Khoảng một tuần trước khi nhập viện, ông Đ.C.L. (68 tuổi, Hải Phòng) xuất hiện tình trạng đau khớp nhiều, đau dọc các xương dài, kèm đau vùng cổ, gáy lan xuống hai vai.

Trong giai đoạn này, bệnh nhân không ghi nhận rõ có sốt. Đến ngày nhập viện, tình trạng đột ngột nặng lên với sốt cao kèm rét run và đau nhiều, buộc gia đình đưa ông đến Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC để thăm khám và điều trị.

Khai thác tiền sử cho thấy bệnh nhân từng mắc ung thư dạ dày năm 2018, đã phẫu thuật cắt 4/5 dạ dày, tái khám định kỳ và hiện ổn định.

Ngoài ra, ông còn mắc tăng huyết áp và đái tháo đường type 2, điều trị duy trì nhiều năm bằng Panfor SR 1000 mg và Lisinopril 20 mg. Đáng chú ý, trong khoảng một tuần trước nhập viện, bệnh nhân có sử dụng thêm nhiều thuốc điều trị triệu chứng khác.

Sự hiện diện của nhiều bệnh nền cùng tiền sử dùng thuốc kéo dài khiến việc phân biệt giữa nhiễm trùng, biến chứng bệnh nền hay tác dụng không mong muốn của thuốc trở nên đặc biệt phức tạp.

Các xét nghiệm ban đầu ghi nhận bạch cầu tăng cao 23,07 G/L và CRP tăng rất cao 295,88 mg/L, gợi ý phản ứng viêm mạnh. Tuy nhiên, cấy máu âm tính, siêu âm tim và nội soi tiêu hóa trên không phát hiện bất thường, qua đó loại trừ phần lớn khả năng nhiễm trùng huyết hay biến chứng ung thư.

Hình ảnh MRI toàn thân chủ yếu ghi nhận các thay đổi thoái hóa cột sống cổ và thắt lưng, kèm phù cơ và mô mềm, không phát hiện tổn thương nhiễm trùng hay khối u đặc hiệu. Các kết quả này vẫn chưa đủ để giải thích tình trạng sốt cao kéo dài và phản ứng viêm mạnh của bệnh nhân.

Trên cơ sở đó, bệnh nhân được chẩn đoán ban đầu là nhiễm khuẩn chưa rõ ổ, kèm thoát vị đĩa đệm cột sống, và được điều trị bằng kháng sinh phổ rộng kết hợp thuốc giảm đau, chống viêm. Sau ba ngày điều trị, bệnh nhân vẫn sốt cao liên tục, đau mỏi cơ toàn thân không cải thiện, trong khi toàn bộ các xét nghiệm tìm căn nguyên nhiễm trùng đều âm tính.

Diễn biến này trở thành yếu tố then chốt buộc các bác sĩ phải đặt lại vấn đề chẩn đoán, chuyển hướng sang nhóm bệnh lý viêm, tự miễn không do nhiễm trùng.

Sau hội chẩn chuyên môn với PGS.Nguyễn Văn Đoàn, chuyên gia Dị ứng, Hệ thống Y tế MEDLATEC; nguyên Giám đốc Trung tâm Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai; nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng, Trường Đại học Y Hà Nội, bệnh nhân được chẩn đoán xác định mắc lupus do thuốc, liên quan đến Lisinopril.

Chẩn đoán được đưa ra dựa trên chuỗi lập luận chặt chẽ: biểu hiện viêm hệ thống kéo dài không đặc hiệu, không tìm thấy ổ nhiễm trùng, không đáp ứng với kháng sinh, tiền sử sử dụng Lisinopril kéo dài và đặc biệt là đáp ứng nhanh sau khi ngừng thuốc nghi ngờ.

Sau khi điều chỉnh phác đồ điều trị và ngừng thuốc liên quan, bệnh nhân hết sốt nhanh chóng, giảm đau rõ rệt, tình trạng toàn thân cải thiện tốt và được xuất viện trong tình trạng ổn định.

Theo Ths.Nguyễn Thị Ngọc, chuyên khoa Nội, Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC, lupus do thuốc là một hội chứng tự miễn giống lupus, chỉ xảy ra ở một số cá thể nhạy cảm sau khi tiếp xúc với thuốc và được xem là một dạng tác dụng không mong muốn của thuốc. Bệnh thường khởi phát sau vài tháng đến vài năm sử dụng, hiếm khi xuất hiện đột ngột ngay sau khi dùng thuốc.

So với lupus ban đỏ hệ thống tự phát, lupus do thuốc thường gặp ở người lớn tuổi, đặc biệt trên 50 tuổi, trong khi lupus ban đỏ hệ thống chủ yếu ảnh hưởng đến người trẻ.

Về mặt lâm sàng, lupus do thuốc có thể gây các triệu chứng tương tự như sốt, đau khớp, đau cơ và viêm toàn thân, song ít khi gây tổn thương nội tạng nặng hoặc biến chứng đe dọa tính mạng.

Hầu hết các tài liệu y khoa hiện nay xếp Lisinopril vào nhóm thuốc có nguy cơ rất thấp gây lupus do thuốc. Tuy nhiên, một số báo cáo hiếm gặp đã được ghi nhận.

Các tổ chức uy tín như Lupus Foundation of America và DermNet NZ cũng liệt kê nhóm thuốc ức chế men chuyển, bao gồm Lisinopril, Captopril và Enalapril, trong danh mục những thuốc có khả năng liên quan đến lupus do thuốc.

Dù nguy cơ thấp, trường hợp này cho thấy việc rà soát lại thuốc đang sử dụng là bước không thể bỏ qua khi gặp các ca viêm hệ thống kéo dài không rõ nguyên nhân, đặc biệt ở người cao tuổi dùng thuốc mạn tính lâu năm.

Bác sỹ khuyến cáo người dân không chủ quan với các triệu chứng sốt kéo dài, đau khớp, đau cơ toàn thân khi không đáp ứng với điều trị thông thường hoặc không tìm thấy nguyên nhân nhiễm trùng rõ ràng.

Với người cao tuổi, có nhiều bệnh nền và sử dụng thuốc kéo dài, việc theo dõi sát các biểu hiện bất thường, tái khám định kỳ và trao đổi kịp thời với bác sỹ là yếu tố then chốt để phát hiện sớm các tác dụng không mong muốn của thuốc, tránh những biến chứng nguy hiểm.