Bộ Y tế vừa có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố, yêu cầu triển khai quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, gian lận thương mại và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực y tế.

Tình trạng buôn lậu, kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, quảng cáo sai sự thật và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực y tế vẫn diễn biến phức tạp, với những thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Đáng lo ngại, các đối tượng vi phạm đang lợi dụng sự phát triển của mạng xã hội và thương mại điện tử để mở rộng hoạt động kinh doanh trái phép, tiếp cận người tiêu dùng và che giấu nguồn gốc hàng hóa, đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Theo Bộ Y tế, thời gian qua, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, ngành y tế đã phối hợp với các bộ, ngành, địa phương triển khai nhiều hoạt động phòng chống hàng giả, gian lận thương mại và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Đáng chú ý, Bộ Y tế đã ban hành Kế hoạch số 734/KH-BYT ngày 29/4/2026 nhằm triển khai Nghị quyết số 397/NQ-CP của Chính phủ, qua đó tăng cường phối hợp kiểm tra, phát hiện và xử lý nhiều tổ chức, cá nhân vi phạm.

Tuy nhiên, những kết quả đạt được chưa thể giải quyết triệt để tình trạng sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhập lậu và các hành vi gian lận trong lĩnh vực y tế. Đặc biệt, các sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe con người đòi hỏi công tác quản lý phải được thực hiện chặt chẽ, bởi những vi phạm về chất lượng, nguồn gốc và thông tin sản phẩm có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với người sử dụng.

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, Bộ Y tế đề nghị UBND các tỉnh, thành phố xác định công tác phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên.

Đặc biệt, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải được đề cao trong tổ chức thực hiện, kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm thuộc phạm vi quản lý.

Các địa phương được yêu cầu chủ động rà soát, xác định những tuyến đường, địa bàn, kho hàng, trung tâm phân phối, cơ sở sản xuất, kinh doanh và các tổ chức, cá nhân có dấu hiệu vi phạm để xây dựng kế hoạch kiểm tra phù hợp.

Hoạt động kiểm tra cần tập trung vào những cơ sở có nguy cơ cao, đồng thời tổ chức các đợt cao điểm nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý hành vi sản xuất, vận chuyển, tàng trữ, kinh doanh sản phẩm y tế giả, kém chất lượng, không rõ nguồn gốc xuất xứ hoặc nhập lậu.

Một trong những nội dung được Bộ Y tế đặc biệt lưu ý là tình trạng bán thuốc kê đơn không đúng quy định tại các cơ sở bán lẻ thuốc và trên nền tảng thương mại điện tử.

Cùng với kiểm soát nguồn gốc, chất lượng sản phẩm, các cơ quan chức năng cần tăng cường phát hiện hành vi giả mạo nhãn hiệu, bao bì, tem nhãn, xuất xứ, chỉ dẫn địa lý; quảng cáo sai sự thật hoặc cung cấp thông tin gian dối về công dụng, thành phần và chất lượng sản phẩm y tế.

Việc kinh doanh hàng hóa vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trên mạng xã hội, các sàn thương mại điện tử và tại cơ sở kinh doanh sản phẩm y tế cũng nằm trong diện phải tăng cường kiểm tra, giám sát.

Đáng chú ý, phạm vi kiểm soát còn bao gồm hành vi vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ và sử dụng trái phép thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng theo Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 9/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Đối với hoạt động quản lý tài sản trí tuệ trong lĩnh vực y tế, Bộ Y tế yêu cầu chú trọng kiểm tra, xử lý các hành vi sao chép, sử dụng trái phép phần mềm, dữ liệu, tài liệu và nội dung số có bản quyền tại cơ sở y tế, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.

Yêu cầu này cho thấy phạm vi đấu tranh chống hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không còn giới hạn ở hàng hóa lưu thông trên thị trường mà còn mở rộng sang các sản phẩm, tài sản số phục vụ hoạt động khám chữa bệnh, đào tạo và kinh doanh dịch vụ y tế.

Bộ Y tế cũng nhấn mạnh yêu cầu phối hợp giữa các cơ quan chức năng nhằm nâng cao hiệu quả kiểm tra, xử lý vi phạm, tránh tình trạng thiếu thông tin hoặc chồng chéo trong quá trình thực hiện.

Theo đó, Sở Y tế các địa phương cần tăng cường phối hợp với lực lượng công an, quản lý thị trường, hải quan, thuế, bộ đội biên phòng, thanh tra và chính quyền cấp xã, đặc biệt tại các cửa khẩu, cảng biển, sân bay và địa bàn có nguy cơ phát sinh vi phạm.

Việc trao đổi, xác minh và chia sẻ dữ liệu về đối tượng, phương thức, thủ đoạn vi phạm cần được thực hiện thường xuyên để kịp thời phát hiện các đường dây sản xuất, phân phối hàng giả hoạt động trên nhiều địa bàn.

Đối với những vụ việc phức tạp, có dấu hiệu hình thành đường dây lớn hoặc liên quan nhiều địa phương, cơ quan chức năng phải chủ động phối hợp điều tra, xử lý đồng bộ, không để đối tượng lợi dụng khoảng trống quản lý để tẩu tán hàng hóa, thay đổi địa điểm kinh doanh hoặc tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm.

Quá trình kiểm tra, xác minh và xử lý phải bảo đảm đúng quy định pháp luật, công khai, minh bạch, không gây cản trở hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp.

Bộ Y tế đặc biệt nhấn mạnh nguyên tắc không có vùng cấm, không có ngoại lệ trong xử lý vi phạm. Bên cạnh hoạt động kiểm tra, xử lý, Bộ Y tế xác định ứng dụng công nghệ và tăng cường minh bạch thông tin là những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý thị trường sản phẩm y tế.

Các địa phương được đề nghị đẩy nhanh việc hoàn thiện, kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu truy xuất nguồn gốc hàng hóa giữa các cơ quan quản lý. Việc hình thành hệ thống thông tin thống nhất sẽ hỗ trợ xác minh nguồn gốc sản phẩm, phát hiện hàng giả và xử lý hàng hóa không rõ xuất xứ.

Bộ Y tế cũng khuyến khích doanh nghiệp áp dụng mã định danh, tem điện tử và mã QR truy xuất nguồn gốc, giúp tăng tính minh bạch trong quá trình sản xuất, lưu thông và phân phối sản phẩm.

Trong bối cảnh hoạt động kinh doanh trên môi trường số phát triển mạnh, truy xuất nguồn gốc còn góp phần nâng cao khả năng nhận diện sản phẩm chính hãng, hỗ trợ người tiêu dùng lựa chọn hàng hóa có thông tin rõ ràng, đồng thời tạo điều kiện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

Đối với ngành y tế, yêu cầu này càng có ý nghĩa bởi chất lượng và tính hợp pháp của sản phẩm liên quan trực tiếp đến hiệu quả chăm sóc, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Cùng với ứng dụng công nghệ, Bộ Y tế đề nghị các địa phương tăng cường tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật về phòng chống hàng giả và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên các phương tiện thông tin đại chúng, nền tảng số và tại cơ sở.

Các cơ quan chức năng cần kịp thời công khai, cảnh báo những sản phẩm y tế không được phép lưu hành, các cơ sở có hành vi vi phạm hoặc không đủ điều kiện hoạt động, giúp người dân nhận diện nguy cơ và tránh sử dụng sản phẩm không bảo đảm chất lượng.

Đặc biệt, doanh nghiệp và các chủ thể quyền sở hữu trí tuệ được khuyến khích chủ động phối hợp với cơ quan quản lý trong phát hiện, cung cấp thông tin và xử lý hành vi xâm phạm quyền lợi hợp pháp.

Sự tham gia của doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong việc nhận diện hàng hóa giả mạo, cung cấp dữ liệu xác minh và hỗ trợ lực lượng chức năng xử lý các hành vi vi phạm.

Đối với người tiêu dùng, Bộ Y tế khuyến cáo không tiếp tay cho hoạt động kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; ưu tiên lựa chọn sản phẩm y tế có nguồn gốc rõ ràng và được cung cấp tại các cơ sở hoạt động hợp pháp.

Người dân có nhu cầu khám chữa bệnh, sử dụng thuốc hoặc các sản phẩm chăm sóc sức khỏe cần tìm đến cơ sở y tế, cơ sở kinh doanh được cấp phép, đồng thời thận trọng trước những thông tin quảng cáo thiếu căn cứ trên mạng xã hội và nền tảng thương mại điện tử.

Theo yêu cầu của Bộ Y tế, UBND các tỉnh, thành phố có trách nhiệm chỉ đạo các đơn vị liên quan và chính quyền cấp xã tổ chức triển khai đồng bộ những nhiệm vụ nêu trên, bảo đảm hiệu quả quản lý ngay tại địa bàn.