Theo kiến nghị gửi Bộ Xây dựng, việc trở thành nhà cung cấp dịch vụ thanh toán tiền sử dụng đường bộ sẽ chỉ áp dụng đối với 5 tuyến cao tốc do VEC quản lý. Hệ thống dự kiến triển khai sẽ không phát hành thẻ đầu cuối cho phương tiện mà sử dụng chung hệ thống tài khoản giao thông hiện có.

VEC cho biết, sau khi có chủ trương chấp thuận hoặc hướng dẫn của Bộ Xây dựng, doanh nghiệp sẽ triển khai đầu tư hệ thống phần mềm Back-End (BE) cùng hạ tầng công nghệ thông tin cần thiết để đáp ứng các yêu cầu trở thành nhà cung cấp dịch vụ thanh toán tiền sử dụng đường bộ theo quy định.

Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh quy mô mạng lưới cao tốc do VEC quản lý ngày càng lớn. Tính đến ngày 1/1/2026, doanh nghiệp đã đầu tư xây dựng và đưa vào khai thác khoảng 520 km đường cao tốc, gồm 5 tuyến: Cầu Giẽ - Ninh Bình, Nội Bài - Lào Cai, Đà Nẵng - Quảng Ngãi, TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây và một phần tuyến Bến Lức - Long Thành.

Hiện nay, trên các tuyến cao tốc do VEC quản lý có 37 trạm thu phí với tổng cộng 215 làn thu phí ETC. Khi các nút giao tiếp tục được bổ sung trên các tuyến đang khai thác, số trạm thu phí dự kiến tăng lên gần 45 trạm với khoảng 230 làn thu phí.

Tuy nhiên, hệ thống thu phí trên các tuyến cao tốc này hiện vẫn phụ thuộc vào các doanh nghiệp công nghệ cung cấp dịch vụ.

Cụ thể, từ tháng 6/2022, VEC ký hợp đồng với Công ty cổ phần Tasco để cung cấp dịch vụ thu phí trên 4 tuyến cao tốc gồm Cầu Giẽ - Ninh Bình, Nội Bài - Lào Cai, Đà Nẵng - Quảng Ngãi và TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, với thời hạn đến tháng 9/2027.

Đối với tuyến Bến Lức - Long Thành, tháng 6/2025, VEC ký hợp đồng với Liên danh Công ty cổ phần Công nghệ VVT và Công ty cổ phần Giao thông số Việt Nam (VDTC) để thuê hệ thống Front-End và Back-End, thời hạn dịch vụ đến tháng 10/2029.

Theo VEC, các nhà cung cấp dịch vụ hiện vẫn thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo hợp đồng, báo cáo định kỳ về doanh thu thu phí và lưu lượng phương tiện qua trạm; đồng thời VEC cũng tổ chức giám sát hoạt động vận hành.

Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào các nhà cung cấp dịch vụ công nghệ cũng khiến VEC gặp không ít hạn chế trong quản lý và vận hành hệ thống thu phí.

Một trong những vướng mắc lớn là việc phải kết nối đồng thời với hai nhà cung cấp dịch vụ Back-End với các quy trình nghiệp vụ khác nhau, dẫn đến dữ liệu không đồng nhất và gây khó khăn cho hoạt động vận hành tại hiện trường cũng như công tác quản lý tập trung.

Bên cạnh đó, các hợp đồng thuê dịch vụ được xây dựng theo phạm vi và đơn giá tại từng thời điểm. Khi phát sinh nhu cầu bổ sung trạm thu phí hoặc làn thu phí, VEC phải đàm phán lại giá thuê hoặc lập dự toán mới, khiến quá trình triển khai kéo dài và chi phí vận hành có nguy cơ gia tăng.

Ngoài ra, các tuyến cao tốc do VEC quản lý không nằm trong phạm vi đầu tư ban đầu của hệ thống Back-End theo các hợp đồng BOO1 và BOO2, trong khi quy mô trạm và làn thu phí lại chiếm tỷ trọng lớn. Điều này tiềm ẩn rủi ro đối với khả năng vận hành ổn định của hệ thống, đặc biệt khi dung lượng thiết kế ban đầu bị vượt quá.

Việc không làm chủ hệ thống Back-End cũng khiến VEC gặp khó khăn trong việc xác định chi phí thuê dịch vụ phù hợp, do doanh nghiệp không có cơ sở so sánh hoặc kiểm soát mức giá do các nhà cung cấp đề xuất.

Ở góc độ dài hạn, phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống công nghệ của các doanh nghiệp bên ngoài cũng khiến VEC bị hạn chế khả năng chủ động phát triển các mô hình thu phí mới như thu phí đa làn tự do, thu phí theo quãng đường, tích hợp thanh toán số hoặc kết nối với hệ sinh thái giao thông thông minh.

Không chỉ vậy, dữ liệu thu phí – được xem là nguồn dữ liệu lớn có giá trị cao phản ánh lưu lượng giao thông, cấu trúc phương tiện và dòng dịch chuyển kinh tế – hiện cũng chưa được khai thác hiệu quả do hệ thống Back-End thuộc quyền kiểm soát của đơn vị cung cấp dịch vụ.

Theo VEC, nếu không sớm làm chủ nền tảng công nghệ và dữ liệu cốt lõi, doanh nghiệp sẽ gặp nhiều hạn chế trong việc xây dựng mô hình quản lý khai thác dựa trên dữ liệu, trong khi đây đang là xu hướng tất yếu của quản lý hạ tầng giao thông hiện đại.

Trong đề xuất gửi Bộ Xây dựng, VEC cho biết hệ thống Back-End dự kiến xây dựng sẽ chỉ phục vụ công tác quản lý thu phí trên các tuyến cao tốc do doanh nghiệp quản lý và sử dụng chung hệ thống tài khoản giao thông hiện có.

Theo định hướng này, VEC sẽ tập trung vào công tác quản lý thu phí và không phát hành thẻ đầu cuối cho phương tiện. Cách tiếp cận này cho phép tận dụng tối đa hạ tầng và tài nguyên hiện có, đồng thời không phát sinh chi phí đầu tư cho việc phát hành thẻ, qua đó góp phần giảm đáng kể chi phí đầu tư và vận hành hệ thống BE.

Khi chủ động làm chủ hệ thống BE và kết nối chia sẻ dữ liệu với hệ thống quản lý tài khoản giao thông dùng chung, VEC cho rằng có thể giải quyết nhiều vướng mắc trong hoạt động thu phí hiện nay.

Cụ thể, doanh nghiệp có thể chủ động bổ sung làn thu phí, trạm thu phí trên các tuyến đang khai thác, đồng thời linh hoạt kết nối liên thông với các tuyến cao tốc khác. Các hạng mục nâng cấp, mở rộng kết nối cũng có thể được tái sử dụng cho các giai đoạn tiếp theo, qua đó tối ưu chi phí đầu tư.

Việc làm chủ hệ thống BE cũng giúp VEC đồng bộ quy trình nghiệp vụ từ hệ thống thu phí tại tuyến đến hệ thống quản lý trung tâm, giảm chi phí đào tạo và vận hành, đồng thời cho phép khai thác dữ liệu phục vụ quản trị điều hành nhanh và trực quan hơn.

Một lợi ích khác là VEC có thể quản lý trực tiếp dòng tiền thu phí của phương tiện mà không phải luân chuyển qua các đối tác trung gian, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế trong vận hành khai thác.

Bên cạnh đó, việc chủ động nền tảng công nghệ cũng mở ra cơ hội để VEC tiếp cận trực tiếp người sử dụng cao tốc, nâng cao trải nghiệm khách hàng và từng bước hình thành hệ sinh thái dịch vụ dọc các tuyến cao tốc.

Theo VEC, dữ liệu phát sinh từ các hệ thống thu phí, hệ thống ITS giám sát điều hành giao thông, hệ thống kiểm soát tải trọng xe và hệ thống quản lý tài sản số hóa trên đường cao tốc có thể được khai thác phục vụ công tác quản lý vận hành cũng như cung cấp các dịch vụ giá trị gia tăng cho xã hội, phù hợp với định hướng coi dữ liệu là nguồn tài nguyên mới trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia.

Về nguồn vốn đầu tư, ngày 19/2/2025, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 191/2025/QH15 về chủ trương bổ sung vốn điều lệ cho VEC giai đoạn 2024 - 2026. Trên cơ sở đó, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1145/QĐ-TTg ngày 13/6/2025 phê duyệt phương án bổ sung vốn điều lệ; Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 2395/QĐ-BTC ngày 21/7/2025.

Theo các quyết định này, vốn điều lệ của VEC sau khi được bổ sung đạt khoảng 38.618 tỷ đồng vào năm 2025. Ngoài nguồn vốn điều lệ được tăng cường, doanh thu từ các dự án cao tốc do VEC đầu tư và quản lý cũng được đánh giá có khả năng hỗ trợ bố trí và huy động vốn để đầu tư, vận hành hệ thống BE trong thời gian tới.

“Về nguồn nhân lực, trong quá trình triển khai chiến lược chuyển đổi số và hiện đại hóa công tác quản lý khai thác cao tốc, VEC đã thành lập Trung tâm Công nghệ thông tin, đồng thời đầu tư nhân lực, thiết bị và tổ chức đào tạo nhằm sẵn sàng cho việc thiết lập và vận hành hệ thống BE khi được đầu tư”, đại diện VEC cho biết.