Những ngày giữa tháng 8, hàng nghìn tân sinh viên khóa 20 Đại học Phenikaa bắt đầu nhập học. Phía sau không khí của một mùa tựu trường là những lựa chọn nghề nghiệp ngày càng rõ nét, khi nhiều thí sinh hướng tới các ngành khoa học, kỹ thuật, công nghệ cao, bán dẫn, chuyển đổi số, cơ điện tử, tự động hóa, vật liệu… thay vì chỉ cân nhắc ngành học dựa trên điểm chuẩn hay những lựa chọn quen thuộc.

Sự dịch chuyển này diễn ra trong bối cảnh khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và chuyển đổi số đang tác động mạnh đến cơ cấu việc làm. Nhiều vị trí truyền thống có thể thay đổi hoặc được tự động hóa, trong khi hàng loạt công việc mới xuất hiện, đòi hỏi nguồn nhân lực có nền tảng khoa học, công nghệ, khả năng nghiên cứu và thích ứng nhanh.

PGS-TS.Nguyễn Phú Khánh, Phó Hiệu trưởng Đại học Phenikaa nhận định, những chủ trương lớn về khoa học công nghệ, kinh tế tư nhân, giáo dục và đào tạo thời gian qua đang tạo thêm động lực cho người học lựa chọn các lĩnh vực STEM.

“Năm nay chúng ta thấy rất rõ các nghị quyết về khoa học công nghệ, kinh tế tư nhân hay giáo dục đào tạo đã khẳng định quyết tâm của Bộ Chính trị và Chính phủ trong việc đầu tư cho giáo dục. Từ chính sách đó, số lượng thí sinh đăng ký vào các ngành STEM tăng lên rất nhiều”, PGS-TS.Nguyễn Phú Khánh cho biết.

Thực tế tại Phenikaa, lượng thí sinh khối kỹ thuật đến nhập học khá đông ở các ngành chuyển đổi số, công nghệ cao, cơ điện tử, cơ khí, tự động hóa, vật liệu, hóa... Theo ông Khánh, đây là một tín hiệu cho thấy sức hút của những lĩnh vực được kỳ vọng giữ vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng và phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao.

Câu chuyện của Đinh Lê Thảo My, nữ sinh từ Gia Lai vượt hơn 1.000 km ra Hà Nội theo học ngành Khoa học và Công nghệ Bán dẫn, là một ví dụ. Với 25,05 điểm khối C01, My lựa chọn lĩnh vực bán dẫn với mong muốn được tiếp cận môi trường nghiên cứu và chuẩn bị nền tảng cho con đường nghề nghiệp lâu dài.

Lựa chọn ấy phản ánh một thay đổi đáng chú ý trong tư duy của một bộ phận người trẻ. Thay vì chỉ hỏi ngành nào dễ xin việc, nhiều thí sinh bắt đầu quan tâm đến những lĩnh vực nào sẽ tạo ra nhiều việc làm mới trong 5-10 năm tới, kỹ năng nào sẽ trở nên có giá trị và môi trường đại học có thể giúp họ chuẩn bị những gì trước khi bước vào thị trường lao động.

Điều này cũng khiến bài toán chọn trường thay đổi. Nếu ngành học quyết định lĩnh vực chuyên môn ban đầu, môi trường đào tạo lại ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng biến kiến thức thành năng lực nghề nghiệp. Một sinh viên kỹ thuật hay công nghệ sẽ khó tạo lợi thế nếu chỉ học lý thuyết mà thiếu cơ hội thực hành, nghiên cứu, tiếp cận phòng thí nghiệm và tham gia giải quyết những bài toán thực tế.

PGS-TS.Nguyễn Phú Khánh cho biết, Phenikaa vì vậy không chỉ hỗ trợ về tài chính mà chú trọng cả hỗ trợ học thuật đối với sinh viên STEM. Sinh viên có thể tham gia các nhóm nghiên cứu, làm việc tại phòng lab cùng giảng viên ngay từ những năm đầu. Với gần 30 chương trình STEM thuộc nhóm được Nhà nước định hướng hỗ trợ, trường cũng triển khai các chính sách riêng trong thời gian chờ các chính sách hỗ trợ chung được thực hiện.

Đáng chú ý, chính sách dành cho các chương trình tài năng như khoa học máy tính, bán dẫn, vật liệu không chỉ dừng ở miễn học phí. Sinh viên thuộc diện này còn có thể được hỗ trợ ký túc xá, kinh phí nghiên cứu khoa học, thí nghiệm và được giảng viên đồng hành trong quá trình học tập, nghiên cứu.

“Phenikaa không chỉ chờ đợi mà đã chủ động đưa ra các gói hỗ trợ sinh viên tài năng và khối ngành STEM: hỗ trợ học phí, ký túc xá và đặc biệt là hỗ trợ học thuật. Các bạn được tham gia ngay vào các nhóm nghiên cứu tại phòng lab cùng thầy cô giáo ngay từ những năm đầu”, Phó hiệu trưởng Đại học Phenikâ chia sẻ.

Nhìn rộng hơn, học bổng đối với những ngành công nghệ cao không chỉ có ý nghĩa giảm chi phí học tập. Khi đi cùng phòng thí nghiệm, nghiên cứu khoa học và sự hướng dẫn của chuyên gia, đây có thể trở thành công cụ thu hút người học có năng lực vào những ngành đất nước đang cần nhân lực.

Tuy nhiên, bước vào một ngành được đánh giá có nhiều triển vọng chưa đồng nghĩa chắc chắn có việc làm tốt sau khi tốt nghiệp. Công nghệ càng phát triển nhanh, vòng đời kiến thức càng ngắn và yêu cầu đối với người lao động càng cao. Ngoài kiến thức chuyên môn, sinh viên phải hình thành năng lực ngoại ngữ, tự học, quản lý thời gian, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và khả năng liên tục cập nhật công nghệ.

Đây cũng là lý do quá trình chuẩn bị nghề nghiệp cần bắt đầu ngay từ năm thứ nhất, thay vì chờ tới năm cuối mới tìm hiểu thị trường việc làm. Tại đây, sinh viên mới được bố trí cán bộ quản lý lớp, tư vấn học tập và giảng viên cố vấn để tìm hiểu lộ trình đào tạo, các môn học và định hướng quá trình học tập. Nhà trường đồng thời triển khai các khóa bổ trợ ngoại ngữ trực tuyến, hợp tác với Coursera cung cấp các khóa về kỹ năng thích ứng, phương pháp tự học, quản lý thời gian và tổ chức tuần định hướng cho sinh viên mới.

Gần 50 câu lạc bộ từ STEM, quản trị, mật mã, lãnh đạo trẻ đến thể thao, nghệ thuật cũng được tổ chức nhằm tạo không gian để sinh viên kết nối với bạn học, sinh viên khóa trên và cựu sinh viên. Những hoạt động tưởng như nằm ngoài chương trình đào tạo chính khóa lại có thể góp phần hình thành những kỹ năng ngày càng được doanh nghiệp coi trọng như giao tiếp, hợp tác, lãnh đạo và thích ứng.

Ngay từ khâu nhập học, công nghệ cũng được đưa vào như một phần của môi trường đào tạo. Sinh viên có thể nhận thông báo trúng tuyển, khai hồ sơ, tải ảnh và theo dõi từng bước hoàn thành trên hệ thống trực tuyến trước khi đến trường. Khi nhập học trực tiếp, các em chủ yếu hoàn thiện giấy tờ bắt buộc và nhận thẻ sinh viên tích hợp để sử dụng thư viện, gửi xe tự động và các tiện ích khác.

Theo PGS-TS.Nguyễn Phú Khánh, việc số hóa không chỉ nhằm giảm thời gian chờ đợi cho phụ huynh và sinh viên mà còn giúp người học sớm làm quen với một môi trường quản trị và học tập dựa trên công nghệ. Nhưng công nghệ cuối cùng vẫn chỉ là công cụ.

Trong bối cảnh AI có thể đảm nhiệm ngày càng nhiều công việc, lợi thế của người lao động tương lai sẽ nằm ở những năng lực khó thay thế như tư duy phản biện, sáng tạo, nghiên cứu, khả năng đặt câu hỏi và giải quyết những vấn đề mới. Vì vậy, chọn ngành trong giai đoạn hiện nay không nên đơn giản là chạy theo ngành “hot”. Bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa hay chuyển đổi số có thể tạo ra nhiều cơ hội, nhưng cũng là những lĩnh vực đòi hỏi nền tảng kiến thức vững, khả năng học tập liên tục và sự đầu tư dài hạn.

Tương tự, các ngành kinh tế, quản trị hay kinh doanh vẫn có không gian phát triển lớn, nhưng người học sẽ phải thích ứng với môi trường mà dữ liệu và công nghệ ngày càng hiện diện trong hầu hết hoạt động nghề nghiệp.

Mỗi mùa tuyển sinh vì thế không chỉ là câu chuyện bao nhiêu thí sinh vào đại học, mà quan trọng hơn là dòng nhân lực trẻ đang lựa chọn đi về đâu. Khi những ngành khoa học, công nghệ và kỹ thuật bắt đầu thu hút nhiều người học hơn, đi cùng các chính sách học bổng, nghiên cứu và hỗ trợ đào tạo, đó có thể là tín hiệu tích cực cho quá trình chuẩn bị nguồn nhân lực trong những lĩnh vực Việt Nam đang cần.