Nhập siêu 14 tỷ USD trong hơn 5 tháng đầu năm

Theo báo cáo của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), hoạt động thương mại quốc tế tiếp tục là điểm sáng của Việt Nam trong những tháng đầu năm. Tổng kim ngạch xuất khẩu 4 tháng đạt 169 tỷ USD, tăng 20% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò chủ lực với mức tăng trưởng 21,7%; nhóm nhiên liệu, khoáng sản tăng 28,5%.

Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu đạt 176,7 tỷ USD, tăng 29,4% so với cùng kỳ.

“Điểm tích cực là xuất khẩu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cao, vượt mục tiêu tăng trưởng bình quân 15 - 16% đã đề ra. Động lực tăng trưởng đến từ cả nhóm nông sản, thủy sản và công nghiệp chế biến, đồng thời hầu hết các thị trường xuất khẩu lớn đều ghi nhận mức tăng trưởng khả quan”, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu đánh giá.

Cơ cấu xuất khẩu tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực khi nhóm hàng công nghiệp chiếm tới 87,6% tổng kim ngạch xuất khẩu. Trong khi đó, cơ cấu nhập khẩu chủ yếu là nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất và tiêu dùng, chiếm khoảng 89,7% tổng kim ngạch nhập khẩu.

Chỉ dấu đáng lưu ý trong dòng chảy thương mại gần đây là diễn biến đảo chiều giữa xuất khẩu và nhập khẩu trong nửa cuối tháng 4 và đặc biệt là đầu tháng 5, cho thấy sự mất cân đối khá lớn khi nhập khẩu tăng cao, còn xuất khẩu giảm tốc.

Số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho thấy, tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hóa thực hiện trong nửa đầu tháng 5/2026 đạt 47,7 tỷ USD, giảm nhẹ 1,7% so với nửa cuối tháng 4, trong đó xuất khẩu hơn 21 tỷ USD, giảm 13,6%; nhập khẩu 26,71 tỷ USD, tăng 10,2%.

Trái ngược với sự suy giảm của xuất khẩu, nhập khẩu tiếp đà tăng mạnh trong nửa đầu tháng 5, từ đó kéo mức thâm hụt trong nửa tháng lên 5,69 tỷ USD.

Lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/5, xuất nhập khẩu cả nước đạt 394 tỷ USD, trong đó xuất khẩu  hơn 190 tỷ USD, tăng 21%; nhập khẩu hơn 204 tỷ USD, tăng 31%. Do nhập khẩu tăng mạnh, còn xuất khẩu suy giảm, nên nhập siêu tính đến giữa tháng 5/2026 vọt lên 14 tỷ USD.

Nhập siêu tăng chủ yếu do sự gia tăng nhập khẩu của nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện với giá trị lên tới 77,6 tỷ USD, trong khi xuất khẩu của nhóm hàng này đạt gần 49 tỷ USD.

Đứng sau là nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác, đạt 24,65 tỷ USD. Nhóm hàng này hiện nhập siêu hơn 1 tỷ USD.

Nguyên nhân khiến nhập siêu tăng vọt còn đến từ nhóm hàng xăng dầu, dầu thô. Chiến sự Trung Đông kéo dài gần 3 tháng qua đã gây áp lực lớn lên thị trường xăng dầu toàn cầu, đẩy giá dầu tăng cao.

Lũy kế đến giữa tháng 5/2026, Việt Nam đã chi ra 4,55 tỷ USD để nhập khẩu gần 4,33 triệu tấn xăng dầu các loại. Trong đó, kim ngạch nhập khẩu mặt hàng xăng đạt 1,05 tỷ USD, dầu diesel gần 2,46 tỷ USD, dầu mazut khoảng 119 triệu USD và nhiên liệu bay 927 triệu USD.

So với cùng kỳ năm ngoái, nhập khẩu nhóm mặt hàng năng lượng này tăng mạnh 20,9%, còn trị giá tăng gần 86% (tức tăng 2,1 tỷ USD).

Ngoài xăng dầu thành phẩm, nhiều mặt hàng năng lượng khác cũng ghi nhận mức tăng cao. Khí đốt hóa lỏng (LPG) nhập khẩu đạt hơn 1,02 tỷ USD, tăng gần 48%; các sản phẩm khác từ dầu mỏ đạt khoảng 1,27 tỷ USD, tăng hơn gấp đôi cùng kỳ.

Trước diễn biến nhập khẩu gia tăng, báo cáo của SSI Research cho rằng, mức tăng nhập khẩu đến từ hàng hóa tư liệu sản xuất và nguyên vật liệu trung gian, phù hợp với bối cảnh đầu tư mạnh và mở rộng năng lực sản xuất; mức thâm hụt thương mại hiện tại phản ánh chu kỳ đầu tư, không phải sự suy giảm sức mạnh xuất khẩu.

Sớm có giải pháp hài hòa cán cân thương mại

Thị trường thế giới biến động, rào cản thương mại từ nhiều quốc gia đang gia tăng, song Việt Nam vẫn duy trì quy mô thương mại lớn, xuất khẩu sang nhiều thị trường vẫn tăng trưởng 2 con số. Nhưng do nhập khẩu tăng cao hơn xuất khẩu, dẫn đến nhập siêu ngày càng nới rộng.

Cần phải nói thêm, liên tục từ tháng 12/2025 đến nay, cán cân thương mại luôn ở tình trạng nhập siêu. Cụ thể, tháng 12/2025 nhập siêu 0,66 tỷ USD; tháng 1/2026 vọt lên 1,94 tỷ USD; tháng 2 hơn 1 tỷ USD và tháng 3 là 0,67 tỷ USD; tháng 4 nhập siêu 3,99 tỷ USD và mới chỉ 15 ngày đầu tháng 5, mức nhập siêu đã lập con số kỷ lục với 5,69 tỷ USD.

Khi tình trạng nhập siêu lớn diễn ra, phản ánh nhu cầu nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị cho sản xuất trong nước tiếp tục gia tăng, nhất là trong bối cảnh giải ngân vốn FDI tích cực ngay từ đầu năm. Vốn FDI thực hiện ước đạt 7,4 tỷ USD, tăng 9,8% so với cùng kỳ.

Năm 2026, xuất khẩu đặt mục tiêu tăng trưởng 15 - 16%, tương ứng kim ngạch xuất khẩu khoảng 546 - 550 tỷ USD. Đồng nghĩa với việc bình quân mỗi tháng, Việt Nam phải xuất khẩu được khoảng 45 - 46 tỷ USD. Trong khi đó, thực tế sản xuất của các ngành hàng đóng góp doanh số xuất khẩu lớn cũng tiềm ẩn những mối lo.

Lấy thí dụ ngành dệt may, 4 tháng đầu năm 2026 mang về 14,5 tỷ USD, tăng 4,3% so với cùng kỳ, trong đó hàng dệt sợi đạt 2,62 tỷ USD, tăng 20,1%; hàng may mặc đạt 11,96 tỷ USD, tăng 1,3%. Tại thị trường Mỹ, Việt Nam duy trì vị trí số 1 với 21,4% thị phần, cao hơn nhiều so với Bangladesh (11,1%) và Trung Quốc (8,7%).

Ông Lê Tiến Trường, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) nhận định, bức tranh hiện nay của ngành dệt may đang tồn tại nghịch lý: kết quả sản xuất kinh doanh khoảng nửa đầu năm rất tích cực, nhưng các dữ liệu về kinh tế vĩ mô và nhu cầu tiêu thụ của các thị trường nhập khẩu chính đều không tốt.

Dựa vào những dữ liệu này, lãnh đạo Tập đoàn cho rằng, bối cảnh năm 2026 có nhiều điểm tương đồng với năm 2022, khi kết quả 6 tháng đầu năm tương đối thuận lợi nhưng suy giảm rất nhanh vào nửa cuối năm.

Với hai chỉ dấu về xung đột địa chính trị và nhu cầu nhập khẩu, ngành này dự báo 6 tháng cuối năm thị trường sẽ gặp nhiều khó khăn. Do tính chất bất định của thị trường, ngay cả những đơn hàng hiện tại chốt đến quý III cũng chưa thể coi là chắc chắn. Vì vậy, điều doanh nghiệp cần chuẩn bị là quản trị tình huống đột biến của thị trường.

Lúc này, lo ngại và cũng là áp lực lớn nhất là sự suy giảm của cầu tiêu dùng toàn cầu, chứ không chỉ nằm ở các chính sách thuế quan.

Trong bối cảnh trên, các đơn vị sản xuất dệt may được khuyến nghị chuẩn bị các kịch bản ứng phó từ sớm, từ xa, nhất là chủ động quản trị rủi ro tỷ giá, xây dựng kế hoạch cân đối và duy trì nguồn ngoại tệ phù hợp với nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu đến cuối năm.

“Bốn tháng vừa qua, Việt Nam chịu áp lực nhập siêu, kéo theo áp lực tỷ giá rất lớn, trong khi xu hướng huy động vốn của hệ thống ngân hàng đang tăng chậm hơn tín dụng cũng tạo nên áp lực thanh khoản”, ông Trường chia sẻ.

Tương tự, với nhóm điện tử - máy tính, áp lực nhập khẩu linh kiện tiếp tục gia tăng khi nhiều tập đoàn FDI mở rộng sản xuất tại Việt Nam. Dù đây vẫn là nhóm hàng xuất khẩu lớn nhất, song mức nhập khẩu nguyên phụ liệu và thiết bị đầu vào tăng mạnh khiến cán cân thương mại của ngành chịu áp lực đáng kể trong ngắn hạn.

Ngành gỗ và nội thất cũng đối mặt nhiều bất định khi thị trường Mỹ và EU hồi phục chậm. Doanh nghiệp vẫn duy trì sản xuất nhưng thận trọng với kế hoạch kinh doanh cho nửa cuối năm do sức mua chưa thực sự bền vững.

Tại buổi làm việc mới nhất của Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng với Cục Xuất nhập khẩu, Bộ trưởng yêu cầu đơn vị này phải sớm có các giải pháp để hài hòa cán cân thương mại.

“Đối với nhiệm vụ điều hành năm 2026, cần đánh giá hoạt động xuất nhập khẩu không chỉ dừng ở số liệu thống kê, mà phải tiếp cận dưới góc độ quản trị theo từng ngành hàng, lĩnh vực và thị trường. Trên cơ sở đó, xây dựng các giải pháp điều hành linh hoạt, mở rộng thị trường xuất khẩu mới và phối hợp đồng bộ với các đơn vị sản xuất để xử lý hài hòa bài toán xuất khẩu, nhập khẩu và cán cân thương mại”, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng chỉ đạo.