Ông là tiến sỹ kinh tế Đại học California, không được đào tạo về chế tạo hay sản xuất drone. Vậy cơ sở nào để RtR làm ra một sản phẩm công nghệ cao như Hera?

Hơn 10 năm trước, tôi lập RealTime Robotics Inc (RtR) với mục tiêu ban đầu chỉ cung cấp dịch vụ drone. Nhưng thời điểm đó, công nghệ drone còn rất sơ khai, khả năng ứng dụng thực tế chỉ đạt 2-3 phần, trong khi quảng cáo tới 10 phần. Muốn kinh doanh, mình buộc phải đáp ứng nhu cầu thực.

Chúng tôi bắt đầu “mổ” drone ra nghiên cứu, chỉnh sửa, khắc phục các điểm yếu, rồi dần dần tự chế tạo từng bộ phận. 6 năm kiên trì như vậy, đến khoảng 4 năm gần đây, RtR mới thực sự trở thành công ty nghiên cứu - chế tạo, sở hữu những phát minh vượt trội so với nhiều hãng drone trên thế giới.

Có thẻ xanh và sinh sống tại Mỹ, vì sao ông không khởi nghiệp drone ở Mỹ, mà lại về Việt Nam rồi xuất khẩu ngược sang thị trường này?

Nếu làm RtR như hiện nay ở Mỹ, chi phí sẽ cao gấp 15-20 lần Việt Nam, tức phải đầu tư 200-300 triệu USD, thay vì chỉ vài chục triệu USD. Riêng lương kỹ sư tại Mỹ đã khoảng 150.000-200.000 USD/năm. Với hơn 60 kỹ sư như RtR hiện nay, tôi không đủ sức “đốt tiền” như vậy.

Thực tế làm việc cho thấy, kỹ sư Việt Nam rất thông minh, nhanh nhạy, chịu khó và sẵn sàng làm việc cường độ cao. Việt Nam cũng có hệ sinh thái gia công phần cứng khá tốt. Khi RtR có thiết kế mới, chúng tôi có thể gia công và thử nghiệm rất nhanh, tốc độ R&D vì thế cũng nhanh hơn, chi phí thấp hơn so với Mỹ.

Bên cạnh RtR tại Mỹ, tôi về Việt Nam, bán căn chung cư duy nhất để huy động vốn khởi nghiệp. Xuất khẩu sang Mỹ không chỉ là một thương vụ, mà là “tấm vé thông hành” về thương hiệu. Mỹ có các tiêu chuẩn kỹ thuật, an ninh và pháp lý khắt khe nhất thế giới, đặc biệt là FAA. Một sản phẩm được Mỹ chấp nhận gần như được bảo chứng cho các thị trường khó tính khác.

Hiện Hera được bán tại Mỹ với giá tới 58.000 USD, cao hơn 20-30% so với đối thủ. Điều đó cho thấy khách hàng không mua vì giá rẻ, mà vì công nghệ, chất lượng và sự khác biệt. Khi có “tấm vé Mỹ”, doanh nghiệp có thể định giá bằng chất xám, không phải bằng nhân công rẻ. 

Trung Quốc, Mỹ, Israel, Ấn Độ đều có thế mạnh riêng về drone. Hera của RtR khác biệt ở điểm nào để Mỹ chấp nhận mua với giá cao, thưa ông?

Khác biệt lớn nhất của Hera là khả năng mang đa tải trọng. Hầu hết các drone cùng kích thước trên thế giới chỉ mang được 1 thiết bị (như 1 camera hoặc 1 cảm biến), thì Hera có thể mang cùng lúc tới 4 thiết bị khác nhau như vừa gắn camera nhiệt, vừa gắn camera zoom quang học, vừa gắn cảm biến hoặc loa, đèn, thiết bị thả hàng.

Tiếp đến, các dòng drone khác thường cố định vị trí gắn camera còn Hera cho phép gắn thiết bị ở bất cứ đâu: trên lưng, dưới bụng, hoặc ở các góc khác nhau. Đặc biệt, các thiết bị khác nhau này lại có thể gắn bất cứ cổng kết nối nào trên máy bay, thay vì mỗi thiết bị phải có cổng kết nối riêng.

Khác biệt nữa, drone có sức nâng 15-30 kg thường rất cồng kềnh, cần xe bán tải để vận chuyển, thì Hera có trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 30 kg, tải trọng (phần hàng hóa/thiết bị mang theo) tới 15 kg, nhưng lại có thể gập gọn và nhét vừa một chiếc ba lô tiêu chuẩn cho một người mang vác và lắp ráp trong vòng 1 phút, thay vì hàng chục phút như các dòng tương tự.

Tiếp đến, trên thế giới 1 gimbal (thiết bị chống rung cho camera) chỉ mang được 1 camera, tầm nhìn hạn chế (quét ngang 360 độ, nhưng không quét được 360 theo chiều dọc vì vướng khung). Còn chúng tôi làm được Omni Sight Gimbal “thiên lý nhãn” mang được 2 camera có thể quét dọc, quét ngang 360 độ, giúp tăng gấp đôi năng suất trong mọi ứng dụng.

Mới nhất nữa mà chúng tôi chế tạo là Skywatch 360 là sự kết hợp giữa Hera, OmniSight và hệ thống cáp truyền điện từ mặt đất, cho phép Drone bay liên tục.

Hệ thống cơ khí đặc biệt như vậy, đòi hỏi hệ thống điện tử giống như dây thần kinh trong đó cũng phải khác biệt phức tạp hơn những Drone khác, tức phải tích hợp nhận hình ảnh cùng lúc của 4 camera cùng lúc chứ không phải một camera. Phần mềm cũng vậy, phải khác biệt, giao diện điều khiển được nhiều camera đó. Như vậy thì tay điều khiển Drone cũng phải thiết kế khác biệt. Thế nên RtR lại tiếp tục nghiên cứu thiết kế hệ thống vi mạch điện tử, phần mềm…

Tóm lại, từ thân máy bay, cơ khí, hệ thống điện tử, phần mềm, tới tay điều khiển, Công ty RtR tự nghiên cứu, phát minh, chế tạo, sản xuất đều khác biệt drone thế giới. Đó là chưa nói, cuối năm 2024, đầu năm 2025, Hera đã hai lần tham gia bay thử tại Alaska (Mỹ) và là drone duy nhất thực hiện xuất sắc tất cả các yêu cầu tác chiến trong điều kiện khắc nghiệt, lạnh từ âm 25 độ C đến âm 30 độ C.

Hera được ứng dụng ra sao trong quân sự, dân sự và chuyển đổi số?

Đối với quốc phòng, Hera là drone tốt nhất thế giới trang bị cho cấp đại đội nhờ gọn nhẹ và tính cơ động cao, người lính có thể mang vác nó trên lưng. Hera lại đa năng khi vừa trinh sát, vừa tấn công, vừa tiếp tế (túi cứu thương, máu, đạn dược) trong mọi điều kiện khắc nghiệt.

Trong dân sự, Hera rất hiệu quả cho việc kiểm tra đường dây điện cao thế. Do có thể mang cùng lúc 4 loại camera khác nhau gồm camera màu, nhiệt, một loại đặc biệt gọi là corona camera và lidar, nên thay vì phải bay 3-4 lần như những drone khác, Hera chỉ bay 1 lần.

Với tìm kiếm, cứu hộ, cứu nạn, khi 1 chiếc Hera mang 2 OmniSight, tức 4 camera, trên tàu kiểm ngư, cảnh sát biển hoặc tàu cứu hộ, các lực lượng sẽ có ngay một “đài quan sát di động” trên không. Ở độ cao 100 m, hệ thống có thể giám sát 360 độ một vùng biển có bán kính 15-20 km, giúp tìm kiếm nạn nhân hiệu quả gấp 4 lần so với tất cả các hệ thống khác trên thế giới.

Trong chuyển đổi số, Hera có thể bay, quét, chụp tất cả những cơ sở hạ tầng vật lý rồi dựng lại thành dạng số với năng suất cao gấp đôi so với máy bay không người lái cùng chức năng trên thế giới.

Vì sao RtR không đi theo xu hướng drone giao hàng trong “kinh tế tầm thấp”?

Để thương mại hóa thành công việc giao hàng bằng drone hay UAV (máy bay không người lái lớn hơn drone), có 4 việc bắt buộc phải hoàn thiện. Đó là doanh nghiệp phải hoàn thiện được UAV bay tốt trong điều kiện gió cấp 5-6, trong điều kiện mưa lớn đặc biệt có khả năng tránh vật cản như đường dây điện, có dù tự động, có thể hạ cánh an toàn khi có sự cố, có ID định danh điện tử (bảng số xe điện tử)

Tiếp đến, phải có hạ tầng quản lý bay, có thể theo dõi vị trí, lộ trình bay, của từng máy bay giao hàng theo thời gian thực.

Phải có hạ tầng pháp lý, tức được cấp phép bay có hành lang bay, độ cao cụ thể, khu vực địa lý đủ lớn cho hoạt động giao hàng thương mại.

Cuối cùng, phải giải đáp được bài toán hiệu quả kinh tế, tức là, làm sao để giao hàng bằng UAV phải nhanh hơn, rẻ hơn, an toàn hơn các phương tiện khác.

Thực tế, cho  dù công nghệ đã sẵn sàng, nhưng bầu trời liên quan chặt chẽ đến an ninh quốc phòng, mọi chuyến bay thử nghiệm đều phải được cấp phép riêng biệt. Nên việc cấp phép đại trà cho hàng ngàn UAV bay “đầy trời” thay shipper dưới đường là một bài toán quản lý cực khó.

Tiếp nữa, TP.HCM có hệ thống dây điện chằng chịt, nhà cao tầng san sát, UAV rất khó để tìm điểm hạ cánh an toàn tại các hẻm nhỏ hoặc chung cư cũ. Đó là chưa nói  chi phí vận hành một hệ thống UAV cao hơn nhiều so với việc thuê một shipper chạy xe máy.

Nên muốn phát triển "kinh tế tầm thấp", chỉ với lĩnh vực giao hàng thôi thì phải cải tổ cả hạ tầng cơ sở, cả hành lang pháp lý...

“Kinh tế tầm thấp” còn gồm cả phục vụ nông nghiệp, quay phim chụp ảnh. Riêng khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đang có trên 3.000 drone hoạt động, phục vụ canh tác cho 1,5 triệu ha. Còn flycam dùng trong quay phim chụp ảnh, Việt Nam đã để “sân nhà” cho doanh nghiệp Trung Quốc chiếm lĩnh! Với thương hiệu đã đạt chuẩn Mỹ, RtR có thể giành được “sân nhà” chứ?

Tôi có nghiên cứu vấn đề này. Để làm drone quay phim chụp ảnh khác biệt so với các dòng sản phầm này trên thị trường thì chỉ có thể phải thiết kế nhỏ gọn nhất có thể, camera nét, phần mềm đơn giản hữu dụng, hệ sinh thái phong phú và hệ thống sữa chữa bảo hành phát triển. Tất cả những yếu tố này hãng DJI (Trung Quốc) đã “thống trị” rồi. Drone DJI chiếm khoảng 80 - 90% thị phần tại Việt Nam, phủ sóng ở mọi phân khúc từ người mới bắt đầu đến giới làm phim chuyên nghiệp. Tương tự, với drone phục vụ cho nông nghiệp, cũng không thể nào làm rẻ hơn được so với Trung Quốc.

Trong khi đó, thế mạnh vượt trội của  RtR mà chưa hãng nào làm được lại chính là phát minh sáng chế ra drone lưỡng dụng, dùng trong phân khúc quân sự, cứu hộ cứu nạn, giám sát đường điện… Vậy tại sao mình không phát huy thế mạnh mình, thay vì nhảy sang lĩnh vực không có lợi thế.

Mặt khác, thị trường “sinh tồn” của Công ty RtR không phải là Việt Nam, mà là thế giới. Chúng tôi xác định cạnh tranh với các công ty châu Âu, Mỹ để vào thị trường drone phân khúc cao cấp này, chứ không phải thị trường chấp nhận drone giá rẻ.

Và một khi mình chinh phục được thị trường thế giới, thì đương nhiên mình sẽ bán được ở Việt Nam. Đó là cách chúng tôi ra đi để quay về.

Sau hơn 10 năm khởi nghiệp, RtR đã bán được bao nhiêu chiếc Hera?

Tại Mỹ, mới bán khoảng 20 chiếc, hơn 1 triệu USD, chưa đủ bù chi vì chúng tôi còn đầu tư nghiên cứu - phát triển (R&D). Ở Việt Nam, RtR đã cung cấp drone cho một số đơn vị chuyên môn của Bộ Công an như phòng cháy - chữa cháy, cứu hộ cứu nạn.

Trong bối cảnh Mỹ siết nhập khẩu drone, RtR đối mặt rủi ro gì?

Mỹ không cấm nhập khẩu công nghệ hay phát minh. RtR có hai thực thể tại Việt Nam và Mỹ. Việt Nam giữ “não bộ” gồm phát minh, thiết kế, hệ điều hành; Mỹ thực hiện lắp ráp. Nhờ vậy, chúng tôi giữ được tỷ suất lợi nhuận cao và quyền làm chủ công nghệ.

Drone là sản phẩm công nghệ chiến lược, RtR có nhận được hỗ trợ nào từ Nhà nước?

Chưa. Tôi không đòi hỏi được “nuôi”, chỉ mong Nhà nước ưu tiên mua sắm những sản phẩm đã đạt chuẩn quốc tế. Điều đó vừa giúp Nhà nước có sản phẩm tốt, vừa tạo bệ phóng cho doanh nghiệp công nghệ Việt vươn ra thế giới.

Ông có hiến kế gì cho Việt Nam phát triển ngành drone?

Doanh nghiệp R&D cần 3 trục: tài chính, con người và thể chế. Việt Nam không thể cạnh tranh bằng tiền, nhưng có thể bằng thể chế. Nếu chính sách thông thoáng, hiệu quả, đó sẽ là vũ khí cạnh tranh sắc bén nhất.

Câu hỏi riêng tư ngày Xuân: ở tuổi gần 60, rời Mỹ, xa con gái, ông còn phải trả “cái giá” nào?

Cái giá lớn nhất là xa con gái tôi - bé Vi An, 12 tuổi. Nhưng cháu rất thích về Việt Nam, gắn bó với anh chị em kỹ sư RtR. Tôi tin những trải nghiệm đó sẽ khiến cháu hiểu công việc tôi làm và giá trị của người Việt trên thế giới. Với tôi, đó là phần thưởng lớn nhất.