Từ số hóa quản trị đến nâng tầm đối ngoại

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia ngày càng gắn chặt với năng lực khoa học, công nghệ và dữ liệu, chuyển đổi số đã trở thành một nội dung quan trọng trong hoạt động của ngành Ngoại giao. Thay vì chỉ ứng dụng công nghệ vào xử lý công việc hằng ngày, Bộ Ngoại giao xác định đây là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản trị, nâng cao chất lượng tham mưu và hiệu quả hoạt động đối ngoại.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Anh Tuấn, ngay từ năm 2026, Bộ Ngoại giao đã quán triệt chủ trương chuyển mạnh từ tư duy "làm chính sách" sang "tạo kết quả", hướng tới tạo nhiều giá trị hơn cho người dân và doanh nghiệp. Trên tinh thần đó, chuyển đổi số được triển khai đồng bộ từ quản trị nội bộ đến hoạt động đối ngoại.

Một trong những điểm nhấn là việc đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành nội dung quan trọng trong các hoạt động đối ngoại cấp cao cũng như hợp tác quốc tế. Trọng tâm là thúc đẩy hợp tác về trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, hạ tầng số, công nghệ chiến lược và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Song song với đó, mạng lưới các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cũng được phát huy vai trò như những "ăng-ten" công nghệ, chủ động theo dõi các xu hướng mới, kết nối doanh nghiệp, chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài nhằm tranh thủ tri thức, công nghệ và nguồn lực phục vụ phát triển đất nước.

Ở góc độ quản trị, Bộ Ngoại giao đã bước đầu ứng dụng AI trong xây dựng báo cáo, xử lý thông tin, đồng thời nghiên cứu mở rộng sang các lĩnh vực như dịch thuật, quản trị tri thức, phân loại dữ liệu và hỗ trợ xử lý văn bản. Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Lê Anh Tuấn, AI chỉ là công cụ hỗ trợ nâng cao năng suất. Với những vấn đề có hàm lượng chính trị, pháp lý và chiến lược cao, con người vẫn giữ vai trò quyết định và chịu trách nhiệm cuối cùng.

Quá trình chuyển đổi số cũng tạo ra thay đổi rõ nét trong cải cách hành chính. Đến nay, 100% thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ ở trong nước và một số thủ tục ở nước ngoài đã được thực hiện trực tuyến; hơn 90% văn bản không có nội dung mật được xử lý trên môi trường mạng. Các hệ thống quản lý văn bản, điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế và cơ sở dữ liệu chuyên ngành đang từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu đối ngoại, góp phần nâng cao chất lượng chỉ đạo, điều hành và tham mưu.

Không chỉ vậy, công tác thông tin đối ngoại cũng đang thay đổi theo hướng đa nền tảng. Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã mở rộng hiện diện trên môi trường số, tăng cường tương tác với người dân trong và ngoài nước, đồng thời chủ động phát hiện, xử lý thông tin sai lệch, góp phần bảo vệ hình ảnh và lợi ích quốc gia trên không gian mạng.

Hướng tới xây dựng "Bộ Ngoại giao số"

Theo Thứ trưởng Lê Anh Tuấn, trước những biến đổi nhanh chóng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, ngành Ngoại giao không chỉ cần thích ứng mà còn phải chủ động kiến tạo những không gian hợp tác mới để phục vụ phát triển đất nước.

Định hướng lớn trước hết là thúc đẩy mạnh mẽ "ngoại giao công nghệ". Theo đó, ngành Ngoại giao sẽ tiếp tục đóng vai trò mở đường trong việc xây dựng các khuôn khổ hợp tác quốc tế về đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, bán dẫn, khoáng sản chiến lược..., đồng thời kết nối với các trung tâm nghiên cứu và phát triển hàng đầu thế giới để thu hút đầu tư chất lượng cao, công nghệ lõi và nguồn nhân lực trình độ cao về Việt Nam.

Cùng với đó là mục tiêu xây dựng "Bộ Ngoại giao số" thông qua số hóa toàn diện các quy trình nghiệp vụ, phát triển cơ sở dữ liệu và hệ sinh thái dữ liệu đối ngoại, ứng dụng dữ liệu lớn và AI nhằm nâng cao năng lực phân tích, dự báo, tham mưu chiến lược. Đặc biệt, các dịch vụ công trực tuyến trong lĩnh vực lãnh sự và bảo hộ công dân sẽ tiếp tục được nâng cấp theo hướng minh bạch, thuận tiện, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là hoàn thiện thể chế và bảo đảm an toàn dữ liệu. Bộ Ngoại giao xác định an toàn, an ninh mạng và chủ quyền dữ liệu là yêu cầu xuyên suốt trong toàn bộ quá trình chuyển đổi số. Đây cũng là nền tảng để ngành xây dựng hệ sinh thái AI phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước và đặc thù công tác đối ngoại.

Ở bình diện quốc tế, ngành Ngoại giao sẽ chủ động tham gia xây dựng các khuôn khổ pháp lý mới về quản trị dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số và an ninh mạng. Theo Thứ trưởng Lê Anh Tuấn, Việt Nam không chỉ là quốc gia tiếp nhận các xu thế công nghệ mà cần tham gia kiến tạo luật chơi mới, qua đó bảo đảm lợi ích quốc gia trong không gian số.

Con người vẫn là yếu tố quyết định của quá trình chuyển đổi. Vì vậy, Bộ Ngoại giao đang đổi mới toàn diện công tác đào tạo nhằm hình thành đội ngũ "nhà ngoại giao số" - những cán bộ vừa có bản lĩnh chính trị, tinh thông nghiệp vụ, vừa có tư duy công nghệ, khả năng thích ứng nhanh và làm chủ các công cụ số trong nghiên cứu, đàm phán và thông tin đối ngoại.

Theo Thứ trưởng Lê Anh Tuấn, việc tích hợp sâu rộng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ là "chìa khóa" để ngành Ngoại giao tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trong kết nối tri thức, công nghệ và nguồn lực quốc tế, góp phần nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế và phục vụ hiệu quả mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.