Góp ý Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng sáng 10/8 tại Quốc hội, nhiều ý kiến đại biểu đề nghị cần hoàn thiện quy định bảo vệ tốt hơn quyền lợi chính đáng của người lao động.

Về đối tượng bị hạn chế cấp Giấy phép hoạt động dịch vụ, tại báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến thảo luận tổ, Bộ Nội vụ - cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết chỉ hạn chế cấp Giấy phép trong thời hạn 5 năm đối với người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp bị thu hồi giấy phép, không mở rộng sang chủ sở hữu, thành viên góp vốn, cổ đông chi phối, với lý do bảo đảm quyền tự do kinh doanh.

Theo đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) thì lý do này chưa thuyết phục. Ông Vũ phân tích Luật hiện hành đã quy định chủ sở hữu, tất cả thành viên, cổ đông là nhà đầu tư trong nước là điều kiện cấp phép độc lập, cho thấy trách nhiệm pháp lý của nhóm chủ thể này không chỉ dừng ở người đại diện theo pháp luật.

Vì vậy, đại biểu Vũ cho rằng nếu chỉ hạn chế người đại diện theo pháp luật, doanh nghiệp hoàn toàn có thể thay người đại diện để né tránh chế tài, trong khi chủ thể thực chất kiểm soát doanh nghiệp không thay đổi.

Vị đại biểu Quảng Trị đề nghị dự thảo luật bổ sung đối tượng bị hạn chế cấp Giấy phép trong thời hạn 5 năm gồm cả chủ sở hữu, thành viên góp vốn, cổ đông chi phối, nhằm ngăn chặn hiệu quả tình trạng lách luật.

Liên quan cơ chế bảo vệ người lao động, dự thảo Luật quy định doanh nghiệp và người lao động phải thỏa thuận, ký kết bằng văn bản về trách nhiệm của các bên khi người lao động không được tuyển chọn.

Với việc để hai bên tự thỏa thuận mà không đặt ra nguyên tắc luật định tối thiểu bảo vệ người lao động, đại biểu Vũ nhìn nhận, người lao động luôn ở vị thế yếu hơn nhiều so với doanh nghiệp. Họ phải bỏ chi phí, thời gian, nhiều trường hợp phải vay vốn để tham gia, trong khi doanh nghiệp nắm giữ toàn bộ thông tin về khả năng được tuyển chọn.

Do đó, ông Vũ đề nghị dự thảo luật bổ sung nguyên tắc “doanh nghiệp có trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo, bồi dưỡng và các chi phí hợp lý khác đã thu nếu người lao động không được tuyển chọn vì lý do không thuộc về người lao động”. Trình tự, thủ tục hoàn trả giao Chính phủ quy định chi tiết.

Ngoài ra, với nhóm người lao động đi theo hợp đồng lao động trực tiếp giao kết - nhóm có rủi ro bị lừa đảo cao nhất, đại biểu tỉnh Quảng Trị đề nghị quy định ngay trong luật về trách nhiệm của UBND cấp tỉnh khi tiếp nhận hồ sơ đăng ký phải tư vấn, cảnh báo rủi ro cụ thể cho người lao động thuộc diện tự giao kết hợp đồng.

Đại biểu Trần Đình Gia (Hà Tĩnh) cho biết, Hà Tĩnh là địa phương có số lao động đi làm việc ở nước ngoài rất đông. Người lao động đi nước ngoài dưới nhiều hình thức, có thể là đi lao động theo hợp đồng, đi thăm thân, đi chữa bệnh hoặc đi du học rồi sau đó tham gia vào thị trường lao động.

Song trên thực tế, theo đại biểu Gia, rất nhiều người Hà Tĩnh đi lao động nước ngoài sang làm việc được vài tháng, sau đó tự ý bỏ ra ngoài làm việc bất hợp pháp.

Thực trạng này dẫn đến việc nhiều thị trường lao động khắt khe không nhận lao động từ một số địa phương của Hà Tĩnh cũng như một số tỉnh miền Trung, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của rất nhiều người lao động chân chính khác.

Ông Gia cũng đề cập thực trạng khác là theo quy định hiện hành, có những thị trường lao động không thu phí hoặc thu phí rất thấp. Nhưng nhiều người lao động phải chi trả những khoản phí rất cao, từ 300 - 400 triệu đồng, thậm chí có những trường hợp phải đóng đến hàng tỷ đồng.

"Những số tiền này đi đâu? Khi sửa đổi luật này, phải làm sao để hạn chế tối đa 2 thực trạng trên", ông Gia nhấn mạnh.

Để giải quyết các vấn đề nói trên, đại biểu Hà Tĩnh cho rằng việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về người lao động đi làm việc ở nước ngoài và chia sẻ thông tin, dữ liệu giữa các cơ quan, bộ, ngành, địa phương là hết sức quan trọng.

Đặc biệt, ông nhấn mạnh cần có cơ chế, quy định nghiêm khắc hơn đối với những người vi phạm pháp luật lao động ở nước ngoài.

"Tôi đề xuất có thể áp dụng biện pháp cấm xuất cảnh đối với những trường hợp tham gia lao động vi phạm pháp luật ở nước ngoài để làm lành mạnh môi trường xuất khẩu lao động của chúng ta", ông Gia nêu quan điểm. Điều này có thể làm được bởi một doanh nghiệp nợ thuế đã có thể cấm xuất cảnh người đại diện.

Pháp luật về đưa người Việt Nam đi lao động ở nước ngoài cùng với các pháp luật khác cần quy định nghiêm khắc hơn để người Việt Nam khi ra nước ngoài có sự tôn trọng và chấp hành nghiêm chỉnh luật pháp nước sở tại. Điều đó vừa giúp hình ảnh quốc gia tốt đẹp hơn trong mắt người nước ngoài, vừa bảo vệ những người có nhu cầu chính đáng khi đi lao động ở nước ngoài", ông Gia phát biểu.