Chuyển từ phổ biến văn bản sang giải đáp tình huống

Năm 2026, ngành Hải quan tiếp tục hoàn thiện thể chế, đổi mới phương thức quản lý theo hướng hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế. Những thay đổi này tác động trực tiếp đến cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị thường xuyên thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật.

Trao đổi về vấn đề này, ông Kim Long Biên, Trưởng Ban Pháp chế (Cục Hải quan) cho biết, ngay từ đầu năm, Cục Hải quan đã ban hành Kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật và hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đáng chú ý, Luật số 11/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan được Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/3/2027 là văn bản quan trọng cần được phổ biến rộng rãi, kịp thời đến các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Theo ông Biên, yêu cầu trước hết là bảo đảm tính kịp thời, giúp doanh nghiệp có đủ thời gian nghiên cứu, điều chỉnh quy trình nội bộ, chuẩn bị nhân lực và hệ thống công nghệ trước khi quy định mới có hiệu lực. Đồng thời, tuyên truyền phải gắn chặt với quá trình xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thi hành pháp luật.

“Thông qua các hoạt động phổ biến, đối thoại và giải đáp, cơ quan Hải quan kịp thời tiếp nhận ý kiến phản hồi của doanh nghiệp để tiếp tục nghiên cứu, hướng dẫn và hoàn thiện chính sách. Thước đo hiệu quả của công tác này là doanh nghiệp hiểu đúng, thực hiện đúng và tính thuận lợi của các quy định pháp luật”, ông Biên nhấn mạnh.

Một trong những hướng đi được Cục Hải quan chú trọng là tăng cường phối hợp với các hiệp hội, tổ chức đại diện doanh nghiệp để thiết lập kênh trao đổi thường xuyên. Ngày 5/11/2026, Cục Hải quan và Hiệp hội các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của Việt Nam (VAFIE) đã ký kết Thỏa thuận hợp tác, tiếp tục khẳng định tinh thần đồng hành, chủ động hỗ trợ và tạo thuận lợi cho cộng đồng doanh nghiệp.

Thông qua thỏa thuận, hai bên thiết lập cơ chế phối hợp trong trao đổi thông tin, tuyên truyền chính sách, tiếp nhận và giải đáp khó khăn, vướng mắc; đồng thời tăng cường tham vấn doanh nghiệp trong quá trình xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật hải quan.

Việc phối hợp tổ chức hội nghị đối thoại, hội thảo chuyên đề, tập huấn và khảo sát thực tế tại doanh nghiệp cũng tạo thêm kênh kết nối trực tiếp giữa cơ quan Hải quan với cộng đồng doanh nghiệp. Qua đó, doanh nghiệp có điều kiện cập nhật quy định, còn cơ quan quản lý có thêm thông tin thực tiễn để nâng cao chất lượng quản lý, cải cách thủ tục hành chính và xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, thuận lợi.

Đặc thù của lĩnh vực hải quan là tính chuyên môn sâu, việc áp dụng quy định phụ thuộc vào nhiều yếu tố như đặc điểm hàng hóa, loại hình xuất nhập khẩu, hồ sơ và điều kiện thực hiện thủ tục. Vì vậy, theo ông Kim Long Biên, chỉ giới thiệu nội dung văn bản sẽ khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu tìm hiểu, áp dụng pháp luật của doanh nghiệp.

Ông dẫn chứng, cùng là hàng nhập khẩu nhưng việc xác định chính sách thuế, điều kiện miễn thuế, hoàn thuế hoặc thủ tục đối với hàng nhập khẩu tại chỗ, hàng tạm xuất tái nhập để sửa chữa, bảo hành... có thể khác nhau tùy từng trường hợp. Doanh nghiệp cần nghiên cứu quy định trong mối liên hệ tổng thể và đối chiếu đầy đủ các điều kiện áp dụng.

“Công tác tuyên truyền sẽ chú trọng chuyển từ giới thiệu văn bản sang phân tích điểm mới, điều kiện áp dụng và giải đáp tình huống cụ thể. Với mỗi văn bản, cần làm rõ nội dung được sửa đổi, bổ sung, nội dung tiếp tục áp dụng, quy định chuyển tiếp và những việc doanh nghiệp cần chuẩn bị”, ông Biên cho biết.

Cùng với đổi mới nội dung, Cục Hải quan tiếp tục nâng cao chất lượng tiếp nhận, xử lý và trả lời vướng mắc. Những vấn đề thuộc thẩm quyền sẽ được hướng dẫn kịp thời; các nội dung chuyên sâu được đơn vị chuyên môn phối hợp xử lý nhằm bảo đảm câu trả lời chính xác, thống nhất.

Đáng chú ý, những vướng mắc đã được giải đáp sẽ được tổng hợp, phân loại thành tài liệu hỏi - đáp và tình huống nghiệp vụ để cộng đồng doanh nghiệp cùng tham khảo. Cách làm này không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn hạn chế tình trạng cùng một vấn đề nhưng phải tìm hiểu, hỏi đáp nhiều lần.

Truyền thông chính sách đồng hành với hoàn thiện thể chế

Bên cạnh yêu cầu đổi mới cách thức truyền thông, việc bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện pháp luật cũng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhất là sau khi ngành Hải quan sắp xếp tổ chức bộ máy theo mô hình mới.

Theo ông Kim Long Biên, khi chính sách được hướng dẫn và áp dụng thống nhất, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất, kinh doanh, tiết giảm chi phí, đồng thời có thể dự báo tốt hơn môi trường kinh doanh.

Sau sắp xếp, các chi cục hải quan khu vực quản lý địa bàn rộng hơn, phục vụ số lượng doanh nghiệp lớn hơn với các loại hình xuất nhập khẩu đa dạng hơn. Do đó, Cục Hải quan chú trọng tăng cường phối hợp giữa các đơn vị tham mưu thuộc Cục với các chi cục hải quan khu vực trong trao đổi thông tin, hướng dẫn nghiệp vụ và xử lý vướng mắc.

Ông Biên cho rằng, các đơn vị trực tiếp làm thủ tục là nơi thường xuyên tiếp xúc với doanh nghiệp, nắm bắt sát thực tiễn. Những thông tin phản ánh từ cơ sở vì thế là nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ công tác tham mưu và hoàn thiện chính sách.

Trong đó, Ban Pháp chế phối hợp chặt chẽ với các đơn vị nghiệp vụ rà soát hệ thống văn bản, tham gia xử lý những vấn đề pháp lý phát sinh và nâng cao chất lượng phổ biến, giáo dục pháp luật. Ban cũng đẩy mạnh hệ thống hóa, chia sẻ kết quả giải đáp vướng mắc trong toàn Ngành, góp phần bảo đảm việc hướng dẫn tại các địa bàn được thống nhất, nhanh chóng.

Nhân Ngày Pháp luật Việt Nam, ông Kim Long Biên cho rằng cần tiếp tục xác định tuyên truyền, phổ biến pháp luật là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, gắn với xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, chứ không chỉ được triển khai khi có văn bản mới.

Thời gian tới, ngành Hải quan sẽ tập trung tuyên truyền, hướng dẫn triển khai các chính sách mới, đặc biệt là Luật số 11/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan và các văn bản hướng dẫn thi hành. Việc phổ biến cần được chuẩn bị từ sớm, lựa chọn nội dung phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp, nhất là những đối tượng chịu tác động trực tiếp.

Bên cạnh các hội nghị tập huấn, ngành Hải quan sẽ xây dựng tài liệu theo chuyên đề, tình huống nghiệp vụ và bộ câu hỏi thường gặp. Cùng với đó là nâng cao chất lượng theo dõi thi hành pháp luật, chủ động tổng hợp, đánh giá ý kiến của doanh nghiệp và đề xuất hoàn thiện chính sách khi cần thiết.

“Như vậy, tuyên truyền không chỉ đưa pháp luật vào cuộc sống mà còn cung cấp thông tin thực tiễn có giá trị cho quá trình xây dựng pháp luật”, ông Biên nhấn mạnh.

Theo Trưởng Ban Pháp chế, mục tiêu chung là xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước. Cơ quan Hải quan cần làm tốt trách nhiệm hướng dẫn, giải thích chính sách; về phía doanh nghiệp, cần chủ động tìm hiểu, cập nhật quy định và nâng cao ý thức tuân thủ.

“Khi chính sách được giải thích rõ ràng, thực hiện thống nhất và vướng mắc được xử lý kịp thời, quan hệ đối tác Hải quan - doanh nghiệp sẽ ngày càng bền chặt, góp phần thúc đẩy hoạt động thương mại phát triển”, ông Kim Long Biên khẳng định.