Chưa đồng thuận tuyệt đối

Sau nhiều lần cân lên đặt xuống với nhiều cuộc họp với các bộ, ngành liên quan, nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng, Bộ Xây dựng vừa có Báo cáo số 455/BC-BXD gửi Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà về việc hoàn chỉnh Nghị định quy định chi tiết về việc xử lý vướng mắc của dự án BOT giao thông.

Đây đã là báo cáo thứ hai được Bộ Xây dựng gửi lãnh đạo Chính phủ trong vòng khoảng 1 tháng trở lại đây, trong đó chủ yếu nhằm làm rõ, giải trình việc xác định chi phí lãi vay trong giá trị dự kiến đề nghị thanh toán đối với nhóm 6 dự án BOT giao thông phải chấm dứt hợp đồng do sự kiện bất khả kháng, quy hoạch, chính sách, pháp luật có liên quan thay đổi.

Xen giữa 2 lần báo cáo là 2 cuộc họp liên quan trực tiếp tới nội dung này gồm: cuộc họp tại Văn phòng Chính phủ hôm 26/12/2025, do Phó thủ tướng Trần Hồng Hà chủ trì và cuộc họp tại Bộ Xây dựng do Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn và Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Nguyễn Ngọc Cảnh chủ trì.

Trước đó, tại Thông báo số 270/TB-VPCP ngày 22/6/2024, Thường trực Chính phủ đã giao Bộ Giao thông - Vận tải (nay là Bộ Xây dựng) phối hợp với NHNN làm việc với các nhà đầu tư, tổ chức cung cấp tín dụng theo nguyên tắc bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án BOT và các bên cung cấp vốn; phải có trách nhiệm cùng chia sẻ rủi ro, phải có giải pháp cơ cấu lại khoản vay, giảm lãi vay, điều chỉnh phương án trả nợ phù hợp.

Trường hợp đề xuất sử dụng ngân sách nhà nước để thanh toán cho nhà đầu tư khi chấm dứt hợp đồng trước thời hạn, Thường trực Chính phủ yêu cầu phải xác định được giá trị thuộc trách nhiệm Nhà nước phải thanh toán, sử dụng nguồn nào và thẩm quyền quyết định; các bên có trách nhiệm chia sẻ tối đa rủi ro theo nguyên tắc “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”.

“Bộ Giao thông - Vận tải và NHNN làm việc với nhà đầu tư, doanh nghiệp và các bên cung cấp vốn để đàm phán theo hướng không có lợi nhuận vốn chủ sở hữu và không tính lãi vay trong giá trị dự kiến đề nghị thanh toán”, Thông báo số 270 nêu rõ.

Theo ông Lê Anh Tuấn, thực hiện chỉ đạo nói trên, trong quá trình xây dựng Dự thảo Nghị định, Bộ Xây dựng đã đưa ra quy định chi tiết về chi phí bồi thường chấm dứt hợp đồng trước thời hạn (bao gồm toàn bộ chi phí đầu tư xây dựng, lãi vay giai đoạn xây dựng, chi phí vận hành, bảo trì...).

Riêng đối với lãi vay giai đoạn vận hành, kinh doanh, Dự thảo Nghị định đưa ra 3 phương án để xin ý kiến các thành viên Chính phủ.

Trong đó, với phương án 1, chi phí lãi vay giai đoạn vận hành, kinh doanh được xác định bằng tổng số vốn vay theo hợp đồng dự án PPP nhân với mức lãi suất 4%/năm.

Với phương án 2, chi phí lãi vay giai đoạn vận hành, kinh doanh được xác định bằng tổng chi phí lãi vay nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án đã thanh toán cho ngân hàng tín dụng tính đến thời điểm cơ quan có thẩm quyền quyết định việc chấm dứt hợp đồng.

Với phương án 3, chi phí lãi vay giai đoạn vận hành, kinh doanh được xác định là 0 đồng (không tính lãi vay trong giai đoạn vận hành, kinh doanh trong chi phí bồi thường chấm dứt hợp đồng trước thời hạn).

Lãnh đạo Bộ Xây dựng cho biết, toàn bộ 22 phiếu thành viên Chính phủ đều thống nhất thông qua nội dung Dự thảo Nghị định.

Đối với chi phí lãi vay giai đoạn vận hành, kinh doanh, có 3 thành viên Chính phủ lựa chọn phương án 1; 1 thành viên Chính phủ lựa chọn phương án 2; 13 thành viên Chính phủ lựa chọn phương án 3 (không tính lãi vay trong giai đoạn vận hành, kinh doanh); 5 thành viên Chính phủ không lựa chọn phương án (trong đó có Thống đốc NHNN).

Điều đáng nói, sau khi Bộ Xây dựng hoàn tất quá trình xin ý kiến các thành viên Chính phủ, một số ngân hàng, trong đó có Techcombank - đơn vị đồng tài trợ cho Dự án xây dựng tuyến đường Thái Nguyên - Chợ Mới, đã đề xuất phương án Nhà nước thanh toán chi phí lãi vay trong giai đoạn khai thác với mức lãi suất khoảng 4%/năm (trong khi lãi vay thực tế theo hợp đồng BOT là 9 - 10,14% theo từng giai đoạn), nhằm bù đắp một phần chi phí lãi vay huy động vốn từ người dân (theo báo cáo của Techcombank, chi phí huy động không dưới 6%/năm).

Đặc biệt, tại Văn bản số 11576/NHNN-TD ngày 29/12/2025 gửi Bộ Xây dựng, NHNN cho biết, đã tổng hợp ý kiến của 5 ngân hàng liên quan đến nhóm 6 dự án BOT phải thực hiện chấm dứt hợp đồng trước thời hạn. Các ngân hàng thương mại đều thống nhất, kiến nghị Bộ Xây dựng báo cáo Chính phủ lựa chọn phương án 1 (lãi suất 4%) để hỗ trợ các ngân hàng bù đắp một phần chi phí huy động vốn.

“Do đó, phương án tính lãi vay cần có sự thỏa thuận, thống nhất giữa 3 bên ký kết hợp đồng dự án và hợp đồng tín dụng gồm cơ quan có thẩm quyền, nhà đầu tư và tổ chức tín dụng”, đại diện NHNN đề xuất.

7 năm chờ đợi hỗ trợ

Được biết, tại Báo cáo số 455, Bộ Xây dựng tiếp tục bảo lưu quan điểm không tính lãi vay trong giai đoạn vận hành, kinh doanh (phương án 3).

Lý do được Bộ Xây dựng đưa ra là, trong số 6 dự án chấm dứt hợp đồng, có 2 dự án chưa được thu phí, 4 dự án đã thu phí nhưng doanh thu rất thấp, không đủ để chi trả lãi vay theo hợp đồng tín dụng, vì vậy, các khoản vay ngân hàng đã hoặc có nguy cơ chuyển thành nợ xấu (nợ nhóm 5).

Nghị định số 86/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định, đối với nợ nhóm 5, tổ chức tín dụng phải trích lập dự phòng tương ứng 100% dư nợ gốc vay (không trích lập dự phòng đối với lãi vay); tổ chức tín dụng được sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro đối với các khoản nợ được phân loại vào nợ nhóm 5.

Với quy định nêu trên, Bộ Xây dựng cho rằng, trường hợp phát sinh nợ xấu, tổ chức tín dụng phải trích lập dự phòng và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro đối với các khoản nợ xấu.

Theo chính sách quy định tại Nghị định, đối với dự án bị ảnh hưởng bởi sự kiện bất khả kháng, quy hoạch, chính sách, pháp luật có liên quan thay đổi mà các bên đã thực hiện các biện pháp khắc phục nhưng không bảo đảm việc tiếp tục thực hiện hợp đồng dự án PPP, thì Nhà nước sẽ thanh toán chi phí bồi thường chấm dứt hợp đồng trước thời hạn; nhà đầu tư và bên cho vay có trách nhiệm chia sẻ, không tính lợi nhuận vốn chủ sở hữu, lãi vay giai đoạn khai thác trong giá trị đề nghị thanh toán nhằm bảo đảm nguyên tắc “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”.

Như vậy, đối với các dự án BOT giao thông phải chấm dứt hợp đồng, Dự thảo Nghị định đã thể hiện đầy đủ trách nhiệm và thiện chí của Nhà nước trong việc tháo gỡ vướng mắc cho các dự án BOT giao thông, bảo đảm điều kiện để nhà đầu tư thu hồi vốn chủ sở hữu, các ngân hàng tín dụng thu hồi toàn bộ phần gốc đã cho vay và lãi vay giai đoạn xây dựng (khoảng 352 tỷ đồng/4 dự án đã vay vốn ngân hàng).

Bên cạnh đó, đến nay, toàn bộ nhà đầu tư đã thống nhất chia sẻ, không tính lợi nhuận vốn chủ sở hữu trong giá trị đề nghị thanh toán; các ngân hàng cần có trách nhiệm chia sẻ, không tính lãi vay trong giai đoạn vận hành, kinh doanh nhằm bảo đảm nguyên tắc “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ” theo đúng kết luận của Thường trực Chính phủ tại Thông báo số 270/TB-VPCP.

“Theo quan điểm của Bộ Tài chính tại cuộc họp ngày 26/12/2025, việc lựa chọn phương án 3 là phù hợp, bảo đảm hài hòa lợi ích”, Báo cáo số 455 do Thứ trưởng Lê Anh Tuấn ký nêu rõ.

Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình đường bộ (VARSI), ông Trần Chủng cho biết, quá trình xử lý vướng mắc tại 11 dự án BOT giao thông gặp khó khăn (5 dự án dự kiến được Nhà nước chia sẻ để tiếp tục thực hiện hợp đồng, 6 dự án phải chấm dứt hợp đồng trước thời hạn) đã được khởi động từ năm 2018.

Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) đã phối hợp với các địa phương rà soát, đánh giá vướng mắc của các dự án BOT giao thông và báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét tháo gỡ. Tuy nhiên, chỉ đến khi Quốc hội sửa đổi Luật PPP, các cơ quan chức năng mới đủ cơ sở pháp lý để xử lý dứt điểm.

“Sau gần 7 năm triển khai, đã đến lúc cơ quan có thẩm quyền cần sớm ban hành Nghị định nhằm xử lý dứt điểm những vướng mắc của dự án BOT giao thông, qua đó tạo niềm tin, môi trường đầu tư thuận lợi để tiếp tục huy động nguồn lực đầu tư kết cấu hạ tầng theo phương thức PPP”, Chủ tịch VARSI nêu quan điểm.