Theo Nghị định 185/2026/NĐ-CP, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố tiếp tục là người tổ chức, điều hành các hoạt động của thôn, tổ dân phố. Tuy nhiên, khi địa bàn rộng hơn, dân cư đông hơn, khối lượng công việc và trách nhiệm thực tế của chức danh này cũng nặng hơn, đòi hỏi khả năng bao quát, vận động và xử lý vấn đề phát sinh ngay từ cộng đồng dân cư.

Theo quy định, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố là người chủ trì hội nghị thôn, tổ dân phố và tổ chức các cuộc họp định kỳ của cộng đồng dân cư theo pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở. 

Thông qua các cuộc họp này, người dân trực tiếp thảo luận, quyết định những nội dung thuộc thẩm quyền của cộng đồng và góp ý đối với các vấn đề gắn với đời sống dân cư.

Trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố có trách nhiệm tổ chức để nhân dân bàn và quyết định các nội dung theo quy định; tổ chức lấy ý kiến nhân dân đối với những vấn đề thuộc phạm vi cộng đồng được tham gia. Sau khi các quyết định của cộng đồng dân cư được thông qua, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố phải theo dõi quá trình thực hiện, tổng hợp kết quả và báo cáo UBND xã.

Nghị định cũng giao chức danh này tổ chức triển khai các hoạt động tự quản của cộng đồng theo quy định của pháp luật, hương ước, quy ước của thôn, tổ dân phố. Trên thực tế, đây là phần việc gắn chặt với đời sống hằng ngày, từ giữ gìn nếp sống văn hóa, bảo vệ môi trường, vận động nhân dân chấp hành quy định chung đến xử lý những vấn đề phát sinh trong khu dân cư.

Để hoạt động cộng đồng vận hành hiệu quả, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố phải phối hợp với Ban Công tác Mặt trận, các tổ chức chính trị - xã hội ở thôn, tổ dân phố, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở và các tổ chức tự quản khác. 

Trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố được xác định là người đại diện cho thôn, tổ dân phố trong các quan hệ liên quan đến hoạt động của cộng đồng dân cư theo quy định pháp luật. Chức danh này cũng có trách nhiệm báo cáo kết quả hoạt động của thôn, tổ dân phố trước hội nghị thôn, tổ dân phố định kỳ hằng năm hoặc khi cần thiết.

Ngoài nhóm nhiệm vụ tổ chức, điều hành hoạt động cộng đồng, Nghị định 185/2026/NĐ-CP còn quy định trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố thực hiện các nhiệm vụ theo pháp luật và nhiệm vụ do chính quyền cấp xã giao. 

Cụ thể, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố có trách nhiệm tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư; phát huy dân chủ ở cơ sở và tham gia các phong trào, cuộc vận động tại địa bàn.

Đây cũng là người nắm bắt tình hình đời sống nhân dân, tập hợp và phản ánh với chính quyền địa phương cấp xã những kiến nghị, nguyện vọng chính đáng của người dân. Các vấn đề phát sinh tại địa bàn phải được báo cáo kịp thời, nhất là những nội dung liên quan đến an ninh, trật tự, tranh chấp, mâu thuẫn trong cộng đồng hoặc khó khăn trong đời sống dân cư.

Trong hoạt động hằng ngày, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố còn tham gia hòa giải ở cơ sở, góp phần giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng. Cùng với đó, chức danh này vận động nhân dân tham gia phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn an ninh, trật tự, bảo vệ môi trường, xây dựng đời sống văn hóa và phát triển cộng đồng dân cư tại địa bàn. Những nhiệm vụ tưởng như nhỏ lẻ nhưng lại tạo nền tảng cho hiệu quả quản lý ở cơ sở, nhất là tại các địa bàn sau sắp xếp.

Trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố còn là người đại diện cho cộng đồng dân cư ký hợp đồng xây dựng công trình do nhân dân trong thôn, tổ dân phố đóng góp kinh phí, sau khi nội dung này đã được hội nghị thôn, tổ dân phố thông qua. 

Về tổ chức nhân sự ở thôn, tổ dân phố, căn cứ quy định của HĐND cấp tỉnh về số lượng, chức danh người tham gia hoạt động ở thôn, tổ dân phố, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố lựa chọn người tham gia hoạt động sau khi thống nhất với Bí thư Chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận. UBND xã quyết định công nhận hoặc cho thôi làm người tham gia hoạt động ở thôn, tổ dân phố.