Khi bé 6 tuổi ở TP.HCM xuất hiện loét miệng, mụn nước ở tay chân và sốt nhẹ, gia đình ban đầu nghĩ con chỉ bị nhiệt miệng nên tự bôi thuốc, nhưng tình trạng không cải thiện. Đáng lo hơn, bé bắt đầu giật mình nhiều trong lúc ngủ. Khi đến viện, các bác sỹ xác định trẻ mắc tay chân miệng. Một trường hợp khác cũng được phát hiện mắc tay chân miệng từ triệu chứng trẻ giật mình khi ngủ ngoài dấu hiệu xuất hiện vết loét thông thường.

Theo các bác sỹ, tay chân miệng chủ yếu được chẩn đoán dựa trên biểu hiện lâm sàng. Trẻ thường có vết loét trong miệng, hồng ban hoặc phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân và có thể sốt hoặc không. Phần lớn trường hợp diễn tiến nhẹ, tự khỏi sau khoảng 7-10 ngày. Với trẻ có biểu hiện bất thường, nghi ngờ biến chứng hoặc cần chẩn đoán phân biệt, bác sỹ có thể chỉ định xét nghiệm RT-PCR hoặc phân lập virus từ bệnh phẩm phù hợp.

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do virus đường ruột gây ra, trong đó Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71) là hai tác nhân thường gặp. Hiện bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc điều trị chủ yếu nhằm giảm triệu chứng, bảo đảm dinh dưỡng, bù đủ nước và theo dõi sát diễn tiến.

Một số trẻ có thể xuất hiện biến chứng thần kinh, tim mạch hoặc hô hấp. Giật mình chới với là một trong những dấu hiệu cần đặc biệt chú ý. Nếu bệnh nặng hơn, trẻ có thể run tay chân, đi đứng loạng choạng, lừ đừ hoặc co giật. Những biểu hiện thở nhanh, khó thở, co lõm ngực cũng cần được kiểm tra sớm.

Mối lo càng lớn hơn trước thời điểm trẻ tập trung trở lại trường học. Số liệu của Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho thấy trong những tháng đầu năm 2026, cả nước đã ghi nhận gần 100.000 trường hợp tay chân miệng, cao gấp 2,5 lần cùng kỳ năm 2025. Bốn tuần gần đây, số mắc duy trì trên 3.000 ca mỗi tuần, một số địa phương tiếp tục ghi nhận xu hướng tăng gồm TP.HCM, Đồng Nai, Đồng Tháp, Tây Ninh, Lâm Đồng, Đà Nẵng và Hà Nội.

Đáng chú ý, 87,3% số ca mắc thuộc nhóm trẻ dưới 5 tuổi, lứa tuổi tập trung đông tại nhà trẻ và trường mẫu giáo. Trẻ nhỏ thường xuyên tiếp xúc gần, sử dụng chung không gian, đồ chơi và nhiều vật dụng, trong lúc khả năng tự giữ vệ sinh còn hạn chế, tạo điều kiện để mầm bệnh lan truyền nhanh.

Riêng tại Hà Nội, số liệu của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP cho thấy từ đầu năm 2026 đến nay đã ghi nhận hơn 4.900 ca tay chân miệng. Trước nguy cơ bệnh tiếp tục gia tăng, ngành y tế thành phố tăng cường giám sát tại cộng đồng, cơ sở khám chữa bệnh, trường học, nhà trẻ, mẫu giáo và những địa bàn có nguy cơ cao nhằm phát hiện sớm, xử lý nhanh, hạn chế hình thành ổ dịch.

Các trạm y tế được yêu cầu quản lý, theo dõi sức khỏe người mắc và người tiếp xúc, đồng thời tăng phát hiện ca bệnh thông qua hệ thống khám chữa bệnh và trường học. Việc điều tra dịch tễ, xử lý ca bệnh cần được thực hiện trong vòng 24-48 giờ, đi cùng báo cáo đầy đủ, kịp thời.

Tại các trường mầm non, tiểu học, giáo viên cũng được khuyến cáo chủ động quan sát biểu hiện bất thường của trẻ ngay trong lớp, thông báo sớm cho gia đình và phối hợp với cơ quan y tế nếu cần. Việc phát hiện một trẻ mắc bệnh sớm không chỉ giúp giảm nguy cơ bỏ lỡ thời điểm điều trị mà còn hạn chế khả năng lây lan cho những em khác trong cùng lớp.

Theo nhận định của Bộ Y tế, số ca tay chân miệng có thể tiếp tục gia tăng trong thời gian tới, đặc biệt trong tháng 9-10. Các cơ sở giáo dục, nhất là nhà trẻ và trường mầm non, cần tăng cường vệ sinh môi trường, đồ chơi, vật dụng và chủ động theo dõi sức khỏe trẻ để phát hiện sớm ca nghi mắc.

Bác sỹ khuyến cáo phụ huynh hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt sau lúc đi vệ sinh và trước bữa ăn. Đồ chơi, vật dụng, sàn nhà cùng các bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc cần được vệ sinh sạch sẽ. Gia đình có trẻ mắc bệnh nên hạn chế để trẻ tiếp xúc gần với anh chị em và không dùng chung đồ dùng cá nhân.

Trẻ mắc tay chân miệng cần nghỉ học, tránh đến khu vực tập trung đông trẻ trong thời gian cách ly. Với trường hợp điều trị ngoại trú, cha mẹ cần đưa trẻ tái khám đúng lịch. Nếu trẻ còn sốt, cần tiếp tục tái khám hằng ngày cho tới lúc hết sốt ít nhất 48 giờ.

Cha mẹ cũng không nên chỉ chú ý những nốt phỏng nước ngoài da mà bỏ qua thay đổi về hành vi và trạng thái của trẻ. Giật mình bất thường, nôn ói nhiều, lừ đừ, run tay chân, đi không vững, co giật, thở nhanh hoặc khó thở đều là những dấu hiệu cần đưa trẻ tới cơ sở y tế sớm để được đánh giá mức độ bệnh.

Một diễn biến mới trong phòng bệnh là vắc-xin phòng tay chân miệng do virus EV71 đã được Bộ Y tế phê duyệt. Ông Châu Thanh Tú, Dược sỹ trưởng Hội đồng chuyên môn dược, Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu cho biết, đơn vị đang chuẩn bị các bước triển khai nhằm sớm đưa vắc-xin về phục vụ người dân Việt Nam.

Theo ông Tú, tiêm chủng là một trong những biện pháp dự phòng quan trọng đối với các bệnh truyền nhiễm đã có vắc-xin. Trong giai đoạn trẻ trở lại trường, bên cạnh nguy cơ tay chân miệng, phụ huynh cũng cần chủ động phòng các bệnh dễ lây như não mô cầu, sởi, cúm, thủy đậu và ho gà, đưa trẻ đi tiêm đầy đủ, đúng lịch sau tư vấn của cơ sở chuyên môn.

Trong thời gian vắc-xin tay chân miệng chưa được triển khai rộng rãi, vệ sinh cá nhân, khử khuẩn môi trường, kiểm soát lây nhiễm và nhận biết sớm dấu hiệu chuyển nặng vẫn là những biện pháp quan trọng nhất.

Với số ca mắc đang ở mức cao và trẻ nhỏ trở lại môi trường học tập tập trung, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và ngành y tế sẽ quyết định khả năng cắt đứt chuỗi lây nhiễm, đồng thời hạn chế những trường hợp bệnh diễn tiến nặng.