AI khiến các cuộc tấn công mạng vào ngân hàng ngày càng khó lường

Mới đây, 5 ngân hàng lớn ở Hàn Quốc liên tiếp bị tấn công mạng khiến dữ liệu hàng chục nghìn khách hàng bị rò rỉ. Theo đó, Shinhan Bank bị rò rỉ thông tin cá nhân 25.000 khách hàng, gồm họ tên, số điện thoại và thu nhập hàng năm. Các nguồn tin cho biết Shinhan Bank bị tin tặc tấn công, nghi sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo (AI). Một loạt ngân hàng khác như: Hana Bank, KB Kookmin Bank, Woori Bank và Nonghyup Bank cũng là mục tiêu của các cuộc tấn công tương tự. 

Câu chuyện tại Hàn Quốc phát ra cảnh báo với hệ thống ngân hàng toàn cầu, trong đó có Việt Nam.

Theo NHNN, đến hết năm 2025, gần 89% người Việt Nam trưởng thành có tài khoản ngân hàng và giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp 28 lần GDP. Tại nhiều ngân hàng thương mại, có trên 95% giao dịch được thực hiện trên kênh số. Trong 8 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận hơn 21 tỷ giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt với tổng giá trị gần 261 triệu tỷ đồng, tăng 34,56% về số lượng và 13,26% về giá trị so với cùng kỳ.

Thanh toán không dùng tiền mặt tăng nhanh song cũng đặt ra nhiều vấn đề về đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống, nhất là khi tội phạm mạng ngày càng tinh vi, phức tạp.

Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng cho biết, an ninh, an toàn luôn được xác định là điều kiện tiên quyết của đổi mới sáng tạo ngành ngân hàng. Việc làm sạch dữ liệu khách hàng, đối chiếu sinh trắc học, kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và chia sẻ thông tin cảnh báo trong toàn hệ thống đã góp phần ngăn chặn hiệu quả nhiều vụ việc gian lận, lừa đảo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng. 

Dữ liệu của Cục Công nghệ thông tin (NHNN) cho thấy, tính đến cuối tháng 9/2026, toàn ngành đã có gần 175 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và gần 3 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức được đối chiếu thông tin (bao gồm sinh trắc học) với CSDLQG về dân cư. 

Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong thanh toán (SIMO) cũng hỗ trợ tích cực trong cảnh báo rủi ro.

Hiện đã có 147 tổ chức tín dụng và trung gian thanh toán kết nối, chia sẻ dữ liệu; dịch vụ truy vấn tài khoản nghi ngờ gian lận triển khai tại 16 ngân hàng và 5 tổ chức trung gian thanh toán. Tính đến ngày 21/9/2026, dịch vụ đã cảnh báo cho hơn 5,4 triệu lượt khách hàng, trong đó hơn 1,8 triệu lượt đã tạm dừng hoặc hủy giao dịch với tổng số tiền hơn 6.000 tỷ đồng.

Mặc dù vậy, nguy cơ bị tấn công vẫn luôn thường trực với cả ngân hàng và khách hàng, nhất là khi AI ngày càng phát triển. 

Ông Nguyễn Thanh Sơn, Giám đốc Trung tâm Đào tạo, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, gian lận tài chính - ngân hàng đang trở thành một trong những vấn đề cấp thiết, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều chủ thể trong hệ sinh thái tài chính. 

“Chuyển đổi số mở ra nhiều cơ hội nhưng đồng thời cũng kéo theo những rủi ro mới. Gian lận là vấn đề không thể tách rời khỏi quá trình phát triển của ngân hàng số và thanh toán số. Đáng chú ý, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) đang khiến các phương thức tấn công trên không gian mạng ngày càng tinh vi, biến hóa khó lường”, ông Sơn nhận định. 

Ông Hà Hải Quang, Giám đốc Tư vấn Rủi ro, KPMG Việt Nam cũng cho rằng, các hình thức gian lận đang ngày càng gắn chặt với công nghệ số và AI.

Tấn công mạng ngày càng chuyên nghiệp, có tổ chức

Cùng với số hóa, gian lận tài chính đang dịch chuyển từ những thủ đoạn đơn lẻ sang các mạng lưới có tổ chức, khai thác dữ liệu, công nghệ và hành vi người dùng để tấn công vào những điểm yếu trong toàn bộ chuỗi giao dịch.

Điều đó đặt ra yêu cầu thay đổi căn bản cách ngân hàng nhìn nhận và quản trị rủi ro: không chỉ xác thực khách hàng, kiểm tra giao dịch hay xử lý khi sự cố đã xảy ra, mà phải nhìn xuyên suốt hành trình để nhận diện những dấu hiệu bất thường ngay từ khi rủi ro mới hình thành.

Theo bà Dita Mustika, Chuyên gia tư vấn tiền bán hàng khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAC) tại BPC, gian lận trong thanh toán số đang chuyển từ các thủ đoạn đơn lẻ sang mạng lưới có tổ chức, kết hợp giả mạo danh tính, thao túng tâm lý, chuyển tiền qua nhiều nền tảng và ngày càng tận dụng AI, deepfake. Khi xác thực danh tính được tăng cường, tội phạm có xu hướng khai thác hành vi giao dịch, thiết bị và người dùng.

Trước các mạng lưới gian lận phức tạp, chuyên gia cho rằng, ngân hàng cần chuyển từ phát hiện giao dịch bất thường sang nhận diện toàn bộ chuỗi hành vi và mối liên hệ phía sau.

Trong môi trường giao dịch thời gian thực, khoảng cách giữa một dấu hiệu bất thường và một khoản tiền bị thất thoát có thể chỉ tính bằng giây.

Vì vậy, năng lực phòng, chống gian lận không còn được đo bằng việc ngân hàng có bao nhiêu lớp bảo vệ, mà bằng khả năng nhìn thấy rủi ro đủ sớm, hiểu đúng rủi ro và hành động đủ nhanh để chặn thiệt hại trước khi xảy ra. Đây chính là bước chuyển từ phòng thủ bị động sang quản trị rủi ro chủ động trong ngân hàng số.