn thời gian giao hàng đến 70%. Đáng chú ý, lượng điện năng tiêu thụ của nhà máy được cắt giảm đáng kể dù quy mô vận hành liên tục mở rộng.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc tận dụng AI làm đòn bẩy phát triển. Theo một thống kê của WEF, hơn 80% doanh nghiệp trên thế giới đã bắt tay vào chuyển đổi số, nhưng chỉ khoảng 30% gặt hái được giá trị thực tế trên quy mô lớn. Phần lớn doanh nghiệp thường rơi vào vòng lặp thử nghiệm vô tận mà không tạo ra hiệu quả cụ thể.

Bên cạnh việc không đưa được các sáng kiến vượt ra khỏi giai đoạn thử nghiệm, ông Ngữ chỉ ra vấn đề nghiêm trọng tiếp theo là nhiều doanh nghiệp không gắn AI vào việc giải quyết các bài toán kinh doanh cụ thể, dẫn tới tỷ lệ áp dụng thấp, giá trị thu về chưa tương xứng với chi phí bỏ ra.

Theo Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia, để đầu tư AI hiệu quả, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần tập trung vào 3 trụ cột là con người, công nghệ và quy trình.

"Đầu tiên, đội ngũ vận hành phải được đào tạo đồng bộ cùng quá trình phát triển kỹ thuật, tránh tình trạng công cụ không phát huy hiệu quả do thiếu năng lực làm chủ của con người'', ông Ngữ cho biết.

Công nghệ cũng cần phải gắn liền với bài toán kinh doanh và dựa trên thực tế hoạt động của doanh nghiệp. Điều này giúp doanh nghiệp tránh việc đầu tư AI theo trào lưu mà không phù hợp với năng lực cũng như bối cảnh của mình.

Cuối cùng, việc ứng dụng AI cần một quy trình khoa học và bài bản. Thay vì vội vàng chi mạnh cho công nghệ, doanh nghiệp cần xác định cụ thể bài toán kinh doanh cần giải quyết, từ đó tiến tới xây dựng giải pháp kỹ thuật sát với thực tế để tối ưu hóa chi phí và đem lại lợi nhuận tương ứng.

''Muốn ứng dụng AI làm đòn bẩy năng suất, mỗi doanh nghiệp nên bắt đầu bằng những cải tiến nhỏ, kiên trì điều chỉnh để tìm ra công thức phù hợp với mình. Những bước đi nhỏ trong hôm nay chính là nền tảng tạo nên sự chuyển mình thực chất và bền vững trong tương lai'', ông Ngữ nhấn mạnh.