Tiếp tục phiên họp thứ 4, sáng 16/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Trình bày tờ trình, Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng nêu rõ, việc nghiên cứu xây dựng và ban hành luật là yêu cầu cấp thiết nhằm thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế...

Việc ban hành luật còn nhằm thực hiện các cam kết, nghĩa vụ quốc gia về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt của Việt Nam trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Dự thảo luật gồm 4 chương, 37 điều, được thiết kế bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với pháp luật về quốc phòng, an ninh; phòng, chống khủng bố; phòng, chống rửa tiền; hóa chất, năng lượng nguyên tử; quản lý ngoại thương hải quan, khoa học và công nghệ.

Dự thảo quy định rõ cơ chế bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong quá trình áp dụng biện pháp phòng, chống vũ khí hủy diệt hàng loạt; không đặt ra thủ tục hành chính trùng lặp đối với các hoạt động nghiên cứu, đầu tư, sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu, nhập khẩu và giao dịch hợp pháp.

Dự thảo luật cũng không thiết lập cơ chế cấp phép, khai báo, báo cáo, kiểm tra, thanh tra, giám sát song song theo luật này. Dự án luật hướng đơn giải hóa thủ tục theo hướng lồng ghép việc cung cấp khai thác, chia sẻ thông tin với cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin hiện có của các bộ ngành địa phương...

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới cho biết, Thường trực Ủy ban nhất trí với sự cần thiết ban hành luật.

Về tiêu chí đánh giá rủi ro quốc gia về phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, Thường trực Ủy ban thẩm tra nhận thấy việc xây dựng tiêu chí theo cách tiếp cận này là phù hợp với thông lệ quốc tế và nguyên tắc quản lý rủi ro, thể hiện sự toàn diện trong nhận diện, đánh giá rủi ro.

Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban đề nghị nghiên cứu bổ sung, hoàn thiện điều này theo hướng cụ thể hóa hơn các tiêu chí đánh giá, bổ sung các chỉ số định lượng hoặc mức đánh giá phù hợp; làm rõ vai trò của doanh nghiệp và các chủ thể kinh tế trong nhóm tiêu chí mức độ dễ bị tổn thương.

Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cho rằng, việc xây dựng danh mục kiểm soát trên cơ sở tích hợp, chuẩn hóa từ các danh mục hàng hóa lưỡng dụng của các bộ, ngành là phù hợp, góp phần tránh tình trạng chồng chéo, trùng lặp thủ tục hành chính. Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban đề nghị làm rõ cơ chế tích hợp, dẫn chiếu và áp dụng danh mục kiểm soát với các danh mục chuyên ngành; đồng thời, bổ sung quy định về bảo mật thông tin và cơ chế xử lý trong trường hợp đột xuất. 

Với quy định về giao dịch đáng ngờ, theo Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, quy định về giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt đã được xây dựng phù hợp với nguyên tắc quản lý rủi ro, đồng bộ với pháp luật về phòng, chống rửa tiền và đáp ứng yêu cầu thực thi các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Để bảo đảm tính khả thi, tránh lạm dụng, Thường trực Ủy ban đề nghị quy định rõ trách nhiệm phối hợp, trao đổi thông tin giữa các cơ quan chức năng sau khi tiếp nhận báo cáo.

Nêu ý kiến, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng việc thể chế hóa phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt lên thành luật là bước đi cần thiết của đất nước.

Đạo luật này không chỉ mang ý nghĩa về quốc phòng, an ninh mà còn là chìa khóa để mở rộng hội nhập quốc tế, nâng cao xếp hạng quốc gia về phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố theo tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời bảo đảm an toàn cho dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần tập trung giải quyết triệt để tình trạng chồng chéo trong kiểm soát hàng hóa lưỡng dụng. Hàng hóa lưỡng dụng vừa phục vụ mục đích dân sự, vừa có thể được sử dụng để chế tạo vũ khí hóa học, sinh học, hạt nhân nhưng hiện đang do nhiều bộ, ngành cùng quản lý.

Vừa qua, doanh nghiệp xuất khẩu phải đối mặt với “ma trận” thủ tục kiểm soát từ nhiều đầu mối. Do đó, dự thảo Luật cần quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan, tránh chồng chéo nhưng không rõ trách nhiệm. Theo đó, cần thống nhất Danh mục quốc gia về hàng hóa lưỡng dụng; áp dụng cơ chế một cửa quốc gia, toàn bộ quy trình cấp phép, khai báo, thẩm định đối với hàng hóa lưỡng dụng phải được thực hiện đồng bộ trên Cổng thông tin quốc gia. Trách nhiệm của doanh nghiệp là tuân thủ theo quy định chung này.

Về xây dựng năng lực phản ứng khẩn cấp và bảo vệ lực lượng chuyên dụng, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, lực lượng chủ yếu hiện nay trong quân đội, binh chủng hóa học cùng một số đơn vị chuyên ngành của Bộ Khoa học và công nghệ, Bộ Y tế. Tuy nhiên, hành lang pháp lý về chế độ đãi ngộ đặc thù, trang thiết bị chuyên dụng và cơ chế phối hợp tác chiến liên ngành trong các tình huống khẩn cấp cấp quốc gia vẫn chưa thực sự đồng bộ.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị luật hóa chế độ đặc thù ở mức cao đối với lực lượng chuyên dụng, đồng thời quy định cơ chế diễn tập liên ngành bắt buộc với sự tham gia của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Y tế, Bộ Khoa học và công nghệ cùng các địa phương trọng điểm nhằm hoàn thiện khả năng chỉ huy thống nhất dưới sự điều hành của cơ quan đầu mối quốc gia.

Sau khi thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí cao với sự cần thiết ban hành Luật nhằm tạo cơ sở pháp lý đầy đủ về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; nội luật hóa các điều ước quốc tế và đáp ứng yêu cầu bảo đảm quốc phòng an ninh trong tình hình mới. Hồ sơ dự án Luật đáp ứng đầy đủ các điều kiện để trình Quốc hội xem xét thông qua theo quy trình thủ tục rút gọn tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất vào tháng 8 tới đây.