Bộ cơ chế chung

“Chúng tôi đã nhận được chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ và đang khẩn trương hoàn thiện bộ cơ chế, chính sách áp dụng chung cho các tuyến cao tốc giai đoạn 2026 - 2030 để trình cấp có thẩm quyền trong thời gian sớm nhất”, một lãnh đạo Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Xây dựng) cho biết.

Chỉ đạo được đề cập là Công văn số 8941/VPCP-CN, ngày 30/8/2026, trong đó Phó thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc yêu cầu Bộ Xây dựng rà soát kỹ các quy định hiện hành về ngân sách nhà nước, đầu tư công, PPP, xây dựng, đấu thầu, quy hoạch, khoáng sản, đất đai và các lĩnh vực liên quan để làm rõ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai các tuyến cao tốc.

Bộ Xây dựng cũng được yêu cầu tiếp thu ý kiến của Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan; đồng thời tổng kết thực tiễn, đánh giá đầy đủ tác động nếu đề xuất mở rộng những cơ chế đặc thù đã được cấp có thẩm quyền cho phép áp dụng tại một số dự án.

Phó thủ tướng lưu ý, việc xây dựng chính sách phải tuân thủ đúng trình tự, thủ tục và thẩm quyền, bảo đảm sự đồng bộ, công bằng trong thi hành pháp luật, qua đó tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để đẩy nhanh tiến độ các tuyến cao tốc và những công trình trọng điểm quốc gia khác.

Trước đó, vào cuối tháng 8/2026, Bộ Xây dựng đã có báo cáo gửi Chính phủ về cơ chế đặc thù cho Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội và các tuyến cao tốc thuộc dự án đầu tư công trong giai đoạn 2026 - 2030.

Tại báo cáo này, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh kiến nghị Chính phủ thống nhất chủ trương áp dụng một số cơ chế, chính sách đặc biệt của Dự án đường Vành đai 5 cho các dự án đường bộ cao tốc đầu tư công trong giai đoạn 2026 - 2030.

Trên cơ sở hướng dẫn và kết quả thẩm định của Bộ Tư pháp, Bộ trưởng Bộ Xây dựng được giao tiếp thu, hoàn thiện báo cáo; thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, thay mặt Chính phủ ký báo cáo gửi Quốc hội.

Theo Bộ Xây dựng, sự cần thiết của một bộ cơ chế chung xuất phát từ thực tế nhiều chính sách đặc biệt đã được Quốc hội cho phép áp dụng lặp lại tại những dự án có tính chất tương đồng.

Tuy nhiên, mỗi dự án vẫn phải trình một nghị quyết riêng với những nội dung cơ bản giống nhau, khiến thời gian chuẩn bị đầu tư kéo dài và có thể dẫn đến cách xử lý thiếu thống nhất giữa các dự án.

Trong khi đó, khoảng 1.758 km cao tốc nằm trong danh mục dự kiến đầu tư giai đoạn 2026 - 2030. Quỹ thời gian thực tế chỉ còn khoảng 3 năm, trong khi các dự án phải trải qua hàng loạt công đoạn, từ chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng đến lựa chọn nhà thầu, tổ chức thi công.

Nếu tiếp tục phải xử lý riêng lẻ những cơ chế có tính chất tương đồng, quá trình triển khai có nguy cơ mất thêm thời gian, ảnh hưởng tới tiến độ chung của các tuyến cao tốc.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, Bộ Xây dựng lấy bộ cơ chế, chính sách đề xuất cho Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội làm cơ sở nghiên cứu khả năng áp dụng chung. Đây là dự án có quy mô lớn, trải dài qua 7 địa phương, đồng thời gắn với yêu cầu phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ và logistics dọc tuyến.

Được biết, bộ cơ chế đề xuất cho Dự án đường Vành đai 5 gồm 9 nhóm chính sách: phân cấp thẩm quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư; không thẩm định nguồn vốn, khả năng cân đối vốn; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; bố trí bãi đổ thải; chuyển mục đích sử dụng rừng; chỉ định thầu; điều chỉnh quy hoạch liên quan; khai thác giá trị đất tăng thêm dọc tuyến và chuyển đổi hình thức đầu tư.

Tuy nhiên, Bộ Xây dựng chỉ xác định 4 nhóm có thể nghiên cứu áp dụng chung cho các dự án đường cao tốc giai đoạn 2026 - 2030, gồm: chỉ định thầu; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; chuyển mục đích sử dụng rừng và bố trí bãi đổ thải. Đây là những nội dung có thể phát sinh tại nhiều dự án cao tốc.

“Việc hình thành cơ sở pháp lý chung sẽ giúp các chủ đầu tư có căn cứ thống nhất để triển khai, giảm tình trạng phải đề xuất cơ chế riêng cho từng dự án và rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, qua đó tạo thêm dư địa đẩy nhanh tiến độ các tuyến cao tốc trong giai đoạn 2026 - 2030”, lãnh đạo Bộ Xây dựng đánh giá.

Đề xuất nghiên cứu kỹ

Cần phải nói thêm rằng, khi tham gia góp ý đối với đề xuất xây dựng bộ cơ chế, chính sách đặc thù áp dụng chung cho các tuyến cao tốc, Bộ Tài chính đã thể hiện sự thận trọng nhất định, nhất là trong bối cảnh các quy định pháp luật về ngân sách nhà nước, đầu tư công, đầu tư theo phương thức PPP, đấu thầu, quy hoạch… mới được sửa đổi, bổ sung trong năm 2025.

Theo Bộ Tài chính, việc đề xuất áp dụng các cơ chế đặc thù khác với quy định hiện hành cho các dự án đầu tư công nói chung, trong đó có các dự án đường bộ cao tốc, cần được nghiên cứu, đánh giá tác động kỹ lưỡng, bảo đảm tính đồng bộ và công bằng giữa các ngành, lĩnh vực trong thi hành pháp luật.

Cụ thể, đối với chính sách chỉ định thầu, Bộ Tài chính ghi nhận việc áp dụng cơ chế đặc thù này tại nhiều dự án quan trọng quốc gia đã góp phần rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu, đẩy nhanh tiến độ triển khai. Tuy nhiên, phần lớn các dự án này được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư trước khi Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, ngày 23/6/2023 có hiệu lực và được sửa đổi, bổ sung trong các năm 2024, 2025.

Theo Bộ Tài chính, pháp luật đấu thầu hiện hành đã phân cấp thẩm quyền quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu, trong đó có chỉ định thầu, cho chủ đầu tư, qua đó đơn giản hóa thủ tục và rút ngắn đáng kể thời gian lựa chọn nhà thầu. Pháp luật cũng đã quy định hình thức lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt đối với những trường hợp đặc thù không thể áp dụng các hình thức lựa chọn khác, kể cả chỉ định thầu.

Vì vậy, Bộ Tài chính đề nghị rà soát, làm rõ sự cần thiết của việc áp dụng chỉ định thầu đối với tất cả dự án đường bộ cao tốc, nhất là những lợi ích có thể mang lại so với quy định hiện hành. Cơ quan này đồng thời đề nghị nghiên cứu, bổ sung cơ chế kiểm tra, giám sát để phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm, tiêu cực và lãng phí.

Chia sẻ quan điểm này, Bộ Tư pháp cho rằng, pháp luật hiện hành đã có những quy định tạo điều kiện áp dụng chỉ định thầu đối với các dự án, gói thầu có tính chất đặc thù. Cụ thể, Luật số 90/2025/QH15, ngày 25/6/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đấu thầu và các luật liên quan đã cho phép chủ đầu tư dự án đầu tư công đặc biệt quyết định áp dụng chỉ định thầu khi cần thiết. Luật cũng quy định hình thức chỉ định thầu được áp dụng đối với dự án đầu tư công khẩn cấp, dự án quan trọng quốc gia được Quốc hội cho phép, cũng như các gói thầu cần đẩy nhanh tiến độ nhưng vẫn phải bảo đảm chất lượng, hiệu quả.

“Vì vậy, đề nghị Bộ Xây dựng làm rõ sự cần thiết của việc quy định chính sách chỉ định thầu áp dụng chung cho các tuyến cao tốc thuộc dự án đầu tư công trong giai đoạn 2026 - 2030”, Bộ Tư pháp nêu rõ.