Chưa bao giờ hết tham vọng

Ngay trong tuần đầu tháng 1/2026, Việt Nam đã ban hành 8 nghị định quy định chi tiết về khung quản trị, thuế, lao động, trọng tài và ngân hàng cho hệ sinh thái tài chính mới của Việt Nam. Các nghị định này có ý nghĩa củng cố nền tảng thể chế, thay vì bổ sung các lớp chính sách theo chủ đề mới.

Việt Nam chưa bao giờ hết tham vọng. Điều tạo nên sự khác biệt của quốc gia này nằm ở một phẩm chất hiếm có hơn: khả năng theo đuổi tham vọng một cách kiên nhẫn, từng bước xây dựng thể chế, thường trong những điều kiện mà sự thận trọng được đề cao hơn thời gian xử lý, đồng thời phải điều hướng trong bối cảnh chính trị phức tạp, thị trường phân mảnh và các kỳ vọng không ngừng thay đổi.

Trải qua hơn bốn thập kỷ cải cách, Việt Nam đã học được cách chuyển hóa tầm nhìn dài hạn thành những bước tiến tiệm tiến, có thể không gây ấn tượng mạnh về mặt hình thức, nhưng bền bỉ và liên tục. Việc chính thức thành lập Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC) của Việt Nam cũng nằm trong quỹ đạo đó.

Lễ công bố thành lập IFC diễn ra sau khi Nghị quyết số 222/2025/QH15 và Nghị định số 323/2025/NĐ-CP được ban hành, qua đó thiết lập kiến trúc quản trị của IFC, bao gồm một hội đồng điều hành hoạt động ở cấp Chính phủ, một đơn vị điều phối chuyên trách đặt tại TP.HCM, cùng với cơ chế báo cáo được xác lập rõ ràng với cơ quan trung ương.

Trong bối cảnh đó, các nghị định được ban hành vào tháng 1/2026 biểu hiện cho chu kỳ triển khai hành chính tiếp theo của hệ thống khung pháp lý đã bước sang giai đoạn vận hành, qua đó chuyển trọng tâm từ các tranh luận về thiết kế sang quy trình thực thi.

Những bước đi này là kết quả tổng hợp của nhiều năm chuẩn bị trong khuôn khổ các chiến lược quốc gia về hiện đại hóa lĩnh vực tài chính và phát triển thị trường vốn - một quá trình được tiến hành một cách lặng lẽ nhưng nhất quán.

Việc thành lập IFC phản ánh cách tiếp cận mang tính thực dụng: ưu tiên độ tin cậy trong vận hành trước, yếu tố biểu trưng sau.

Quản trị và thiết kế

IFC đã bước vào giai đoạn vận hành dưới sự chỉ đạo chính trị mạnh mẽ. Hội đồng điều hành quy tụ các cơ quan chủ chốt về kinh tế - tài chính cùng với lãnh đạo TP.HCM và Đà Nẵng. Điều này chứng tỏ, IFC là sáng kiến được thực thi ở cấp quốc gia, chứ không chỉ là một dự án của riêng địa phương.

Trong hệ thống của Việt Nam, sự phối hợp giữa các cấp chính quyền thường mang tính quyết định không kém, thậm chí còn mạnh  mẽ hơn so với ý chí chính sách, đặc biệt tại các điểm giao thoa giữa giám sát tài chính, quản lý đất đai và cấp phép đầu tư.

Thiết kế quản trị này tiếp tục được củng cố bởi Nghị định 323/2025/NĐ-CP và Nghị định số 326/2025/NĐ-CP, làm rõ các cơ chế phối hợp giữa bộ, ngành, chính quyền địa phương và các cơ quan giám sát. Các nghị định này tập trung xử lý những vấn đề thực thi mang tính thực tiễn, bao gồm quyết định sử dụng đất, phân bổ hạ tầng và tuân thủ các yêu cầu môi trường trong phạm vi IFC.

Hội đồng điều hành bắt đầu hoạt động từ cuối năm 2025, đảm nhiệm việc chuyển hóa các chỉ đạo chiến lược thành công tác giám sát hằng ngày và điều phối liên ngành.

Tầng nấc thể chế này có ý nghĩa quan trọng, cho thấy IFC được gắn chặt chẽ trong các quy trình quản trị và cơ chế giải trình, chứ không dựa vào hoạt động xây dựng hình ảnh hay quảng bá thương hiệu.

Mô hình hai trung tâm của Việt Nam mang ý nghĩa đáng chú ý. Theo Nghị định 323/2025/NĐ-CP, TP.HCM và Đà Nẵng vận hành như hai cực bổ trợ trong cùng một pháp nhân thống nhất. Trong đó, TP.HCM tập trung vào thị trường vốn, quản lý tài sản và trung gian tài chính quốc tế, còn Đà Nẵng phát triển các dịch vụ tài chính dựa trên công nghệ, hạ tầng số và các nền tảng thị trường mang tính thử nghiệm.

Sự cân bằng này giúp giảm thiểu rủi ro phân mảnh, đồng thời cho phép chuyên môn hóa theo chức năng. Chính quyền tại cả hai thành phố đang điều chỉnh đồng bộ các cơ chế ưu đãi và thủ tục hành chính.

Các nghị định triển khai tiếp theo đã tiếp tục được thực thi. Nghị định số 324/2025/NĐ-CP quy định các ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân được thiết kế phù hợp với các ưu tiên theo từng lĩnh vực. Nghị định số 325/2025/NĐ-CP thiết lập cơ chế lao động mở, cho phép tuyển dụng không hạn chế chuyên gia nước ngoài thông qua các thủ tục được tinh giản. Trong khi đó, Nghị định số 327/2025/NĐ-CP quy định rõ cơ chế nhập cảnh, cư trú và lưu trú dài hạn đối với nhà đầu tư, chuyên gia nước ngoài và nhân thân của họ.

Việt Nam cũng đã tăng cường tính dự báo pháp lý thông qua các cơ chế giải quyết tranh chấp. Nghị định số 328/2025/NĐ-CP về việc thành lập Trung tâm Trọng tài quốc tế trong khuôn khổ IFC cho phép giải quyết tranh chấp theo các chuẩn mực trọng tài được quốc tế công nhận. Điều này phản ánh thực tế rằng, sự chắc chắn về pháp lý là nền tảng của niềm tin đối với dòng vốn xuyên biên giới, đặc biệt trong các giai đoạn chuyển tiếp về chính sách và thể chế.

Hoạt động của thị trường tài chính được điều chỉnh bởi Nghị định số 329/2025/NĐ-CP quy định về hoạt động ngân hàng, quản lý ngoại hối và bảo đảm tính toàn vẹn tài chính trong phạm vi IFC. Lĩnh vực giao dịch hàng hóa được điều chỉnh theo Nghị định số 330/2025/NĐ-CP, trong đó xác định các điều kiện thành lập sở giao dịch hàng hóa.

Xây dựng uy tín

Những cải cách gần đây theo Luật Đầu tư và các sửa đổi của Luật Chứng khoán tiếp tục đơn giản hóa các quy định về công bố thông tin và tỷ lệ sở hữu đối với nhà đầu tư nước ngoài. Quá trình tự do hóa được đặt trong khuôn khổ quy tắc rõ ràng, chứ không dựa trên khẩu hiệu. Sự cởi mở được triển khai theo trình tự, chứ không mang tính ứng biến.

Các kết nối đối ngoại của IFC cho thấy cách tiếp cận cởi mở có chọn lọc của Việt Nam. Việc hợp tác với các sở giao dịch quốc tế giúp tiếp cận các hệ thống giám sát thị trường và quy trình tuân thủ theo chuẩn mực toàn cầu. Các doanh nghiệp tài sản số và fintech tham gia cơ chế sandbox được cho phép theo Nghị định 323/2025/NĐ-CP, thử nghiệm sản phẩm trong môi trường được kiểm soát.

Việc đưa tài sản số và fintech vào phạm vi điều chỉnh của IFC thể hiện sự thừa nhận đối với xu hướng thử nghiệm toàn cầu, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu quản trị và giám sát.

Đến cuối năm 2025, Việt Nam đã thúc đẩy triển khai các dự án trung tâm dữ liệu cấp quốc gia, phục vụ giám sát tài chính và thị trường theo thời gian thực. Những hạ tầng này là nền tảng cho giám sát giao dịch, điều phối an ninh mạng và phân tích tính liêm chính của thị trường. Đầu tư hạ tầng tại khu vực miền Trung cũng hỗ trợ phát triển dịch vụ tài chính số, tăng cường khả năng chống chịu dữ liệu và kết nối giữa ngân hàng với các doanh nghiệp fintech, qua đó gắn kết tính minh bạch với năng lực vận hành bền vững.

Nguồn nhân lực giữ vai trò không kém phần then chốt. Việt Nam đã khởi động các sáng kiến thu hút chuyên gia tài chính về nước làm việc và nâng cao kỹ năng nguồn nhân lực trong nước, nhờ Nghị định 325/2025/NĐ-CP và 327/2025/NĐ-CP của Chính phủ. Các chương trình hợp tác giữa trường đại học và cơ sở đào tạo chuyên ngành hướng tới việc cung cấp các cán bộ giám sát và chuyên gia phân tích.

Song song đó, Việt Nam đang xây dựng khung tiêu chuẩn nghề nghiệp cho lực lượng làm việc trong IFC, nhằm khắc phục khoảng trống tồn tại lâu nay giữa năng lực thực thi nghiệp vụ và bản lĩnh phán đoán đã được tôi luyện.

Định vị là điểm đến của dòng vốn đầu tư

Việt Nam không cần cạnh tranh trực diện với Singapore hay Hong Kong (Trung Quốc). IFC có thể được định vị như một điểm đến cho các giao dịch gắn với quá trình chuyển đổi công nghiệp của Đông Nam Á, nơi mà các hoạt động tài trợ dự án, tham gia vốn cổ phần và các cấu trúc lợi nhuận gắn với hiệu quả hoạt động được kết hợp một cách linh hoạt và thực chất.

Tuy vậy, những thách thức vẫn hiện hữu, bao gồm sự phân mảnh trong khung pháp lý, độ sâu còn hạn chế của thị trường thứ cấp và chất lượng nguồn nhân lực. Song cách tiếp cận thận trọng, từng bước của Việt Nam giúp giảm thiểu rủi ro về uy tín thông qua mô hình hai trung tâm, thử nghiệm chính sách trong khuôn khổ sandbox và lộ trình cải cách được sắp xếp có trật tự.

Xét tổng thể, các nghị định ban hành vào tháng 1/2026 cho thấy sự chuyển dịch từ giai đoạn xây dựng khuôn khổ sang giai đoạn bình thường hóa hoạt động giám sát, trong đó uy tín điều tiết không còn được đo lường chủ yếu bằng mức độ “mở cửa” trên giấy tờ, mà bằng tính nhất quán trong áp dụng, kỷ luật giám sát và sự phối hợp liên cơ quan.

Sau cùng, IFC sẽ được đánh giá qua những thay đổi trong hành vi thị trường như liệu các doanh nghiệp có nâng cao kỷ luật công bố thông tin, điều chỉnh cấu trúc vốn và cải thiện thực hành quản trị để chủ động thích ứng với sự giám sát ngày càng chặt chẽ hay không. Đây chính là phép thử mang tính quyết định đối với mức độ trưởng thành quốc tế.