Đột phá hạ tầng giao thông đa phương thức

Trong nhiều năm, hạn chế về hạ tầng giao thông liên vùng được nhận diện là một trong những “điểm nghẽn” lớn cản trở sự bứt phá của ĐBSCL. Là đô thị trung tâm vùng, Cần Thơ sở hữu vị trí địa - kinh tế chiến lược khi nằm trên giao điểm của các hành lang kết nối miền Tây với TP.HCM và các trung tâm kinh tế lớn. Dù vậy, lợi thế tự nhiên này chưa thể chuyển hóa tối đa thành lợi thế cạnh tranh do mạng lưới giao thông liên vùng thiếu đồng bộ, năng lực kết nối còn hạn chế.

Điều này tác động trực tiếp đến chi phí vận chuyển hàng hóa, thời gian lưu thông, khả năng tiếp cận thị trường và sức hấp dẫn của vùng đối với các dự án quy mô lớn.

Tuy nhiên, diện mạo hạ tầng giao thông Cần Thơ và ĐBSCL đang ghi nhận những chuyển động mang tính bước ngoặt. Việc tăng tốc triển khai hàng loạt dự án giao thông trọng điểm quốc gia tạo nền tảng để Cần Thơ bứt phá, trở thành trung tâm logistics và giao thông đa phương thức của vùng.

Hệ thống hạ tầng liên vùng đang dần hình thành rõ nét thông qua sự kết nối giữa các tuyến cao tốc trục dọc, trục ngang như cao tốc Bắc - Nam phía Đông, cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng, Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ, hệ thống giao thông thủy nội địa và định hướng quy hoạch Cảng biển đặc biệt Trần Đề.

Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng đang nghiên cứu, chuẩn bị đầu tư tuyến cao tốc TP.HCM - Vĩnh Long - Cần Thơ - Cà Mau (CT.33) và tuyến cao tốc Hà Tiên - Rạch Giá - Bạc Liêu (CT.35).

Đặc biệt, Dự án đường sắt TP.HCM - Cần Thơ đang được Bộ Xây dựng lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi. Tuyến có tổng chiều dài khoảng 175,2 km, đi qua 5 tỉnh, thành phố gồm TP.HCM, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long và TP. Cần Thơ; dự kiến trình Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư trong năm 2026.

Khi tuyến đường sắt được triển khai và kết nối với các trung tâm logistics, cảng biển, cảng hàng không, cao tốc và đường thủy, Cần Thơ sẽ có thêm một “chân kiềng” quan trọng để hình thành hệ thống giao thông đa phương thức, qua đó nâng cao năng lực kết nối và giảm chi phí vận chuyển hàng hóa.

Mảnh ghép chiến lược

UBND TP. Cần Thơ vừa có công văn đề nghị Bộ Xây dựng xem xét, hỗ trợ đầu tư tuyến đường sắt chuyên dụng kết nối tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ, đang được lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, với khu vực Cảng Trần Đề bằng nguồn vốn ngân sách Trung ương. Tuyến đường dài khoảng 80 km, điểm đầu tại ga Cần Thơ, điểm cuối tại khu vực Cảng Trần Đề.

Theo UBND TP. Cần Thơ, việc hình thành hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đa phương thức, gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa và hàng hải, sẽ bảo đảm năng lực trung chuyển hàng hóa thông suốt giữa Cảng Trần Đề, Khu kinh tế Trần Đề với các vùng sản xuất, tiêu thụ trong khu vực; tạo động lực thu hút nhà đầu tư và bảo đảm mục tiêu phát triển khu bến Trần Đề thành cảng biển đặc biệt, đảm nhận vai trò cửa ngõ xuất, nhập khẩu của vùng ĐBSCL.

Khi đó, hàng hóa của vùng không còn phải trung chuyển qua các cảng biển khu vực Cát Lái và Cái Mép - Thị Vải như hiện nay, mà có thể kết nối trực tiếp với các tuyến hàng hải quốc tế. Việc rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản, thủy sản ĐBSCL trên thị trường khu vực và quốc tế.

Theo Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, được Bộ Xây dựng phê duyệt tại Quyết định số 1061/QĐ-BXD ngày 29/6/2026 và các quy hoạch có liên quan, Bến cảng ngoài khơi Trần Đề (Cảng Trần Đề) có quy mô từ 2 đến 4 cầu cảng, với tổng chiều dài từ 800 đến 1.600 m.

Cảng có khả năng tiếp nhận tàu tổng hợp, tàu container trọng tải đến 100.000 tấn, tàu hàng rời trọng tải đến 160.000 tấn và tàu khách quốc tế đến 225.000 GT tại khu vực ngoài khơi cửa Trần Đề; hoặc các tàu có trọng tải lớn hơn khi đủ điều kiện. Công suất hàng hóa thông qua cảng dự kiến đạt từ 24,6 triệu đến 32,5 triệu tấn.

Trên nền tảng đó, Cần Thơ định hướng phát triển Khu kinh tế Trần Đề với quy mô khoảng 40.000 ha, thuộc địa bàn các xã Vĩnh Hải, Liêu Tú, Lịch Hội Thượng, Trần Đề, Tài Văn, Tân Thạnh, Đại Ngãi, Trường Khánh, Long Phú và phường Khánh Hòa, bao gồm khu vực ven biển, lấn biển.

Đây sẽ là khu kinh tế tổng hợp đa ngành, hiện đại, đóng vai trò cực tăng trưởng, đầu tàu phát triển phía Đông Nam TP. Cần Thơ và vùng ĐBSCL; đồng thời là đầu mối giao thương hàng hải quốc tế thông qua Cảng Trần Đề.

Trong Quy hoạch TP. Cần Thơ thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, thành phố tiếp tục cập nhật hướng tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ - Cà Mau và định hướng quy hoạch ga Cần Thơ với quy mô khoảng 60 ha; bố trí khoảng 50 ha đất phát triển hạ tầng logistics và khoảng 1.000 ha dự kiến phát triển đô thị gắn với nhà ga, đường sắt.

Đồng thời, quy hoạch bổ sung định hướng tuyến đường sắt chuyên dụng kết nối tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ - Cà Mau với Cảng Trần Đề và 4 tuyến đường sắt đô thị.

Định hình 6 hành lang kinh tế

Việc hình thành mạng lưới giao thông đa phương thức không chỉ giải bài toán chi phí vận tải cho doanh nghiệp, mà còn tạo tiền đề để Cần Thơ chuyển dịch từ mô hình phát triển tập trung ở vùng lõi sang mô hình đô thị đa cực, lấy hạ tầng giao thông làm động lực định hình không gian phát triển mới.

Theo Quy hoạch TP. Cần Thơ thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, thành phố định hướng hình thành 6 hành lang kinh tế trọng điểm với những vai trò chiến lược riêng biệt.

Đóng vai trò trục động lực chính theo hướng Đông Nam, Hành lang kinh tế Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng kết nối đô thị trung tâm
Cần Thơ với hệ thống cảng biển và khu kinh tế ven biển. Đây được xác định là hành lang giao thông, kinh tế tổng hợp, tập trung các khu, cụm công nghiệp, logistics, đô thị và dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu, gắn chặt với Cảng biển Trần Đề.

Song song đó, Hành lang kinh tế ven sông Hậu được định hình là trục đô thị - dịch vụ ven sông quan trọng, tận dụng lợi thế cảnh quan sông nước và quỹ đất ven sông để phát triển đô thị, dịch vụ, logistics, du lịch sinh thái, bến tàu khách, thương mại và dịch vụ ven sông; tạo dải phát triển liên tục từ trung tâm thành phố ra khu vực cửa sông, ven biển.

Ở hướng Đông - Tây, Hành lang kinh tế theo cao tốc CT.02 là trục chiến lược kết nối trung tâm đô thị với các khu đô thị mới, khu công nghiệp - dịch vụ và đầu mối giao thông đối ngoại. Hành lang này được định hướng phát triển theo mô hình “trục đô thị, công nghiệp - dịch vụ”, bố trí các khu, cụm công nghiệp, kho bãi, logistics và trung tâm thương mại - dịch vụ.

Giữ vai trò trục động lực quốc gia đi qua địa bàn Cần Thơ, Hành lang kinh tế Bắc - Nam CT.01 đảm nhận kết nối chuỗi đô thị và không gian kinh tế Vĩnh Long - Cần Thơ - Cà Mau với các tỉnh ven biển vùng ĐBSCL; đồng thời kết nối vùng kinh tế - xã hội phía Bắc, vùng kinh tế - xã hội trung tâm và vùng kinh tế - xã hội phía Nam. Hành lang được định hướng ưu tiên bố trí đô thị hỗn hợp, trung tâm dịch vụ - thương mại, khu công nghiệp sạch và khu logistics…

Trong khi đó, Hành lang kinh tế ven biển CT.33 đóng vai trò trục phát triển hướng biển, gắn với Khu kinh tế ven biển và Cảng biển quốc tế Trần Đề. Tuyến động lực này tập trung phát triển các khu chức năng chuyên sâu về kinh tế biển, công nghiệp chế biến, hậu cần cảng, khu phi thuế quan, đô thị và du lịch nghỉ dưỡng biển…

Cuối cùng, Hành lang kinh tế Cần Thơ - Hà Tiên - Rạch Giá - Bạc Liêu được định hướng trở thành trục logistics xuất nhập khẩu mới, kết nối khu vực Vĩnh Châu, Vị Thanh và ven biển Cần Thơ với vùng Tứ giác Long Xuyên và biển Tây.

Hành lang này có vai trò bổ trợ, tăng cường năng lực vận tải hàng hóa, dịch vụ logistics và du lịch liên vùng; mở rộng không gian liên kết kinh tế của Cần Thơ về phía Tây và Tây Nam, từng bước hình thành mạng lưới hành lang kinh tế đa hướng, đa cực của thành phố.

Khi được đặt trên nền tảng hệ thống cao tốc, đường sắt, đường thủy, cảng biển và hàng không đang từng bước hoàn thiện, các hành lang kinh tế sẽ không chỉ mở rộng không gian đô thị, mà còn tạo điều kiện hình thành những cực công nghiệp, logistics, thương mại, dịch vụ và đô thị mới.

Đây chính là dư địa để Cần Thơ giữ vai trò đô thị trung tâm vùng, trở thành đầu mối liên kết kinh tế - logistics đa phương thức, qua đó gia tăng sức cạnh tranh và khả năng thu hút đầu tư cho toàn vùng ĐBSCL.