Thêm “lực” cho giấc mơ đại học

Con trai thứ hai cũng đỗ Đại học Bách khoa Hà Nội, anh Nguyễn Xuân Minh (xã Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh) rất vui, nhưng bắt đầu tính toán. Học phí, tiền thuê trọ, ăn uống, đi lại… là những khoản chi kéo dài nhiều năm, trong khi thu nhập gia đình có giới hạn. Với gia đình anh, vốn vay từ Ngân hàng Chính sách xã hội giúp bài toán ấy bớt căng hơn. “Có vốn vay thì gia đình đỡ áp lực hơn, các cháu cũng yên tâm học tập”, anh Minh chia sẻ.

Đây là nhóm nhu cầu mà Quyết định số 29/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với học sinh, sinh viên, học viên thạc sĩ, nghiên cứu sinh học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán (STEM) hướng tới. Theo chính sách, người học được vay toàn bộ học phí phải đóng và tối đa 5 triệu đồng/tháng cho sinh hoạt, chi phí học tập khác, với lãi suất 4,8%/năm.

Quy mô nhu cầu cũng phần nào thể hiện qua mùa tuyển sinh năm nay: hơn 633.000 sinh viên nhập học năm học 2026-2027, trong đó khoảng 1/3 lựa chọn các ngành STEM. Đáng chú ý, riêng tại Đại học Bách khoa Hà Nội, mỗi năm có hơn 1.000 sinh viên đăng ký vay vốn. “Đây là một chính sách rất tốt để hỗ trợ sinh viên ngành STEM, trong đó có sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội vốn phần lớn xuất thân từ nông thôn và nhiều em có hoàn cảnh khó khăn”, bà Phạm Thanh Huyền, Trưởng ban Ban Công tác sinh viên, Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết.

Với những gia đình như vậy, khó khăn không nhất thiết nằm ở việc không thể lo một khoản học phí, mà ở chỗ phải duy trì dòng tiền trong suốt nhiều năm con học đại học. Một nguồn vốn có thể giúp họ không phải dồn toàn bộ chi phí vào thu nhập hiện tại. Còn với sinh viên, khoản vay mở thêm một lựa chọn: tiếp tục theo đuổi ngành học mình đã chọn, thay vì để hoàn cảnh tài chính quyết định con đường học tập.

Vay hôm nay, tính chuyện ngày mai

Điểm đáng chú ý của chính sách không chỉ nằm ở việc cấp vốn, mà còn ở cách tính thời điểm trả nợ. “Sau khi kết thúc khóa học, sinh viên có thời gian 12 tháng trước khi phải bắt đầu trả nợ gốc. Khoảng thời gian này tạo điều kiện để người học tìm kiếm việc làm, ổn định thu nhập trước khi thực hiện nghĩa vụ trả nợ”, ông Đặng Văn Trọng, Giám đốc Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Gia Bình, Chi nhánh tỉnh Bắc Ninh cho biết.

Với một khoản vay dành cho người chưa có thu nhập ổn định, đây là khoảng đệm quan trọng. Người học có thời gian chuyển từ giảng đường sang thị trường lao động, thay vì phải đối mặt ngay với áp lực trả nợ. Còn trong thời gian học, mỗi người lại có cách chủ động khác nhau để chia sẻ gánh nặng với gia đình.

Sinh viên Nguyễn Xuân Hòa, con trai bà Nguyễn Thị Thuận, xã Nhân Thắng, tỉnh Bắc Ninh, đang làm thử việc với thu nhập khoảng 6 triệu đồng/tháng. Hòa cho biết, em gửi về nhà khoảng 80% thu nhập, giữ lại một phần để tiết kiệm: “Em nghĩ với cách này thì có thể trả được khoản học phí và khoản vay”.

Câu chuyện của Hòa cho thấy một thực tế khác: tín dụng chính sách không có nghĩa là người học chỉ ngồi chờ nguồn vốn hỗ trợ. Khoản vay này giúp gia đình có thêm nguồn lực, còn sinh viên vẫn có thể chủ động học tập, làm việc và từng bước chia sẻ trách nhiệm tài chính với gia đình.

Sau hơn một năm triển khai, gần 6.500 lượt người đã vay, với dư nợ gần 450 tỷ đồng. Nhưng ý nghĩa của chương trình không chỉ nằm ở số tiền đã giải ngân. Một khoản vay có thể bắt đầu từ học phí và chi phí sinh hoạt, nhưng đích đến rộng hơn là khả năng người học tích lũy kiến thức, có việc làm, tạo thu nhập và thực hiện nghĩa vụ trả nợ.

Đó cũng là điểm gặp nhau giữa chính sách và nhu cầu thực tế: gia đình cần vốn ở thời điểm con đang học; người học cần thời gian để tích lũy năng lực và tạo thu nhập; còn khoản vay cần một lộ trình trả nợ phù hợp với khả năng của người vay. Với những ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán, nơi quá trình đào tạo có thể đòi hỏi nhiều thời gian và chi phí, cách tiếp cận này càng có ý nghĩa.

Từ một khoản vốn để đi học, điều chính sách hướng tới cuối cùng vẫn là giúp người trẻ có đủ năng lực để tự tạo thu nhập và tự chịu trách nhiệm với tương lai của mình. Khi đó, vốn vay chính sách không chỉ giúp người trẻ bước vào giảng đường, mà còn tạo thêm một điểm tựa để họ bước ra đời bằng chính năng lực đã được tích lũy.