Sáng 4/4, UBND TP.HCM và Đại học Quốc gia TP.HCM tổ chức hội thảo về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt: Chính sách đột phá và không gian phát triển cho TP.HCM trong kỷ nguyên mới.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM cho biết hội thảo hôm nay diễn ra trong bối cảnh rất đặc biệt khi Bộ Chính trị đã đồng ý chủ trương để TP.HCM tổng kết toàn diện Nghị quyết 31 về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Đồng thời, Bộ Chính trị cũng thống nhất cho TP.HCM xây dựng dự thảo nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 31, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới, xác định tầm nhìn đến năm 2030, 2045 và đề xuất tầm nhìn đến năm 2075 – thời điểm kỷ niệm 100 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Theo ông Cường, đây là cơ sở quan trọng để Thành phố nghiên cứu, đề xuất và lập hồ sơ trình Trung ương xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt - công cụ pháp lý ở cấp cao nhất, với kỳ vọng trao quyền mạnh mẽ hơn cho TP.HCM, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng hai con số, phát triển nhanh và bền vững, đóng góp vào sự phát triển chung của cả nước.

Hiện TP.HCM là đầu tàu kinh tế của cả nước, đóng góp hơn 23% GDP và hơn 30% ngân sách quốc gia. Đây là trung tâm tài chính, thương mại, khoa học công nghệ, giáo dục và văn hóa lớn; là đầu mối giao thông, giao lưu và hội nhập quốc tế; là hạt nhân, đô thị trung tâm đóng vai trò dẫn dắt và lan tỏa sự phát triển.

Tuy nhiên, Thành phố cũng đang đối diện với những khó khăn và “điểm nghẽn”. Dù quy mô kinh tế ngày càng lớn, nhưng khung thể chế quản trị hiện hành chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển. Các cơ chế quản lý hiện nay chủ yếu được thiết kế trên cơ sở quản lý hành chính tập trung, áp dụng chung cho phần lớn các địa phương, nên chưa phản ánh được tính chất đặc thù của một siêu đô thị.

Phó chủ tịch UBND TP.HCM cho biết, hiện nay, thành phố đang đồng thời triển khai ba công việc rất quan trọng: Tổng kết toàn diện Nghị quyết 31; Xây dựng dự thảo Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 31; Nghiên cứu, đề xuất hồ sơ xây dựng Luật Đô thị đặc biệt.

“Đây là quá trình triển khai đồng thời, liên thông và có tính tích hợp cao, thể hiện sự tổng kết thực tiễn từ cơ sở, lấy định hướng chính trị làm dẫn dắt và thể chế pháp luật là kết quả cuối cùng”, ông nói.

Thành phố xác định rõ yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện thể chế theo các cơ chế đặc thù (như Nghị quyết 54, Nghị quyết 98 hay Nghị quyết 260), mà phải luật hóa các quy định ở mức độ cao nhất để giải phóng nguồn lực và tạo không gian phát triển mới, hình thành các động lực tăng trưởng mới.

Luật Đô thị đặc biệt phải khẳng định sự chuyển đổi mạnh mẽ: Từ “cơ chế đặc thù” sang “hệ thể chế vượt trội”; Từ “cơ chế đề xuất, kiến nghị” sang “cơ chế được trao quyền và chịu trách nhiệm”; Từ “quản lý hành chính” sang “quản trị đô thị hiện đại, thông minh”.

Hiện TP.HCM đang khẩn trương hoàn thiện dự thảo nghị quyết mới để báo cáo Bộ Chính trị trong tháng 4, đồng thời chuẩn bị các điều kiện cần thiết để đề xuất xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, trong đó hội thảo lần này là bước đi quan trọng trong giai đoạn đầu.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, TP.HCM xác định ba nguyên tắc cốt lõi để nghiên cứu xây dựng Luật Đô thị đặc biệt.

Thứ nhất, chính quyền Thành phố (bao gồm HĐND và UBND) phải được trao quyền tự chủ thực sự và toàn diện trên các lĩnh vực để thực thi quản trị đô thị theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”.

Thứ hai, cần luật hóa những vấn đề thực tiễn đòi hỏi nhưng hiện chưa có hành lang pháp lý, giải quyết các điểm nghẽn về: quản lý không gian ngầm, tài sản công, các dự án đường sắt đô thị, hoạt động của các trung tâm tài chính quốc tế, hay thu hút nhân tài...

Thứ ba là tiếp tục phát huy các cơ chế, ưu thế đặc thù để Thành phố phát triển mạnh mẽ thông qua Luật Đô thị đặc biệt.

Do vậy, lãnh đạo Thành phố cũng mong muốn các chuyên gia, nhà khoa học, cơ quan quản lý đóng góp những ý kiến mang tính đột phá, thậm chí vượt ra ngoài khuôn khổ cơ chế hiện hành, nhằm làm rõ mô hình thể chế đô thị đặc biệt với phân quyền thực chất gắn với trách nhiệm giải trình.

Các đề xuất cần tập trung vào cơ chế tài chính – ngân sách vượt trội tiệm cận thông lệ khu vực; mở rộng không gian phát triển gồm không gian đô thị, không gian ngầm, không gian số, liên kết vùng và kinh tế tầm thấp; đồng thời thiết kế các cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox) cho các mô hình mới.