Trước chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN), một loạt ngân hàng đã thông báo cắt giảm lãi suất và tung ra các gói ưu đãi với lãi suất thấp hơn 0,5%-2% với lãi suất bình quân đang áp dụng hiện hành.

Trước đó, để hỗ trợ các ngân hàng giảm lãi suất, NHNN đã nới hàng loạt tỷ lệ để tạo thêm thanh khoản cho hệ thống. Dù vậy, ông Nguyễn Anh Khoa - Giám đốc Phân tích, CTCP Chứng khoán Agribank (Agriseco) cho rằng, các giải pháp vừa qua của NHNN không phải là động lực trực tiếp tạo ra tăng trưởng kinh tế mà chỉ là các công cụ hỗ trợ.

Muốn tạo ra động lực tăng trưởng kinh tế cần sự kết hợp hài hòa giữa tài khóa và tiền tệ. Trong đó, tín dụng cung cấp vốn cho doanh nghiệp còn đầu tư công sẽ tạo ra đơn hàng và nhu cầu thực. Khi hai yếu tố này kết hợp hài hòa với nhau thì mới trở thành lực đẩy rõ nét cho tăng trưởng kinh tế. Theo chuyên gia này, các giải pháp hỗ trợ thanh khoản của NHNN thời gian qua mới cung cấp điều kiện cần, còn điều kiện đủ là hiệu quả giải ngân ra sao, có tạo thêm được doanh thu hay việc làm hay không. 

Tán thành quan điểm này, ông Trần Ngọc Báu, CEO Wigroup cho rằng, việc NHNN nới lỏng một loạt tỷ lệ thời gian qua giúp ngân hàng có thêm không gian (dư địa) tăng trưởng tín dụng chứ không bơm thêm nguồn vốn mới vào hệ thống, trong khi vấn đề mà hệ thống ngân hàng đang gặp phải là thiếu nguồn vốn mới.

Dĩ nhiên, việc hỗ trợ thanh khoản của NHNN sẽ giúp tăng vòng quay vốn, từ đó giúp tăng cung tiền, giúp đáp ứng tốt hơn cho nền kinh tế. Tuy nhiên, việc này chưa giải quyết được vấn đề nan giải nhất của hệ thống là thiếu nguồn vốn mới, cũng là căn nguyên dẫn tới câu chuyện lãi suất tăng, khát thanh khoản hiện nay. 

Tương tự, theo các chuyên gia, việc hệ thống ngân hàng tung ra các gói ưu đãi gần đây là tốt nhưng cũng chỉ tác động đến vòng quay vốn chứ chưa tác động đến lượng tiền thực sự lưu thông trong nền kinh tế. Hơn nữa, các gói tín dụng ưu đãi này có đi vào cuộc sống hay không tùy thuộc rất nhiều vào mức độ hấp thụ vốn của doanh nghiệp, bởi các ngân hàng vẫn không hạ chuẩn cho vay. Để chính sách này tác động đến tăng trưởng, đòi hỏi phải đi qua rất nhiều vòng và bị quyết định bởi nhiều khu vực chứ không chỉ riêng ngành ngân hàng. 

Ông Trần Ngọc Báu cho rằng, trong lịch sử, chu kỳ tiền rẻ (kéo dài từ năm 2012 - 2013 cho đến tận năm 2021) được tạo ra bởi hai yếu tố. Một là dòng vốn ngoại đổ vào rất nhiều, buộc NHNN phải đẩy lượng lớn tiền đồng ra hệ thóng để trung hòa lượng USD dư thừa. Hai là trong một chu kỳ dài, chúng ta đã đẩy được lượng tiền gửi của Kho bạc Nhà nước từ hệ thống Ngân hàng Nhà nước (NHNN) sang hệ thống ngân hàng thương mại.

Trong bối cảnh vốn ngoại tiếp tục rút ròng, chuyên gia này cho rằng, chưa có cơ sở nào cho thấy thanh khoản đã được giải quyết (bằng chứng là lãi suất tiết kiệm vẫn ở mức cao, lãi suất trái phiếu ngân hàng thậm chí lên đến 10%/năm), ngoại trừ nguồn tiền từ Kho bạc nhà nước.

Theo quy định hiện hành, số dư tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước tại các ngân hàng thương mại bị khống chế mức trần tối đa không quá 50% tổng số dư ngân quỹ nhà nước tạm thời nhàn rỗi. Báo cáo mới đây của Bộ Tài chính cho thấy, tổng số dư mà Kho bạc Nhà nước đang gửi tại các ngân hàng thương mại đạt hơn 780.000 tỷ đồng. Như vậy, tổng số dư ngân quỹ nhà nước tạm thời nhàn rỗi ước khoảng 1,5 triệu tỷ đồng. Nếu trần tối đa được nới lên 80% thì Kho bạc Nhà nước có thể nâng số dư tiền gửi tại các ngân hàng thương mại lên khoảng 1,2 triệu tỷ đồng (tức tăng hơn 400.000 tỷ đồng so với hiện nay).

"Nếu đưa được 300.000 - 400.000 tỷ đồng vào hệ thống, nhu cầu thanh khoản sẽ được giải quyết rất lớn", ông Báu phân tích. 

Vừa qua, Bộ Tài chính cũng kiến nghị NHNN nghiên cứu cơ chế tính tiền gửi có kỳ hạn của KBNN tại các ngân hàng thương mại vào nguồn vốn huy động nhằm bổ sung thanh khoản cho hệ thống ngân hàng, thay vì giới hạn mức trần 50% tiền gửi nhàn rỗi của Kho bạc được phép gửi vào ngân hàng thương mại, thì có thể được phép gửi linh động và có thể vượt mức trần đó. 

Tuy nhiên, ông Báu cho rằng, việc điều chỉnh tỷ lệ này liên quan đến nhiều bộ ngành và nếu có điều chỉnh thì sớm nhất cũng phải đầu năm tới. Nghĩa là từ nay đến lúc đó, khoảng trống thiếu hụt thanh khoản vẫn sẽ tiếp tục tồn tại.