Nhà hàng dọn sẵn, 95% khách vẫn chưa chịu “vào bàn”

Ở các nước phát triển, chứng chỉ quỹ là sản phẩm đầu tư thiết yếu, phần lớn nhà đầu tư cá nhân ủy thác cho các quỹ đầu tư chuyên nghiệp quản lý danh mục tài chính của mình. Tuy nhiên, ở Việt Nam, thị trường đang ghi nhận nghịch lý: có gần 14 triệu tài khoản chứng khoán, nhưng số lượng nhà đầu tư tham gia các quỹ mở mới chỉ dừng ở hơn 700.000 người (5%), tức 95% nhà đầu tư chứng khoán vẫn đứng ngoài kênh quỹ mở.

Theo Đề án Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán đã được Bộ Tài chính phê duyệt năm 2025, mục tiêu đến năm 2030, số lượng nhà đầu tư nắm chứng chỉ quỹ đạt 2,5 triệu người. Như vậy, từ nay đến năm 2030, quy mô nhà đầu tư phải tăng khoảng 3,6 lần so với hiện nay, tương đương thu hút thêm gần 1,8 triệu người.

Phát biểu tại sự kiện Giải thưởng Quỹ đầu tư chứng khoán Việt Nam 2026 (Vietnam Fund Awards - VFA 2026) ngày 22/9 do Báo Tài chính - Đầu tư phối hợp tổ chức, ông Nguyễn Hữu Hiệu, Tổng Giám đốc FiinGroup cho biết, để mở rộng được cơ sở nhà đầu tư theo mục tiêu trên, ngành quỹ phải thay đổi cách tiếp cận theo hướng thiết kế sản phẩm bình dân hơn.

Lấy dẫn chứng từ Ấn Độ, Tổng giám đốc FiinGroup cho biết, người dân nước này có thể bắt đầu đầu tư định kỳ với số tiền quy đổi tương đương khoảng 80.000-150.000 đồng mỗi tháng. Mức đầu tư thấp giúp sản phẩm quỹ tiếp cận nhiều nhóm thu nhập hơn và từng bước hình thành thói quen tích lũy dài hạn.

Việt Nam hiện có khoảng 50 triệu lao động có việc làm và thu nhập. Nếu các sản phẩm quỹ được thiết kế với giá trị đầu tư ban đầu thấp, người lao động có thể dành một phần nhỏ thu nhập hàng tháng để tích lũy thông qua các tổ chức quản lý chuyên nghiệp, từ đó thay đổi thói quen đầu tư và tích lũy chuyên nghiệp, lâu dài. Cách tiếp cận này cũng góp phần chuyển dịch nhà đầu tư cá nhân từ giao dịch ngắn hạn sang tích lũy dài hạn. Dòng tiền nhỏ nhưng được duy trì đều đặn có thể tạo thành nguồn vốn ổn định cho thị trường.

Thực tế, hiện nay phần lớn dòng tiền tích lũy của người dân vẫn tập trung vào hai kênh: tiết kiệm ngân hàng và bất động sản.

Để thiết kế được các sản phẩm quỹ phù hợp, ông Nguyễn Nghĩa Tuấn, Phó tổng giám đốc Công ty TNHH Quản lý quỹ SSI (SSIAM) cho rằng, trước hết phải xác định được thị trường đang ở giai đoạn nào. Theo ông Tuấn, hiện nay, dòng tiền vào ngành quỹ mới ở giai đoạn đầu. Do đó, thị trường cần những sản phẩm đơn giản, dễ hiểu và dễ tiếp cận. Như vậy, ngành quỹ cần tiếp tục tối ưu hóa các sản phẩm hiện có, song song với thiết kế những sản phẩm mới dựa trên nhu cầu thực tế của từng nhóm nhà đầu tư.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Hằng Nga, Tổng giám đốc Công ty TNHH Quản lý quỹ đầu tư chứng khoán Vietcombank (VCBF) lại cho rằng, ngành quỹ giống như một nhà hàng đã chuẩn bị sẵn thực đơn phong phú, nhưng khách hàng lại chưa biết đến sự tồn tại của nhà hàng. Nguyên nhân không phải do thiếu sản phẩm, mà chủ yếu do nhà đầu tư chưa hiểu, chưa có niềm tin với kênh này và do hàng hóa trên thị trường còn thiếu hụt, chưa đa dạng, bao gồm cả trái phiếu lẫn cổ phiếu.

Còn nhiều dư địa cho thị trường tăng tốc

Hiện quy mô tổng giá trị tài sản ròng (NAV) của ngành quỹ nước ta mới chỉ chiếm khoảng 0,7% GDP; mục tiêu nâng tỷ lệ này lên 5% GDP vào năm 2030 rất thách thức, đòi hỏi ngành quỹ đứng trước yêu cầu mở rộng mạnh cơ sở nhà đầu tư, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cấp hạ tầng công nghệ.

Quan trọng nhất trong giai đoạn hiện nay, theo ông Bùi Văn Huy, Tổng giám đốc CTCP Tư vấn đầu tư và Quản lý tài sản FIDT, là phải nâng cao dân trí tài chính. Chỉ khi thấu hiểu vai trò của từng lớp tài sản trong tổng thể gia sản và nhìn rõ được bức tranh tài chính cá nhân của mình, nhà đầu tư mới có thể thay đổi hành vi. Khi mỗi cá nhân hình thành được tư duy tài chính dài hạn, dòng tiền đầu tư sẽ dịch chuyển theo hướng bền vững hơn.

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam vừa chính thức được FTSE Russell nâng hạng, bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), cho rằng, phát triển ngành quỹ thời gian tới không đơn thuần là tạo thêm sản phẩm đầu tư cho người dân, mà quan trọng hơn là hình thành một lực lượng nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp, có khả năng tập hợp những nguồn vốn phân tán trong xã hội thành các dòng vốn được quản lý chuyên nghiệp và phân bổ vào những lĩnh vực tạo giá trị lâu dài cho nền kinh tế.

Tuy vậy, giai đoạn tới, ngành quỹ không thể chỉ đặt mục tiêu tăng quy mô tài sản quản lý, mà quan trọng hơn là nâng chất lượng dòng vốn, năng lực quản trị, tính chuyên nghiệp và khả năng đóng góp của ngành quỹ đối với thị trường tài chính và nền kinh tế.

Chủ tịch UBCKNN cho biết, thời gian tới, cơ quan quản lý sẽ tập trung vào 6 nhiệm vụ để ngành quỹ phát triển.

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý và cơ chế chính sách, mở rộng không gian cho ngành quỹ phát triển. Tinh thần xuyên suốt là khuyến khích đổi mới nhưng phải đi cùng quản trị rủi ro, minh bạch, an toàn và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư. UBCKNN cũng đặc biệt đề cao tái cấu trúc các công ty quản lý quỹ để nhà đầu tư yên tâm đầu tư, bởi đây là ngành cần niềm tin và uy tín.

Thứ hai, thúc đẩy quá trình tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư theo hướng tăng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư chuyên nghiệp. Mục tiêu không chỉ là tăng số lượng nhà đầu tư tổ chức, mà phải từng bước hình thành một cơ sở nhà đầu tư cân bằng hơn, chuyên nghiệp hơn và có khả năng cung cấp nguồn vốn dài hạn tốt hơn cho thị trường.

Thứ ba, phát triển sản phẩm quỹ theo hướng đa dạng, chuyên nghiệp và gắn với nhu cầu vốn của nền kinh tế, nghiên cứu phát triển những sản phẩm có khả năng kết nối nguồn vốn với các lĩnh vực ưu tiên của nền kinh tế như hạ tầng, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Đặc biệt, cần quan tâm mở rộng khả năng tiếp cận sản phẩm quỹ của đông đảo người dân, để đầu tư thông qua các quỹ trở thành một kênh tích lũy tài chính chuyên nghiệp, minh bạch và dài hạn.

Thứ tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và chuẩn mực hoạt động của các công ty quản lý quỹ, gắn với ứng dụng khoa học công nghệ, tính minh bạch và đạo đức nghề nghiệp. Kiểm soát chặt chẽ các rủi ro liên quan đến định giá tài sản, thanh khoản, xung đột lợi ích và quản lý tài sản của nhà đầu tư; đặt yêu cầu bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và tuân thủ pháp luật ở vị trí xuyên suốt trong hoạt động của mỗi công ty quản lý quỹ.

Thứ năm, tiếp tục thúc đẩy tuyên truyền, phổ biến kiến thức cho nhà đầu tư cá nhân.

Thứ sáu, chủ động hội nhập quốc tế và thu hút các dòng vốn đầu tư dài hạn từ các định chế tài chính toàn cầu. Đây là yêu cầu nổi bật trong giai đoạn hiện nay. Việc Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp tạo điều kiện để thị trường tiếp cận sâu rộng hơn với các dòng vốn quốc tế.

“UBCKNN sẽ tiếp tục đồng hành với thị trường, tập trung hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý giám sát, thúc đẩy đổi mới sản phẩm, phát triển cơ sở nhà đầu tư và tăng cường hội nhập quốc tế, qua đó tạo nền tảng để ngành quỹ phát triển an toàn, minh bạch, chuyên nghiệp và có năng lực cạnh tranh cao hơn”, bà Vũ Thị Chân Phương cho biết.