Chiều 26/7, tiếp tục phiên họp thứ tư, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, theo Chính phủ là hết sức cần thiết, khơi thông mọi nguồn lực, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Giảm tối đa trình tự, thủ tục, thời gian và chi phí

Trình bày tờ trình dự án luật, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu rõ sự cần thiết phải hợp nhất hai luật là Luật Ngân sách nhà nước, Luật Đầu tư công nhằm xây dựng một cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất, giảm tối đa trình tự, thủ tục, thời gian và chi phí cho các cấp, các ngành, huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách nhà nước phục vụ mục tiêu tăng trưởng.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, trên cơ sở đánh giá bất cập, hạn chế của việc tồn tại đồng thời hai luật, Bộ Tài chính đã xây dựng dự thảo hợp nhất với quan điểm kế thừa tối đa các quy định hiện hành của Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công đã được đánh giá là hiệu quả trong triển khai. Có tinh chỉnh để phù hợp với tinh thần lồng ghép, hợp nhất và yêu cầu thực tiễn để giảm thiểu thủ tục hành chính.

Đồng thời, bám sát tinh thần Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị, dự thảo luật chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề có tính nguyên tắc. Quốc hội giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung về trình tự, thủ tục và những vấn đề thường có biến động trong khi triển khai.

Lần hợp nhất này, một trong những nội dung quan trọng là sẽ hợp nhất kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước với kế hoạch đầu tư công, bao gồm hợp nhất kế hoạch đầu tư công trung hạn và kế hoạch tài chính 5 năm, hợp nhất kế hoạch đầu tư công hàng năm vào dự toán ngân sách nhà nước.

Nhằm mở rộng dư địa ứng phó khẩn cấp và linh hoạt trong điều hành, dự thảo Luật dự kiến bổ sung một số chính sách mới về phân bổ và sử dụng nguồn dự phòng ngân sách nhà nước trong quá trình điều hành; sử dụng dự phòng, quỹ dự trữ tài chính, tăng thu và dự toán chi còn lại để bổ sung chi ứng phó, khắc phục tình trạng khẩn cấp vì lợi ích quốc gia; chuyển nguồn chi ngân sách nhà nước và thời hạn chi các khoản được chuyển nguồn…

Quy định rõ hơn hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư

Nêu ý kiến của cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban này tán thành sự cần thiết ban hành Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất.

Về các nội dung cụ thể, cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí việc tích hợp kế hoạch đầu tư công 5 năm và kế hoạch tài chính 5 năm; chủ trương thống nhất quy trình phân bổ và giao dự toán chi ngân sách nhà nước với giao kế hoạch đầu tư công hàng năm. Tuy nhiên, nhiều định hướng lớn về phân cấp, phân quyền đang có các luồng ý kiến khác nhau cần được làm rõ.

Thứ nhất, đối với quyền phân bổ nguồn dự phòng chung vốn ngân sách trung ương, dự thảo luật đề xuất sau khi được Quốc hội quyết định, Chính phủ quyết định phân bổ nguồn dự phòng chung vốn ngân sách trung ương trong kế hoạch đầu tư công 5 năm thay cho thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội theo quy định hiện hành.

Về vấn đề này, ông Mãi phản ánh, đa số ý kiến đề nghị tiếp tục giữ thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong phân bổ nguồn dự phòng chung vốn ngân sách trung ương của kế hoạch đầu tư công 5 năm như quy định hiện hành nhằm đảm bảo hài hòa giữa yêu cầu chủ động, linh hoạt trong điều hành với cơ chế kiểm soát, bảo đảm an ninh tài chính quốc gia và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Đối với thẩm quyền phân bổ chi tiết kế hoạch đầu tư công nguồn ngân sách địa phương, dự thảo đưa ra 2 phương án: HĐND quyết định chi tiết (phương án 1) hoặc HĐND chỉ quyết định tổng mức, giao cho UBND phân bổ chi tiết (phương án 2).

Đa số ý kiến trong cơ quan thẩm tra cho rằng đây là nội dung quan trọng liên quan đến việc phân định thẩm quyền giữa cơ quan dân cử và cơ quan hành chính trong quản lý đầu tư công. Do đó, đề nghị đánh giá kỹ tác động của từng phương án, bảo đảm phù hợp với chức năng, thẩm quyền của HĐND, đáp ứng yêu cầu tăng cường phân cấp, phân quyền... đồng thời bảo đảm cơ chế kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Về cơ chế kiểm soát hiệu quả đầu tư công, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh đây là nội dung mới, quan trọng. Tuy nhiên, dự thảo chỉ quy định chung một nội dung phải đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, chưa quy định tiêu chí, nguyên tắc đánh giá.

Do đó, ông Mãi đề nghị nghiên cứu hoàn thiện theo hướng quy định rõ hơn về hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư đối với dự án đầu tư, trách nhiệm của các cơ quan trong việc bảo đảm hiệu quả đầu tư, cơ chế đánh giá sau khi dự án hoàn thành đưa vào khai thác sử dụng và công khai kết quả đánh giá, trách nhiệm đối với các trường hợp dự án không đạt mục tiêu hoặc hiệu quả thấp.

Không làm giảm mức độ kiểm soát đối với nguồn lực tài chính của Nhà nước

Sau khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nêu rõ, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành dự án luật, khắc phục sự giao thoa, trùng lặp giữa quy trình quản lý ngân sách nhà nước và quy trình quản lý đầu tư công.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị Chính phủ rà soát, đánh giá tác động kỹ lưỡng để đảm bảo tính ổn định. Việc xây dựng luật mới “phải thực chất, không chỉ lồng ghép kỹ thuật các quy định hiện hành mà cần phải xử lý được các bất cập của từng luật gây ách tắc trong việc triển khai thực tiễn của chi ngân sách và đặc biệt là triển khai các dự án", Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Theo đó, dự án luật phải được xây dựng theo tư duy quản trị, quy trình quản lý, trách nhiệm đối với toàn bộ việc quản lý nguồn lực tài chính công của quốc gia, và khắc phục tình trạng còn chia cắt thiếu đồng bộ, đầu tư thủ tục còn kéo dài. Quá trình hợp nhất luật phải tiến tới thống nhất quản lý, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao hiệu quả phân cấp phân quyền để “rõ trách nhiệm” chứ không phải “phân tán trách nhiệm".

Đồng thời, dự thảo không được làm phát sinh khoảng trống pháp lý và không làm giảm mức độ kiểm soát đối với nguồn lực tài chính của Nhà nước.

Để hoàn thiện hồ sơ dự án luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng yêu cầu rà soát, nghiên cứu một số nội dung trọng tâm. Như, tích hợp kế hoạch tài chính, đầu tư công phải đảm bảo yêu cầu quản lý theo danh mục, chương trình, nhiệm vụ, dự án, điều kiện bố trí vốn, khả năng cân đối, tiến độ giải ngân và quyết toán.

Việc phân cấp phải gắn với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và đảm bảo vai trò quyết định, giám sát của Quốc hội, HĐND nhiệm vụ được phân cấp phải gắn với đảm bảo nguồn lực tối thiểu tương ứng... và không làm giảm mức độ ưu tiên hỗ trợ đối với đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, địa bàn khó khăn, biên giới hải đảo và căn cứ cách mạng.

Đối với việc giao Chính phủ phân bổ dự phòng chung, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần đánh giá kỹ tác động, nghiên cứu quy định rõ điều kiện, nguyên tắc, tiêu chí, thứ tự ưu tiên, thời hạn phân bổ, chế độ báo cáo, công khai và trách nhiệm giải trình. Về thẩm quyền phân bổ chi tiết ở địa phương, đề nghị đánh giá tác động để đảm bảo vừa phát huy tính chủ động của UBND vừa giữ vững vai trò quyết định và giám sát của HĐND.

Về kỷ luật tài chính và hiệu quả đầu tư công, bà Hồng nhấn mạnh yêu cầu đặt ra là không hình thành cơ chế giữ lại nguồn lực kéo dài và phải thu hẹp phạm vi chuyển nguồn. Đặc biệt, cần tập trung nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị dự án, cơ chế đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, trách nhiệm trong toàn bộ vòng đời dự án, đánh giá sau đầu tư… công khai kết quả và xử lý trách nhiệm đối với dự án chậm tiến độ, không đạt mục tiêu hoặc hiệu quả thấp.

Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất vào tháng 8 tới.