Trả lương gắn với nguồn thu và hiệu quả công tác

Luật Viên chức số 129/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Cùng thời điểm, Luật Viên chức số 58/2010/QH12 đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật số 52/2019/QH14, hết hiệu lực.

Theo Điều 1, viên chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng theo vị trí việc làm, công tác tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc và hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị cùng các nguồn thu hợp pháp khác.

So với luật hiện hành, quy định mới bổ sung nguồn chi trả lương từ các khoản thu hợp pháp khác. Nội dung này tạo cơ sở triển khai cơ chế trả lương theo hiệu quả công tác, thu nhập tăng thêm và mức độ tự chủ tài chính của từng đơn vị sự nghiệp công lập. 

Khoản 2 Điều 3 quy định tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức phải dựa trên vị trí việc làm và hợp đồng làm việc. Yêu cầu của từng vị trí, kết quả thực hiện nhiệm vụ cùng những cam kết trong hợp đồng sẽ trở thành căn cứ quan trọng để sử dụng, bố trí và đánh giá viên chức.

Về nghĩa vụ, khoản 1 Điều 7 yêu cầu viên chức trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; bảo vệ danh dự Tổ quốc cùng lợi ích quốc gia, dân tộc.

Khoản 1 Điều 8 bổ sung yêu cầu ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, gắn trách nhiệm của viên chức với mục tiêu hiện đại hóa hoạt động tại đơn vị sự nghiệp công lập.

Theo khoản 1 Điều 10, viên chức không được đăng tải, phát tán hoặc phát ngôn thông tin sai lệch, gây ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của đất nước, địa phương và đơn vị nơi công tác.

Mở rộng quyền kinh doanh và tuyển dụng

Theo quy định hiện hành, viên chức được góp vốn nhưng không được tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp. Từ ngày 1/7/2026, giới hạn này được nới rộng, đi kèm các điều kiện nhằm kiểm soát xung đột lợi ích.

Khoản 1 Điều 13 cho phép viên chức ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức, đơn vị khác nếu pháp luật chuyên ngành không cấm. Hợp đồng phải bảo đảm không xung đột lợi ích theo pháp luật về phòng, chống tham nhũng, không trái với thỏa thuận trong hợp đồng làm việc và không vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Theo khoản 3 Điều 13, viên chức được góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, bệnh viện, cơ sở giáo dục hoặc tổ chức nghiên cứu khoa học ngoài công lập, trừ trường hợp pháp luật về phòng, chống tham nhũng, doanh nghiệp hoặc quy định chuyên ngành có yêu cầu khác.

Cơ chế tuyển dụng cũng được mở rộng bên cạnh hai phương thức thi tuyển và xét tuyển đang áp dụng. Điều 17 cho phép tiếp nhận vào làm viên chức không qua thi tuyển đối với chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng hoặc năng khiếu đặc biệt, người có kinh nghiệm phù hợp và người đang ký hợp đồng làm công tác chuyên môn tại đơn vị sự nghiệp công lập.

Cơ chế tiếp nhận tạo thêm cơ hội thu hút người có chuyên môn sâu, kinh nghiệm thực tiễn và nguồn nhân lực chất lượng cao vào khu vực sự nghiệp công lập.

Điều 20 và Điều 21 xác định ba loại hợp đồng trong đơn vị sự nghiệp công lập, gồm hợp đồng làm việc, hợp đồng lao động và hợp đồng dịch vụ. Hợp đồng làm việc là thỏa thuận bằng văn bản giữa viên chức hoặc người được tuyển dụng với người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập. Nội dung hợp đồng xác định vị trí việc làm, tiền lương, chế độ đãi ngộ, điều kiện làm việc, quyền, nghĩa vụ cùng các thỏa thuận liên quan.

Người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập có thể ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ với chuyên gia, nhà khoa học, luật gia, luật sư giỏi, doanh nhân tiêu biểu, xuất sắc hoặc người có trình độ chuyên môn cao trong các ngành, lĩnh vực chiến lược, trọng điểm.

Nhóm nhân sự này có thể đảm nhiệm vị trí quản lý, điều hành, phát triển đơn vị hoặc vị trí chuyên môn, nghiệp vụ. Hợp đồng lao động, hợp đồng dịch vụ cũng có thể được ký để bố trí nhân sự cho các vị trí hỗ trợ.

Theo Điều 36, thời hiệu xử lý đối với hành vi đến mức áp dụng hình thức khiển trách là 5 năm, thay cho mức 2 năm hiện hành. Đối với các hành vi vi phạm khác, thời hiệu được nâng từ 5 năm lên 10 năm.

Trách nhiệm đối với sai phạm trong thời gian công tác vẫn được xem xét sau khi viên chức nghỉ công tác hoặc nghỉ hưu. Điều 42 quy định người vi phạm có thể bị xử lý hình sự, hành chính hoặc kỷ luật, tùy theo tính chất và mức độ của hành vi.

Nếu sai phạm được phát hiện sau thời điểm viên chức nghỉ công tác hoặc nghỉ hưu, người vi phạm có thể chịu hình thức khiển trách, cảnh cáo hoặc xóa tư cách chức vụ đã đảm nhiệm, kèm theo hệ quả pháp lý tương ứng.