Chiều 16/10, Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam đã tổ chức Lễ kỷ niệm 145 năm Đường sắt Việt Nam (1881 - 2026), 80 năm Ngày truyền thống ngành Đường sắt (21/10/1946 - 21/10/2026) và đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba.

Tham dự Lễ kỷ niệm có Phó thủ tướng thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc; Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cùng lãnh đạo một số bộ, ngành và địa phương.

Biểu tượng của hòa bình, đoàn tụ

Đây là sự kiện đặc biệt của ngành Đường sắt nói chung, Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam nói riêng, diễn ra tại Nhà máy Xe lửa Gia Lâm, được người Pháp khởi công xây dựng từ năm 1902, cách đây 124 năm.

Nhà máy Xe lửa Gia Lâm cũng chính là cơ sở đầu tiên về cơ khí công nghiệp của miền Bắc. Ngày 19/5/1955, nhà máy vinh dự được đón Bác Hồ về thăm và làm việc. Địa chỉ đỏ này hiện đã được TP. Hà Nội công nhận và gắn biển Di tích cách mạng kháng chiến năm 2007.

Trong Thư chúc mừng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, trải qua 145 năm, Đường sắt Việt Nam luôn gắn bó với vận mệnh dân tộc. Trong những năm tháng chiến tranh, ngành Đường sắt đã kiên cường bám cầu, bám đường, sáng tạo vượt khó, hy sinh xương máu để giữ mạch máu giao thông, chi viện tiền tuyến.

Đất nước thống nhất, đoàn tàu Thống Nhất nối liền Bắc - Nam trở thành biểu tượng của hòa bình, đoàn tụ. Trong công cuộc đổi mới, ngành tiếp tục đóng góp vào phát triển kinh tế, phục vụ Nhân dân và kết nối quốc tế.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, ngành Đường sắt đứng trước vận hội lớn và trách nhiệm nặng nề trong xây dựng hạ tầng chiến lược, mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc chuyển đổi thành Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam đòi hỏi bước chuyển mạnh mẽ về tư duy, quản trị và năng lực tổ chức thực hiện.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong toàn ngành khắc ghi lời Bác Hồ căn dặn về đoàn kết, cố gắng làm tròn nhiệm vụ; phát huy các giá trị Đoàn kết - Kỷ luật - Cần kiệm - Sáng tạo; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, nâng cao chất lượng phục vụ, giữ nghiêm kỷ luật và bảo đảm an toàn, với phương châm "Phát huy truyền thống - nỗ lực tự cường - hợp tác hiệu quả - kiến tạo đột phá".

“Mỗi cán bộ, người lao động hãy biến niềm tự hào truyền thống thành hành động thiết thực, xây dựng Đường sắt Việt Nam hiện đại, bền vững, xứng đáng là trục xương sống của nền kinh tế quốc gia, cùng đất nước tiến vào kỷ nguyên thịnh vượng, hùng cường”, thư chúc mừng của Tổng bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ.

Vận hội lớn

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Phó thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cho biết, ngành Đường sắt đang đứng trước vận hội lớn và trách nhiệm rất nặng nề trong việc xây dựng hạ tầng chiến lược, mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, đường sắt được xác lập trở lại là kết cấu hạ tầng chiến lược quốc gia.

Nghị quyết Đại hội XIV, Kết luận số 49-KL/TW của Bộ Chính trị cùng quyết sách của Quốc hội về Dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam dài 1.541 km và tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đã mở ra không gian phát triển chưa từng có. Các nghị quyết chiến lược của Trung ương (Nghị quyết 79-NQ/TW về kinh tế nhà nước, Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học công nghệ, Nghị quyết 68-NQ/TW về kinh tế tư nhân, Nghị quyết 66-NQ/TW về thể chế) đã tạo hành lang pháp lý vững chắc để Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam vươn lên giữ vai trò dẫn dắt.

“Việc chuyển đổi thành Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam đòi hỏi bước chuyển mạnh mẽ về tư duy, quản trị và năng lực tổ chức thực hiện. Chính phủ đánh giá cao Chiến lược phát triển với mô hình ‘3 nền tảng - 3 trụ cột - 5 chuyển dịch’ cùng tư tưởng xuyên suốt ‘Đường sắt đi trước - Mở đường phát triển’ mà Tập đoàn đã chủ động xây dựng”, Phó thủ tướng chia sẻ.

Để thực hiện thắng lợi sứ mệnh này, Phó thủ tướng yêu cầu Tập đoàn phải đổi mới mạnh mẽ tư duy và định vị chiến lược. Đường sắt phải chuyển từ một “phương thức vận tải đơn thuần” thành “trục hạ tầng chiến lược kiến tạo không gian phát triển quốc gia”.

Tập đoàn phải chuyển đổi từ “nhà vận hành thụ động, phụ thuộc ngân sách” sang “chủ thể chủ động đầu tư, tự tạo nguồn lực, dẫn dắt hệ sinh thái”. Theo đó, Tập đoàn cần chủ động xây dựng năng lực và xác định rõ vai trò của mình ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư các dự án đường sắt quốc gia mới. Xóa bỏ tư duy “xin - cho”, thay bằng tư duy kiến tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.

Do nhu cầu nhân lực cho các dự án đường sắt mới là vô cùng lớn (hơn 21.000 người), công tác đào tạo của Tập đoàn phải đi trước từ 2 - 3 năm. Ưu tiên chuyển đổi, nâng cao trình độ cho lực lượng lao động hiện có, không để bất kỳ người lao động nào bị bỏ lại phía sau. Phấn đấu chậm nhất 3 năm sau khi khai thác các tuyến mới, người Việt Nam phải chủ động làm chủ hoàn toàn khâu vận hành và bảo trì.

Bên cạnh đó, Tập đoàn cần làm chủ công nghệ, phát triển công nghiệp đường sắt Việt Nam theo đúng phương châm: Chúng ta “không mua dự án, mà mua năng lực”. Tập đoàn phải là hạt nhân liên kết các doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, viện nghiên cứu, trường đại học trong nước để từng bước làm chủ công nghệ lõi, tiếp nhận chuyển giao, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa. Thị trường đường sắt hàng chục tỷ USD phải là cơ hội để công nghiệp Việt Nam lớn mạnh.

Phó thủ tướng chỉ đạo Tập đoàn đánh thức nguồn lực từ tài sản, phát triển logistics và mô hình đô thị TOD. Trước mắt cần làm tốt việc quản lý, khai thác hiệu quả 312 khu ga hiện hữu theo mô hình phát triển đô thị (TOD). Khai thác trọn vẹn 3 tầng giá trị (trong ga, trên ga và khu vực phụ cận) công khai, minh bạch, đúng pháp luật để tái đầu tư. Tổ chức, liên kết phát triển chuỗi logistics, điểm nối ga - cảng biển - cảng cạn - khu công nghiệp, mạng đường sắt khu vực, Trung Á và châu Âu.

“Năm mươi năm trước, đoàn tàu Thống Nhất chở khát vọng hòa bình, đoàn tụ. Hôm nay, với phương châm 'phát huy truyền thống - nỗ lực tự cường - hợp tác hiệu quả - kiến tạo đột phá', những đoàn tàu của thế kỷ XXI sẽ chở khát vọng hùng cường, thịnh vượng và hạnh phúc của dân tộc Việt Nam”, Phó thủ tướng Phạm Gia Túc tin tưởng.

Theo ông Đặng Sỹ Mạnh, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam, bức thư của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và bài phát biểu của Phó thủ tướng Phạm Gia Túc, với tình cảm sâu sắc, đã ghi nhận những đóng góp, hy sinh của các thế hệ người Đường sắt trong suốt 145 năm qua.

Đồng thời, đây cũng là những lời gửi gắm, căn dặn, những chỉ đạo sâu sát, toàn diện, mang tầm nhìn chiến lược đối với Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam nói riêng và toàn ngành Đường sắt Việt Nam nói chung.

“Toàn thể Tập đoàn xem đây là kim chỉ nam để hoạch định, đoàn kết nhất trí, nỗ lực thực hiện, quyết tâm xây dựng, phát triển ngành Đường sắt, xứng đáng là ‘trục xương sống, động mạch chủ’ của nền kinh tế, góp phần xây dựng đất nước thịnh vượng, hùng cường”, ông Đặng Sỹ Mạnh cam kết.

Cũng tại buổi lễ, Phó thủ tướng Phạm Gia Túc đã thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba cho Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam và cá nhân ông Đặng Sỹ Mạnh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Tập đoàn; trao Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cho ông Hoàng Gia Khánh, Tổng giám đốc Tập đoàn.