Sáng 3/8, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội đã nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra dự án Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang.

Thay mặt Chính phủ, thừa ủy quyền của Thủ tướng báo cáo tóm tắt một số nội dung chính, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu rõ phạm vi áp dụng là cho các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang đã được tổ chức thi công xây dựng trong thời gian từ tháng 5/ 2025 đến trước ngày 18/7/ 2026, trước khi hoàn thiện thủ tục pháp lý.

Cho phép tiếp tục thi công song song với hoàn thiện thủ tục

Theo tờ trình của Chính phủ, Hội nghị cấp cao APEC 2027 được Việt Nam đăng cai tổ chức tại Đặc khu Phú Quốc là sự kiện chính trị, đối ngoại đặc biệt quan trọng của quốc gia. Toàn bộ các công trình phục vụ Hội nghị phải hoàn thành trước thời điểm diễn ra Hội nghị từ 3 đến 6 tháng để vận hành thử nghiệm, kiểm tra, rà soát tổng thể, bảo đảm các điều kiện tổ chức Hội nghị theo thông lệ quốc tế.

Nếu áp dụng đầy đủ trình tự, thủ tục thông thường về đầu tư, quy hoạch, đất đai, xây dựng, môi trường thì phải mất từ 18 đến 36 tháng mới hoàn thành thủ tục để khởi công, thậm chí có thể kéo dài hơn, không còn đủ thời gian hoàn thành các công trình trước thời điểm diễn ra Hội nghị.

Do đó, tại dự thảo Nghị quyết, Chính phủ đề xuất một loạt cơ chế xử lý linh hoạt gồm: cho phép tiếp tục thi công song song với hoàn thiện thủ tục; ghi nhận kết quả đối với khối lượng đã thi công; áp dụng quy trình đơn giản, rút gọn; áp dụng cơ chế giao đất từng phần đối với dự án BT và ghi nhận giá trị khối lượng công trình làm cơ sở thanh toán, kiểm toán.

Nghị quyết cũng tập trung xử lý các vướng mắc liên quan đến quy hoạch, kiến trúc, đổ thải chất thải xây dựng; khai thác, thu hồi khoáng sản; thực hiện dự án đầu tư công, đầu tư theo phương thức đối tác công tư, đầu tư kinh doanh; sử dụng đất đai; tổ chức thi công xây dựng; nghiệm thu, thanh toán và quyết toán khối lượng công trình.

Theo đó, các công trình, dự án được tiếp tục thi công trong quá trình hoàn thiện thủ tục để đáp ứng tiến độ cấp bách phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027. Đối với chất thải xây dựng phát sinh trong quá trình thi công, dự thảo cho phép đổ thải tạm thời tại các vị trí do cơ quan có thẩm quyền lựa chọn, có sự giám sát chặt chẽ và trách nhiệm hoàn trả mặt bằng sau khi công trình hoàn thành.

Đối với dự án đã thi công trước nhưng đến nay đã thực hiện các thủ tục pháp lý, dự thảo quy định ghi nhận kết quả đã thực hiện.

Với những dự án đã thi công trước nhưng vẫn phải tiếp tục hoàn thiện thủ tục, dự thảo cho phép thực hiện theo quy trình đơn giản, rút gọn hoặc cơ chế đặc biệt quy định tại Nghị quyết. Trong đó có điều chỉnh quy hoạch theo thủ tục rút gọn; thực hiện dự án đầu tư công, đầu tư kinh doanh theo thủ tục đặc biệt; không phải thực hiện thủ tục thi tuyển phương án kiến trúc.

Khối lượng khoáng sản đã khai thác, thu hồi trước khi cấp phép được tính vào tổng khối lượng cấp phép sau này hoặc được miễn thủ tục cấp phép nếu đã dừng khai thác.

Đối với dự án đối ứng của dự án BT đã thi công trước nhưng chưa hoàn thành các thủ tục liên quan đến sử dụng đất, dự thảo đề xuất áp dụng một số cơ chế đặc thù.

Như, dự án được giao đất từng phần; giá trị quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư được xác định theo giá đất cụ thể tại thời điểm hồ sơ thiết kế cơ sở của dự án đối ứng được phê duyệt; thời gian tính giá trị quyền sử dụng đất của quỹ đất là 70 năm kể từ thời điểm bàn giao mặt bằng.

Đối với khối lượng, giá trị công trình đã thi công trước khi hoàn thiện thủ tục đầu tư công, đầu tư theo phương thức PPP, dự thảo quy định ghi nhận khi ký hợp đồng xây dựng hoặc phụ lục hợp đồng, làm cơ sở nghiệm thu, giải ngân, thanh toán, quyết toán.

Kiểm toán Nhà nước thực hiện kiểm toán báo cáo quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành trước khi UBND tỉnh An Giang phê duyệt quyết toán.

Nghị quyết được xây dựng trên nguyên tắc chỉ xử lý, tháo gỡ vướng mắc cho các dự án, công trình phục vụ APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc đã tổ chức thi công trước; không hợp pháp hóa sai phạm có tính chất vụ lợi; không để phát sinh sai phạm mới; không loại trừ trách nhiệm cá nhân vụ lợi.

Để đáp ứng tính cấp bách của công trình, Chính phủ đề nghị xây dựng, trình thông qua Nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn để Quốc hội xem xét, ban hành tại kỳ họp không thường lệ trong tháng 8/2026.

Xác định cụ thể số lượng dự án, tiêu chí lựa chọn

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị làm rõ phạm vi, đối tượng áp dụng; xác định cụ thể số lượng dự án, tiêu chí lựa chọn, căn cứ xác định mốc thời gian và các thủ tục pháp lý chưa được hoàn thiện.

Trường hợp cần thiết, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu quy định cụ thể danh mục dự án và cơ chế, chính sách được áp dụng trong Nghị quyết để bảo đảm tính minh bạch, thống nhất khi áp dụng và tránh mở rộng phạm vi điều chỉnh.

Đối với việc khai thác, thu hồi khoáng sản, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung điều kiện chặt chẽ hơn về kiểm tra hiện trạng, xác nhận khối lượng, nguồn gốc, mục đích sử dụng, thời điểm thực hiện và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan.

Dự thảo cũng cần quy định rõ trách nhiệm xác định khối lượng khoáng sản đã sử dụng để cung cấp vật liệu thi công các dự án phục vụ APEC 2027 và khối lượng còn dư thừa để quản lý, xử lý theo pháp luật; bảo đảm không hợp thức hóa hoạt động khai thác khoáng sản trái phép, không làm thất thoát tài nguyên.

Đối với dự án thi công khi chưa hoàn thành thủ tục về đầu tư công, đầu tư theo phương thức PPP, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung điều kiện chỉ được tiếp tục thi công nếu các hạng mục hoặc bộ phận công trình đã có thiết kế bản vẽ thi công được cơ quan tư vấn độc lập thẩm tra theo quy định.

Theo cơ quan thẩm tra, việc xử lý các dự án thi công khi chưa hoàn thiện thủ tục xây dựng không đơn thuần là đơn giản hóa hoặc hoàn thành thủ tục hành chính mà còn liên quan trực tiếp đến cơ chế kiểm soát chất lượng, an toàn công trình.

Vì vậy, dự thảo cần bổ sung cơ chế thay thế để kiểm soát chất lượng, an toàn; xác định rõ cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm kiểm tra, thẩm định, giám sát và chịu trách nhiệm đối với rủi ro trong quá trình thi công, nghiệm thu, khai thác và sử dụng công trình.

Về thi công xây dựng trên quỹ đất chưa hoàn thiện thủ tục đất đai, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát, đánh giá kỹ các cơ chế đặc thù trong quản lý, sử dụng quỹ đất lấn biển, bảo đảm đúng thẩm quyền và không làm thất thoát tài sản nhà nước.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ phạm vi áp dụng, đánh giá rủi ro của việc giao đất, cho thuê đất khi chưa hoàn thành nghiệm thu, quyết toán; rà soát thẩm quyền và nội dung quy định về sử dụng đất lấn biển để thanh toán hợp đồng, xác định giá đất và trách nhiệm của các bên liên quan, bảo đảm tính thống nhất của pháp luật, an toàn công trình và tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Chủ nhiệm Phan Văn Mãi đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, xác định những nội dung chính sách cần báo cáo xin ý kiến cấp có thẩm quyền, trong đó có việc xử lý vướng mắc do UBND tỉnh An Giang và nhà đầu tư đã triển khai thi công trước một số công trình, dự án khi chưa hoàn tất đầy đủ thủ tục pháp lý về quy hoạch, kiến trúc, môi trường, đầu tư công và đầu tư theo phương thức PPP.

Dự án Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang được Quốc hội thảo luận tại tổ chiều 3/8.