Bước vào mùa lạnh cùng cao điểm đi lại và tụ tập dịp lễ cuối năm, cúm mùa có xu hướng gia tăng rõ rệt tại nhiều quốc gia. Theo Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC), cúm mùa là bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất trong giai đoạn này, đặc biệt dễ bùng phát vào mùa đông - xuân.

Không chỉ số ca mắc tăng, các chuyên gia y tế còn đặc biệt lo ngại trước sự xuất hiện và lan rộng nhanh của biến thể cúm mới, được ghi nhận có khả năng lây lan mạnh trong cộng đồng.

Theo các hệ thống giám sát dịch tễ, cúm mùa năm nay đến sớm hơn và kéo dài hơn so với nhiều mùa trước, với số ca nhập viện và các biến chứng liên quan đang gia tăng, đặc biệt ở người cao tuổi, trẻ nhỏ và những người có bệnh nền mạn tính.

Biến thể cúm mới thuộc nhóm cúm A, có những thay đổi nhỏ về mặt di truyền so với các chủng lưu hành trước đây. Những thay đổi này giúp virus dễ lây lan hơn, nhất là trong điều kiện thời tiết lạnh, không gian kín và các hoạt động tập trung đông người.

Các chuyên gia nhận định biến thể này không phải là virus hoàn toàn mới, nhưng sự khác biệt đủ làm giảm một phần khả năng miễn dịch sẵn có trong cộng đồng, góp phần khiến số ca mắc tăng nhanh, kể cả ở những người từng nhiễm cúm trước đó. Cúm mùa vốn không phải là bệnh nhẹ với tất cả mọi người.

Bác sỹ Nguyễn Nguyên Huyền, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho hay, ở người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền như tim mạch, hô hấp, đái tháo đường, cúm có thể dẫn đến viêm phổi, suy hô hấp, thậm chí làm nặng thêm các bệnh mạn tính sẵn có.

Trong bối cảnh biến thể mới lan rộng, nguy cơ nhập viện và biến chứng được cảnh báo có thể tăng, không chỉ do đặc tính của virus mà còn vì tỷ lệ tiêm vắc-xin cúm mùa ở nhiều nơi vẫn chưa đạt mức mong muốn.

Người mắc cúm mùa thường xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, ho, sổ mũi, nghẹt mũi và đau họng. Phần lớn trường hợp hồi phục sau ba đến năm ngày nếu được nghỉ ngơi và chăm sóc phù hợp.

Tuy nhiên, cúm mùa có thể gây biến chứng nặng ở một số nhóm nguy cơ cao, dẫn đến viêm phổi hoặc suy hô hấp cấp. Những đối tượng dễ diễn tiến nặng gồm phụ nữ mang thai, trẻ em dưới năm tuổi, người trên sáu mươi lăm tuổi và người mắc các bệnh mạn tính như hen suyễn, tim mạch, bệnh phổi, đái tháo đường hoặc HIV/AIDS.

Ngành y tế lưu ý người dân không nhầm lẫn cúm mùa với cúm gia cầm. Dù các triệu chứng ban đầu có thể giống nhau, cúm gia cầm thường diễn tiến nhanh và nặng hơn, có thể xuất hiện khó thở, tức ngực, tím tái và suy hô hấp cấp.

Yếu tố quan trọng để nghi ngờ cúm gia cầm là tiền sử dịch tễ, đặc biệt ở những người từng tiếp xúc gần với gia cầm bệnh, gia cầm chết, tham gia nuôi, buôn bán, vận chuyển, giết mổ, chế biến hoặc ăn thịt gia cầm sống hoặc chưa nấu chín kỹ.

Hầu hết người mắc cúm mùa sẽ hồi phục trong vòng một tuần nếu được chăm sóc đúng cách. Người bệnh cần uống đủ nước, nghỉ ngơi và theo dõi sát các triệu chứng.

Thuốc kháng virus có thể giúp giảm nguy cơ biến chứng và tử vong, đặc biệt hiệu quả khi sử dụng sớm trong vòng 48 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng, nhất là ở nhóm nguy cơ cao.

Người dân không nên tự ý sử dụng thuốc kháng virus khi chưa có chỉ định của bác sỹ. Kháng sinh không có tác dụng trong điều trị cúm vì không tiêu diệt virus.

Tiêm vắc-xin cúm mùa được xem là biện pháp phòng bệnh hiệu quả, đặc biệt với người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người có bệnh nền.

Theo bác sỹ Nguyễn Tuấn Hải, chuyên gia tiêm chủng của Hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec choa hy, dù virus cúm liên tục biến đổi, vắc-xin vẫn đóng vai trò then chốt trong việc giảm nguy cơ bệnh nặng, nhập viện và tử vong. Tiêm phòng không chỉ bảo vệ cá nhân mà còn hạn chế lây lan trong cộng đồng.

Thời điểm tiêm vắc-xin cúm tốt nhất là trước mùa cúm từ 2 đến 4 tuần, nhưng người dân vẫn có thể tiêm vào bất kỳ thời điểm nào trong năm nếu chưa được tiêm phòng.

Các nhóm đối tượng nên tiêm định kỳ gồm mọi người từ sáu tháng tuổi trở lên, trẻ nhỏ dưới 5 tuổi thông qua việc tiêm phòng cho người chăm sóc, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, người cao tuổi trên 65 tuổi, người có bệnh lý nền và nhân viên y tế hoặc những người thường xuyên tiếp xúc đông người.

Một số trường hợp cần thận trọng hoặc tránh tiêm vắc-xin cúm. Trước khi tiêm, cần tham khảo ý kiến bác sỹ nếu từng mắc hội chứng Guillain-Barré, có phản ứng nghiêm trọng với vắc-xin trước đó, dị ứng với thành phần vắc-xin, đặc biệt là protein trong trứng gà, hoặc đang bị bệnh cấp tính, sốt cao, nhiễm trùng, hoặc dùng thuốc ảnh hưởng đến hệ miễn dịch.

Bên cạnh tiêm vắc-xin, các biện pháp phòng bệnh quen thuộc vẫn rất quan trọng. Người dân cần rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, đeo khẩu trang khi tiếp xúc đông người, ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc và nâng cao sức đề kháng.

Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ cúm, cần đến cơ sở y tế khám và điều trị kịp thời, đồng thời hạn chế tham gia các hoạt động tập trung đông người để giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng.