Theo Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, khó khăn, thách thức trong giai đoạn 2026 - 2030 là rất lớn và gay gắt hơn giai đoạn trước, đòi hỏi cần nâng cao tính chủ động kịp thời thích ứng, linh hoạt trong điều hành và quyết liệt trong tổ chức thực hiện.

Đặc biệt lưu ý các khó khăn, thách thức mang tính cơ cấu và dài hạn

Tiếp tục Kỳ họp thứ nhất, chiều 9/4, Quốc hội nghe báo cáo của Chính  phủ và báo cáo thẩm tra về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện những tháng đầu năm 2026, tờ trình về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 – 2030.

Tại báo cáo thẩm tra, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận định, những thành tựu sau 40 năm đổi mới, cùng với các quyết sách chiến lược về hoàn thiện thể chế, phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân và tinh gọn bộ máy đang mở ra thời cơ phát triển mới mang tính bước ngoặt.

Nền kinh tế tiếp tục duy trì ổn định vĩ mô, hội nhập quốc tế sâu rộng và ngày càng tham gia tích cực vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Các chủ trương, chính sách lớn về hoàn thiện thể chế, phát triển kinh tế tư nhân, đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được triển khai mạnh mẽ, mở ra những động lực tăng trưởng mới. Đây là nền tảng quan trọng để đất nước bước vào giai đoạn phát triển nhanh hơn trong thời gian tới.

Tuy nhiên, Ủy ban thẩm tra đề nghị đặc biệt lưu ý các khó khăn, thách thức mang tính cơ cấu và dài hạn. Cụ thể là nguy cơ tụt hậu, nhất là về công nghệ và năng suất lao động, vẫn hiện hữu; chất lượng tăng trưởng và tính tự chủ của nền kinh tế chưa vững chắc; Tư duy phát triển và năng lực phản ứng chính sách trong một số lĩnh vực còn chậm đổi mới, chưa theo kịp yêu cầu của bối cảnh mới.

Bên cạnh đó là các rủi ro nội tại như già hóa dân số nhanh, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh; cùng với những hạn chế kéo dài về thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo tiếp tục là những thách thức lớn. Các yếu tố về an ninh phi truyền thống, an ninh mạng, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý nhà nước và điều hành chính sách.

Đây là giai đoạn cần tư duy phát triển mới, quyết tâm chính trị cao và sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa các cấp, các ngành để vừa tạo đột phá trong phát triển kinh tế - xã hội, vừa bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an ninh, an toàn tài chính quốc gia, qua đó củng cố nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển tiếp theo, cơ quan thẩm tra nhấn mạnh.

Làm rõ dư địa, giới hạn của chính sách tài khóa, tiền tệ

Về quan điểm chỉ đạo, mục tiêu tổng quát và các chỉ tiêu chủ yếu của kế hoạch 5 năm tới, Chủ nhiệm Ủy ban thẩm tra Phan Văn Mãi nhấn mạnh một số nội dung trọng tâm. Như, hoàn thiện thể chế phải thực sự là đột phá chiến lược, không chỉ dừng ở sửa đổi văn bản mà cần nâng cao chất lượng, tính đồng bộ và hiệu lực thực thi của hệ thống pháp luật. Cần rà soát tổng thể, xử lý triệt để tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu nhất quán giữa các luật và văn bản dưới luật; đồng thời gắn chặt công tác xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành, lấy kết quả thực thi làm thước đo chất lượng thể chế.

Nhiều ý kiến đề nghị hoàn thiện Chiến lược pháp luật Việt Nam, hướng tới nhóm dẫn đầu ASEAN về môi trường kinh doanh, với cách tiếp cận rà soát theo lĩnh vực, bảo đảm tính đồng bộ, thay vì chạy theo số lượng văn bản cần ban hành hoặc sửa đổi, ông Mãi phản ánh.

Cơ quan thẩm tra cũng cho rằng việc đồng thời theo đuổi tăng trưởng cao và giữ vững ổn định vĩ mô là thách thức lớn, đòi hỏi điều hành chính sách thận trọng, linh hoạt và kỷ luật.

Chủ nhiệm Mãi đề nghị làm rõ dư địa, giới hạn của chính sách tài khóa, tiền tệ; bảo đảm phối hợp nhất quán, tránh “giật cục”. Đồng thời, tăng cường kỷ luật ngân sách, cơ cấu lại chi theo hướng ưu tiên đầu tư; chủ động bảo đảm an ninh năng lượng và kiểm soát tác động đến lạm phát, tỷ giá, thị trường tài chính. Xây dựng lộ trình phát triển thị trường vốn, giảm dần phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Việc xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ quan thẩm tra lưu ý cần được cụ thể hóa bằng lộ trình rõ ràng, có trọng tâm, tránh dàn trải; đồng thời làm rõ các điều kiện nền tảng và xác định các ngành, lĩnh vực, vùng động lực ưu tiên để phân bổ nguồn lực hiệu quả. Một số ý kiến đề nghị bổ sung xây dựng Chương trình Năng suất quốc gia, Chiến lược quản lý rủi ro quốc gia và bộ tiêu chí đo lường đóng góp của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vào tăng trưởng, làm cơ sở định hướng đầu tư, tránh dàn trải, lãng phí, ông Mãi phản ánh.

Cơ quan thẩm tra cũng nhấn mạnh, cần có giải pháp căn cơ xử lý bài toán năng lượng, nút thắt lớn của tăng trưởng. Cần ưu tiên phát triển hạ tầng năng lượng, rà soát quy hoạch, đẩy nhanh các dự án trọng điểm; đồng thời hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh, cơ chế giá linh hoạt, minh bạch để thu hút đầu tư và kiểm soát chi phí. Về dài hạn, đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu năng lượng theo hướng tự chủ, gắn với kinh tế xanh, tuần hoàn; phát triển năng lượng tái tạo theo hướng bền vững, tránh phát triển nóng, thiếu đồng bộ.

Cho rằng hạ tầng là “điểm nghẽn” lớn cần ưu tiên tháo gỡ, cơ quan thẩm tra chỉ rõ cần tập trung vào các dự án chiến lược, có sức lan tỏa. Đầu tư công phải giữ vai trò dẫn dắt, cơ cấu lại theo hướng tinh gọn, hiệu quả. Đồng thời, xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư, chiến lược huy động và phân bổ nguồn lực. Đẩy mạnh huy động khu vực tư nhân qua phương thức hợp tác công tư (PPP) minh bạch, chia sẻ rủi ro hợp lý; tăng cường liên kết vùng, phát huy các cực tăng trưởng và tổ chức lại không gian phát triển.

“Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh nâng cao năng lực điều hành và tổ chức thực thi là khâu then chốt, quyết định hiệu quả chính sách. Thực tiễn cho thấy nhiều hạn chế không nằm ở thiếu cơ chế mà ở khâu điều hành, triển khai thực hiện. Cần làm rõ cơ chế phân công, phối hợp, kiểm tra, giám sát; tăng cường kỷ luật, làm rõ trách nhiệm người đứng đầu, có cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, lợi ích nhóm, bảo đảm thực thi minh bạch, hiệu quả, đúng mục tiêu”, ông Mãi báo cáo Quốc hội.