Sáng 16/9, Báo Xây dựng tổ chức tọa đàm “Quản trị rủi ro các dự án hạ tầng trong kỷ nguyên đầu tư công”.

Tọa đàm nhằm cập nhật xu hướng quản trị rủi ro và cách tiếp cận các giải pháp bảo hiểm trong bối cảnh Chính phủ đã ban hành Nghị định 220/2026/NĐ-CP.

Có giải pháp phòng ngừa rủi ro từ sớm

Trong vài năm tới, Việt Nam sẽ triển khai hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn như cao tốc Bắc - Nam, đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, sân bay, cảng biển, năng lượng và hạ tầng số.

Quy mô vốn đầu tư công ngày càng lớn cũng đồng nghĩa với việc rủi ro đối với các dự án ngày càng phức tạp. Chỉ một sự cố kỹ thuật hoặc thiên tai nghiêm trọng cũng có thể khiến dự án đội vốn hàng nghìn tỷ đồng, chậm tiến độ nhiều năm và ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn Nhà nước.

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Lê Văn Bình, Phòng Khoa học Công nghệ, Ban QLDA Thăng Long cho biết: "Quản trị rủi ro phải được thực hiện thường xuyên, liên tục và gắn trực tiếp với công tác quản lý tiến độ, chất lượng, chi phí và an toàn của dự án".

Kinh nghiệm của Ban QLDA Thăng Long là nhận diện rủi ro từ sớm, xây dựng phương án ứng phó, tăng cường kiểm soát tại hiện trường và quản lý chặt chẽ sự phối hợp giữa các bên. Bên cạnh đó, bảo hiểm cần được coi là một công cụ trong hệ thống quản trị rủi ro.

“Bảo hiểm không thay thế cho công tác quản lý của chủ đầu tư, nhưng là một cơ chế quan trọng để chuyển giao một phần rủi ro tài chính khi xảy ra sự cố”, ông Bình nhấn mạnh.

Phòng ngừa rủi ro và lựa chọn đối tác bảo hiểm phù hợp cũng là nội dung được nhiều chuyên gia nhấn mạnh tại tọa đàm.

Theo ông Đàm Đức Biên, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), trước những thiệt hại có thể xảy ra trong quá trình thi công, chủ đầu tư trước hết phải có giải pháp phòng ngừa rủi ro từ sớm. Nội dung này cần được thể hiện trong hợp đồng để xác định rõ trách nhiệm của các bên trong quá trình triển khai dự án.

Tuy nhiên, rủi ro trong các dự án hạ tầng rất phức tạp và đa dạng, do đó cần có công cụ chuyển giao rủi ro cho doanh nghiệp bảo hiểm. Khi sự cố xảy ra, cơ chế này giúp chủ đầu tư có thêm nguồn lực để khắc phục và xử lý hậu quả.

Những rủi ro nào đáng lo nhất?

Theo các doanh nghiệp bảo hiểm, bức tranh rủi ro đối với các dự án hạ tầng Việt Nam ngày càng phức tạp, trong khi không phải tất cả rủi ro đều được nhận diện và đánh giá đầy đủ.

Ông Lê Hoài Nam, Tổng Giám đốc Công ty CP Tái bảo hiểm Alpha (Alphare) cho rằng, từ kinh nghiệm làm việc với các dự án hạ tầng, có 5 nhóm rủi ro chủ đầu tư đặc biệt quan tâm, gồm chậm tiến độ, phát sinh chi phí ngoài dự toán, thiên tai và thời tiết cực đoan, trách nhiệm với bên thứ ba, lỗi kỹ thuật và khuyết tật tiềm ẩn.

Trong đó, chậm tiến độ là rủi ro được chủ đầu tư lo ngại nhất, bởi có thể kéo theo hàng loạt hệ quả về chi phí, hợp đồng và hiệu quả khai thác dự án.

Từ góc độ doanh nghiệp bảo hiểm trực tiếp xử lý hàng trăm hồ sơ tổn thất công trình mỗi năm, Tổng công ty CP Bảo hiểm Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VBI) nhận diện 3 nhóm rủi ro nổi bật dựa trên tần suất và mức độ thiệt hại thực tế.

Đầu tiên là rủi ro thiên tai cực đoan, đặc biệt sạt lở, lũ quét tại các dự án ở khu vực miền núi, ven sông. Đây là nhóm rủi ro có tần suất tăng rõ rệt trong 3-5 năm gần đây và thường gây thiệt hại lớn về giá trị do có thể ảnh hưởng đồng thời đến kết cấu công trình, thiết bị thi công và tiến độ dự án, nhất là trong mùa mưa bão từ tháng 8 đến tháng 12 hằng năm.

Thứ hai là rủi ro kỹ thuật trong thi công, đặc biệt đối với công trình ngầm hoặc các dự án có điều kiện thi công phức tạp. Tần suất xảy ra có thể thấp hơn nhưng khi phát sinh thường kéo theo chậm tiến độ nghiêm trọng do yêu cầu xử lý kỹ thuật phức tạp.

Thứ ba là trách nhiệm với bên thứ ba, một rủi ro được cho là đáng lưu ý nhưng ít được đề cập, nhất là khi thi công tại các khu vực đông dân cư. Các sự cố như rung chấn, sụt lún có thể ảnh hưởng đến nhà dân và công trình lân cận.

“Với các dự án đô thị, hạ tầng ngầm, đây là rủi ro có thể phát sinh chi phí bồi thường lớn, kéo dài về pháp lý và ảnh hưởng trực tiếp tiến độ của dự án”, bà Bùi Thị Thanh Xuân, Phó tổng giám đốc VBI cho hay.

Đáng chú ý, ba nhóm rủi ro này có thể không xảy ra độc lập mà cộng hưởng với nhau, khiến mức độ thiệt hại và chi phí khắc phục tăng lên đáng kể.

Ông Nguyễn Phong Cầm, Phó tổng thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam cho rằng, cần khuyến khích các công trình không thuộc diện bắt buộc vẫn chủ động tham gia bảo hiểm.

Bởi tham gia bảo hiểm giúp bảo vệ nguồn lực tài chính của chủ đầu tư và nhà thầu khi xảy ra các sự cố bất ngờ như thiên tai, cháy nổ hoặc sụp đổ công trình. Đồng thời, bảo hiểm giúp chia sẻ rủi ro, chuyển giao một phần gánh nặng bồi thường thiệt hại cho các tổ chức bảo hiểm chuyên nghiệp.

Quan trọng hơn, khi có nguồn lực tài chính để xử lý sự cố, việc tham gia bảo hiểm có thể góp phần duy trì hoạt động thi công, hạn chế nguy cơ dự án bị đình trệ do thiếu kinh phí khắc phục hậu quả.

Với hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn đang và sẽ được triển khai, quản trị rủi ro vì vậy không thể chỉ đặt vấn đề khi sự cố xảy ra. Nhận diện sớm, phân bổ trách nhiệm rõ ràng, kiểm soát tại hiện trường và chủ động chuyển giao những rủi ro phù hợp sẽ là những yếu tố quan trọng để bảo đảm tiến độ, chi phí và hiệu quả đầu tư của các dự án.