Việc lựa chọn phải dựa trên cơ sở khoa học, hiệu quả và an toàn, đồng thời phù hợp với tình hình dịch tễ, khả năng cung ứng và điều kiện triển khai thực tế tại Việt Nam.

PGS-TS.Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế vừa chủ trì cuộc họp rà soát, đóng góp ý kiến về việc lựa chọn vắc-xin phòng bệnh do phế cầu và bệnh do virus HPV để đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng năm 2026. Cuộc họp có sự tham dự của đại diện các Cục, Vụ, Viện thuộc và trực thuộc Bộ Y tế cùng các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các tổ chức quốc tế tại Việt Nam.

Các đại biểu tập trung phân tích cơ sở khoa học, hiệu quả phòng bệnh, tính an toàn, khả năng cung ứng cũng như tính khả thi khi triển khai hai loại vắc-xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng.

Đối với vắc-xin phòng HPV, các chuyên gia cho biết, HPV typ 16 và 18 là hai chủng phổ biến và nguy hiểm, liên quan đến phần lớn các trường hợp ung thư cổ tử cung.

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tiêm vắc-xin dự phòng có hiệu quả cao trong ngăn ngừa nhiễm HPV dai dẳng và các tổn thương tiền ung thư ở những người chưa từng nhiễm virus.

WHO hiện khuyến nghị phác đồ 2 liều cho người từ 9 tuổi trở lên với khoảng cách tối thiểu 6 tháng. Khoảng cách 12 tháng được ưu tiên nhằm nâng cao hiệu quả miễn dịch và tạo thuận lợi trong quá trình triển khai chương trình. Bên cạnh đó, phác đồ một liều có thể được xem xét như một lựa chọn thay thế ngoài chỉ định đối với nhóm từ 9 đến 20 tuổi.

Tuy nhiên, lựa chọn vắc-xin để triển khai trong một chương trình tiêm chủng quy mô quốc gia không chỉ dựa trên hiệu quả phòng bệnh.

Tại cuộc họp, các chuyên gia phân tích đồng thời nhiều yếu tố, từ khuyến cáo của WHO, tình hình dịch tễ bệnh do HPV tại Việt Nam, những loại vắc-xin đã được cấp phép lưu hành đến khả năng cung ứng thông qua Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), năng lực cung ứng của các doanh nghiệp và nguồn lực phục vụ triển khai.

Đối với vắc-xin phòng bệnh do phế cầu, các chuyên gia chỉ ra một thực tế đáng lưu ý khi trẻ em Việt Nam có tỷ lệ mang vi khuẩn phế cầu ở vùng mũi họng trung bình khoảng 33%, cao hơn đáng kể so với mức 10-20% tại nhiều quốc gia phát triển.

Phế cầu có thể gây ra nhiều bệnh lý, trong đó có những bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng. WHO khuyến nghị các quốc gia đưa vắc-xin phế cầu vào chương trình tiêm chủng quốc gia cho trẻ sơ sinh.

Hiện WHO đã tiền thẩm định ba loại vắc-xin phế cầu. Qua thảo luận, nhiều ý kiến tại cuộc họp cho rằng cần ưu tiên xem xét loại vắc-xin có khả năng phòng được nhiều chủng bệnh, đã được WHO tiền thẩm định và được cấp phép lưu hành tại Việt Nam.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương khẳng định, việc lựa chọn và đưa vắc-xin phòng bệnh do phế cầu và vắc-xin phòng HPV vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Theo Thứ trưởng, hai loại vắc-xin không chỉ góp phần phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm và ung thư có gánh nặng lớn mà còn có ý nghĩa trong giảm tỷ lệ tử vong, giảm chi phí điều trị, nâng cao chất lượng dân số và tăng cường hiệu quả của hệ thống y tế dự phòng trong dài hạn.

Việc lựa chọn loại vắc-xin nào để triển khai vì vậy cần được cân nhắc thận trọng trên nhiều khía cạnh, bảo đảm cơ sở khoa học nhưng đồng thời phải tính đến điều kiện thực tế của Việt Nam.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương đánh giá các phân tích, trao đổi của chuyên gia và đơn vị tham dự cuộc họp đã thể hiện sự thận trọng, khoa học trong quá trình xem xét lựa chọn vắc-xin đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng.

Để có đầy đủ căn cứ trước khi trình cấp có thẩm quyền, Thứ trưởng giao Cục Phòng bệnh tiếp tục phối hợp với Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, các viện chuyên ngành và Hội đồng Tư vấn sử dụng vắc-xin của Bộ Y tế hoàn thiện báo cáo tổng thể theo hướng đầy đủ, chi tiết và toàn diện.

Các tổ chức quốc tế cũng được đề nghị tiếp tục chia sẻ những khuyến cáo và kinh nghiệm quốc tế trong lựa chọn vắc-xin cho chương trình tiêm chủng, qua đó cung cấp thêm cơ sở để Bộ Y tế hoàn thiện phương án phù hợp với Việt Nam.

Được biết, phế cầu khuẩn là tác nhân truyền nhiễm gây ra khoảng 1,6 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu. Tại Việt Nam, mỗi năm ghi nhận khoảng 2,9 triệu lượt mắc viêm phổi và khoảng 4.000 ca tử vong. Đáng lo ngại, ở trẻ nhỏ và người cao tuổi, tỷ lệ tử vong có thể tăng lên rất cao.

Tại Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai, thống kê 9 tháng của năm 2025 cho thấy phế cầu khuẩn chiếm 12% các chủng vi khuẩn phân lập được ở khu vực điều trị nội trú. Đáng chú ý, với các ca bệnh ngoại trú, nghiên cứu cho thấy 55% trường hợp viêm phổi do tác nhân này gây ra. Những con số trên phản ánh gánh nặng bệnh tật rất lớn trong cộng đồng.

Tiêm vắc-xin phòng phế cầu là biện pháp hiệu quả nhất hiện nay. Vắc-xin giúp cơ thể tạo miễn dịch chủ động, giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế mức độ nặng và các biến chứng nếu không may nhiễm bệnh.

Những đối tượng nên chủ động tiêm vắc-xin bao gồm trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, người cao tuổi từ 65 trở lên, người mắc bệnh mạn tính như hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đái tháo đường, tim mạch, gan, thận, người suy giảm miễn dịch và người có thói quen hút thuốc lá.

Ở Việt Nam hiện nay đã có nhiều loại vắc-xin phù hợp với từng lứa tuổi và nhóm nguy cơ, với lịch tiêm được khuyến cáo cụ thể nhằm đảm bảo hiệu quả bảo vệ tối ưu. 

Nói thêm về vắc-xin, theo các chuyên gia của hệ thống tiêm chủng Long Châu, vắc-xin phế cầu là loại vắc-xin được nghiên cứu nhằm kích thích hệ miễn dịch tạo ra kháng thể đặc hiệu chống lại vi khuẩn Streptococcus pneumoniae, nguyên nhân chính gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng như viêm phổi, viêm tai giữa, viêm mũi họng, viêm màng não và nhiễm trùng huyết.

Những bệnh này đặc biệt nguy hiểm với trẻ em dưới 5 tuổi, người cao tuổi từ 50 tuổi trở lên và các nhóm có bệnh nền mạn tính như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc béo phì.

Không chỉ giúp phòng bệnh, tiêm vắc-xin phế cầu còn góp phần bảo vệ phổi, tăng cường sức đề kháng đường hô hấp, yếu tố quan trọng đối với những người có hệ miễn dịch suy yếu.

Khi được tiêm vào cơ thể, vắc-xin kích thích hệ miễn dịch nhận diện và tiêu diệt phế cầu khuẩn ngay khi chúng xâm nhập, từ đó ngăn ngừa hiệu quả nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nặng.

Hiện nay tại Việt Nam có nhiều loại vắc-xin phế cầu đang được sử dụng, với khả năng bảo vệ trước các chủng vi khuẩn phổ biến. Trong đó có các vắc-xin thế hệ mới như Prevenar 20 giúp phòng 20 týp huyết thanh, Vaxneuvance phòng 15 týp, Synflorix phòng 10 týp, Prevenar 13 phòng 13 týp và Pneumovax 23 phòng 23 týp phế cầu. Mỗi loại có chỉ định độ tuổi và lịch tiêm khác nhau, giúp mở rộng phạm vi bảo vệ cho cả trẻ em và người lớn.

Đối tượng nên tiêm vắc-xin phế cầu bao gồm trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, bệnh phổi, người suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị hóa trị, ghép tạng. Những người có thói quen hút thuốc lá, sử dụng rượu bia nhiều hoặc vừa trải qua bệnh nặng cũng được khuyến khích tiêm phòng để tăng cường sức đề kháng.

Với vắc-xin HPV, bên cạnh Chương trình Tiêm chủng mở rộng dành cho trẻ em gái thuộc diện được tiêm miễn phí theo quy định, người dân vẫn có thể chủ động lựa chọn tiêm vắc-xin HPV theo hình thức dịch vụ để phù hợp với độ tuổi và nhu cầu phòng bệnh.

Hiện nay, tại Việt Nam lưu hành hai loại vắc-xin HPV là Gardasil 4 và Gardasil 9. Trong đó, Gardasil 4 là loại vắc-xin được sử dụng trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng, đồng thời cũng được triển khai tại các cơ sở tiêm chủng dịch vụ.

BSCKI Lê Thị Giao Thi, Hệ thống Nhà thuốc và Trung tâm Tiêm chủng Long Châu cho biết, Gardasil 9 mở rộng khả năng bảo vệ lên 9 chủng HPV khi bổ sung thêm 5 chủng nguy cơ cao gồm 31, 33, 45, 52 và 58. Vắc-xin được chỉ định cho cả nam và nữ từ 9 đến 45 tuổi, giúp phòng ngừa nhiều bệnh lý liên quan đến HPV như ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn, ung thư hầu họng và mụn cóc sinh dục.

Theo các chuyên gia, Gardasil 9 có phạm vi bảo vệ rộng hơn Gardasil 4 với hiệu quả phòng bệnh trên 90% ở cả nam và nữ, tuy nhiên chi phí cũng cao hơn.

Hiện chi phí tiêm vắc-xin HPV tại các cơ sở tiêm chủng dịch vụ dao động, tùy loại vắc-xin và đơn vị cung cấp. Đối với những trường hợp không thuộc diện được tiêm miễn phí trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng, người dân sẽ tự chi trả chi phí tiêm chủng do vắc-xin HPV hiện chưa thuộc danh mục được bảo hiểm y tế thanh toán.

BSCKI Lê Thị Giao Thi cho biết Hệ thống Tiêm chủng Long Châu hiện cung cấp đầy đủ Gardasil 4 và Gardasil 9, đồng thời thực hiện khám sàng lọc, tư vấn cá thể hóa cho từng nhóm khách hàng, từ trẻ vị thành niên, phụ nữ trẻ đến nam giới có nhu cầu phòng bệnh liên quan HPV. Người dân được theo dõi trong và sau tiêm theo quy trình an toàn nghiêm ngặt nhằm bảo đảm hiệu quả và hạn chế tối đa các phản ứng bất lợi.

Đại diện hệ thống cũng cho biết, Long Châu đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ chi phí như ưu đãi theo nhóm, mua gói vắc-xin hoặc đồng hành cùng người thân nhằm giúp nhiều gia đình thuận lợi hơn khi tiếp cận vắc-xin dịch vụ.

Được biết, việc triển khai miễn phí vắc-xin HPV là nền tảng quan trọng để mở rộng độ bao phủ tiêm chủng và giảm gánh nặng ung thư cổ tử cung trong tương lai. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả phòng bệnh cao nhất, phụ huynh cần đưa trẻ đi tiêm đúng độ tuổi khuyến cáo; đồng thời phụ nữ vẫn nên thực hiện tầm soát định kỳ nhằm phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư và ung thư cổ tử cung.