Ngày 30/7, tại Quảng Ninh, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với UBND tỉnh Quảng Ninh tổ chức Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII với chủ đề “Công tác quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân phục vụ phát triển kinh tế - xã hội”. Hội nghị có sự tham dự của hơn 400 đại biểu gồm đại diện các bộ, ngành, địa phương, tổ chức quốc tế, các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các cơ sở hoạt động trong lĩnh vực bức xạ, hạt nhân.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai chương trình điện hạt nhân, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng năng lượng nguyên tử trong nhiều lĩnh vực như y tế, công nghiệp, nghiên cứu khoa học và sản xuất.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, đây không chỉ là câu chuyện phát triển một ngành công nghệ cao, mà còn là vấn đề liên quan trực tiếp đến chiến lược năng lượng, năng lực khoa học – công nghệ và vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Pháp quy hạt nhân – nền móng cho phát triển điện hạt nhân

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh, Việt Nam đang tích cực chuẩn bị triển khai chương trình điện hạt nhân, đầu tư xây dựng lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu mới và tiếp tục mở rộng ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình.

Cùng với đó, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật là yêu cầu cấp thiết nhằm triển khai Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025 và Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050.

“Việc Việt Nam triển khai chương trình điện hạt nhân và phát triển các ứng dụng năng lượng nguyên tử là một nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, lâu dài, liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, năng lực khoa học và công nghệ, chất lượng tăng trưởng và vị thế quốc gia”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân phát biểu.

Theo các chuyên gia, đối với những quốc gia phát triển điện hạt nhân, hệ thống pháp quy luôn được xem là một trong những “hạ tầng mềm” quan trọng nhất. Đây là cơ sở để kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn trong toàn bộ vòng đời dự án, từ nghiên cứu, thiết kế, xây dựng đến vận hành và xử lý sau khi kết thúc hoạt động.

Trong bối cảnh Việt Nam định hướng phát triển các nguồn năng lượng sạch, ổn định và có công suất lớn, điện hạt nhân được xem là một trong những giải pháp dài hạn nhằm hỗ trợ chuyển dịch năng lượng, giảm áp lực phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Đầu tư cho năng lực quản lý và nguồn nhân lực

Một trong những nội dung trọng tâm được đặt ra tại Hội nghị là nâng cao năng lực của cơ quan quản lý an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia.

Thực tế cho thấy, phát triển điện hạt nhân không chỉ cần nguồn vốn đầu tư lớn mà còn đòi hỏi đội ngũ chuyên gia có trình độ cao, được đào tạo bài bản trong nhiều lĩnh vực như kỹ thuật hạt nhân, an toàn bức xạ, quản lý dự án, thanh tra và giám sát.

Đây cũng là bài toán dài hạn đối với Việt Nam khi lực lượng nhân sự chuyên sâu trong lĩnh vực hạt nhân hiện còn hạn chế. Việc hợp tác với các tổ chức quốc tế, các quốc gia có nền công nghiệp hạt nhân phát triển sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình đào tạo, chuyển giao tri thức và xây dựng năng lực nội tại.

Bên cạnh nhân lực, chuyển đổi số trong quản lý an toàn bức xạ và hạt nhân cũng được xem là hướng đi cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, quản lý dữ liệu và hỗ trợ quá trình ra quyết định của cơ quan quản lý nhà nước.

Một điểm nhấn quan trọng tại Hội nghị lần thứ VII là sự tham gia của các tổ chức quốc tế, trong đó có Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA). Đây được xem là cơ hội để Việt Nam tiếp nhận kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng cơ quan pháp quy, phát triển hệ thống cấp phép, thanh tra, giám sát và bảo đảm an toàn hạt nhân.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, quá trình phát triển năng lượng nguyên tử cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý trung ương, địa phương, các cơ sở bức xạ, cơ sở hạt nhân và tổ chức quốc tế nhằm xây dựng văn hóa an toàn, bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân.

Trong lĩnh vực đầu tư năng lượng, yếu tố an toàn luôn là điều kiện tiên quyết quyết định tính khả thi và khả năng thu hút các nguồn lực. Một hệ thống pháp quy minh bạch, ổn định và phù hợp với thông lệ quốc tế sẽ tạo niềm tin cho các đối tác công nghệ, nhà đầu tư và các tổ chức tài chính tham gia vào các dự án năng lượng hạt nhân trong tương lai.

Trong khuôn khổ Hội nghị, các đại biểu tập trung thảo luận nhiều nội dung quan trọng như quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân giai đoạn 2026-2035; yêu cầu an toàn đối với dự án điện hạt nhân, lò phản ứng nghiên cứu; xu hướng phát triển lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR); cũng như các vấn đề an toàn trong lĩnh vực y tế và công nghiệp.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, kết quả của Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII sẽ góp phần hoàn thiện hệ thống pháp quy hạt nhân theo hướng hiện đại, đồng bộ, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế, tạo nền tảng để phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử an toàn, hiệu quả.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân bày tỏ tin tưởng rằng, với sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp, các nhà khoa học và sự đồng hành của các tổ chức quốc tế, hệ thống pháp quy hạt nhân Việt Nam sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng chuyên nghiệp, hiệu lực và hiện đại.

“Chúng ta sẽ tạo dựng được nền tảng vững chắc để phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình; bảo đảm an toàn, an ninh và phát triển bền vững; đồng thời góp phần triển khai thành công chương trình điện hạt nhân quốc gia”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Trong dài hạn, việc chuẩn bị đầy đủ hành lang pháp lý, năng lực quản lý và nguồn nhân lực sẽ là bước đi quan trọng giúp Việt Nam khai thác hiệu quả tiềm năng của năng lượng nguyên tử, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.