Ngại kết hôn, sinh con vì thu nhập bấp bênh

Nội dung này được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam nêu trong báo cáo đề xuất mức lương tối thiểu vùng năm 2027, trên cơ sở khảo sát tại 196 doanh nghiệp với gần 2.000 người lao động trong tháng 3 và tháng 4.

Theo kết quả khảo sát, trong nhóm lao động chưa lập gia đình, có 55,3% cho biết tiền lương là nguyên nhân chính tác động đến quyết định kết hôn. Nhiều người cho rằng mức thu nhập hiện nay chưa đủ tạo nền tảng tài chính ổn định để bắt đầu cuộc sống gia đình, nhất là khi chi phí sinh hoạt, nhà ở, chăm sóc sức khỏe và nuôi con đều tăng.

Với người lao động, tiền lương trước hết phải đáp ứng nhu cầu chi tiêu hằng ngày. Tuy nhiên, khi lập gia đình, khoản thu nhập này còn gắn với những mục tiêu dài hạn hơn như thuê hoặc mua nhà, tích lũy dự phòng, chăm lo con cái và duy trì mức sống tối thiểu cho gia đình mới. Khi thu nhập chỉ ở ngưỡng đủ trang trải, kế hoạch kết hôn dễ bị trì hoãn.

Áp lực thể hiện rõ hơn ở nhóm lao động đã lập gia đình. Có 72,9% người được hỏi cho biết tiền lương, thu nhập hiện tại ảnh hưởng đến quyết định sinh thêm con. Với nhiều cặp vợ chồng công nhân, mức thu nhập ở ngưỡng đủ sống khiến họ cân nhắc kỹ hơn trước mỗi kế hoạch sinh con, do lo ngại không đủ khả năng tài chính để nuôi dưỡng, chăm sóc và bảo đảm điều kiện học tập cho trẻ.

Chi phí nuôi con ngày càng lớn, nhất là giáo dục và y tế, khiến nhiều gia đình lựa chọn tạm hoãn sinh thêm con để duy trì chất lượng sống. 

Từ góc nhìn của tổ chức đại diện người lao động, điều chỉnh lương tối thiểu vùng ở mức phù hợp có ý nghĩa quan trọng và cấp thiết, nhằm hỗ trợ người lao động trước sức ép chi tiêu ngày càng nặng.

Lương tối thiểu trước sức ép đời sống công nhân

Theo khảo sát, có 54,3% người lao động cho biết tiền lương, thu nhập hiện tại chỉ vừa đủ cho các khoản chi cơ bản của gia đình. Nhóm phải tằn tiện, chi tiêu kham khổ chiếm 17,2%. Đáng lo hơn, 20,6% người lao động cho biết thu nhập không đủ sống nên phải làm thêm giờ để bù đắp. Chỉ 7,9% lao động tự đánh giá cơ bản dư dả và có tích lũy.

So với năm 2025, chi tiêu cơ bản của người lao động trong năm 2026 có xu hướng khó khăn hơn. Phần lớn lao động vẫn chỉ xoay xở để trang trải cuộc sống hằng ngày, còn khả năng dành dụm cho tương lai rất hạn chế. Khi các khoản chi thiết yếu tăng nhanh hơn thu nhập thực tế, mức độ an toàn tài chính của người lao động cũng suy giảm.

Tình trạng vay mượn để bù đắp chi tiêu phát sinh ngày càng phổ biến hơn. Kết quả khảo sát cho thấy 26,8% người lao động hằng tháng phải vay tiền để ổn định cuộc sống. Ngoài ra, 32,7% cho biết thỉnh thoảng, khoảng 3 - 4 tháng/lần, họ phải vay mượn để xử lý các khoản chi đột xuất. So với khảo sát năm 2025, tần suất vay tiền trong năm 2026 tăng rõ, phản ánh áp lực tài chính cá nhân ngày càng lớn.

Gánh nặng chi phí giáo dục con cái cũng là một điểm được nhiều lao động nhắc tới. Hơn 55,5% người lao động cho biết tiền lương chỉ đáp ứng một phần nhu cầu chi cho giáo dục và con cái. Với đa số gia đình công nhân, học phí, sách vở, sinh hoạt, chăm sóc trẻ và các khoản phát sinh khác vẫn là áp lực lớn.

Về vấn đề nhà ở, khảo sát cho thấy 32,1% người lao động phải thuê nhà trọ tư nhân, trong khi 0,9% ở nhà tập thể của doanh nghiệp. Diện tích nhà ở bình quân chỉ đạt 23,56 m2, với số người cùng sinh sống trung bình là 3,08 người. Tỷ lệ lao động thuê trọ tư nhân tăng so với năm 2025, còn diện tích ở bình quân thấp hơn đáng kể so với tiêu chuẩn nhà ở bình quân của dân cư đô thị.

Điều kiện nhà ở chật hẹp, chi phí thuê trọ và sinh hoạt tăng khiến nhiều lao động khó xây dựng kế hoạch tài chính dài hạn. Với các gia đình trẻ, chi phí nhà ở cộng với chi phí nuôi con tạo thành áp lực kép, tác động trực tiếp đến quyết định sinh thêm con.

Từ các kết quả khảo sát nêu trên, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đề xuất hai phương án điều chỉnh lương tối thiểu vùng từ ngày 1/1/2027. Phương án thứ nhất là tăng từ 360.000 - 520.000 đồng, bình quân tăng 9,8% so với năm 2026. Phương án thứ hai là tăng từ 315.000 - 450.000 đồng, bình quân tăng 8,5% so với năm 2026.

Ở phía người sử dụng lao động, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam thống nhất với nhận định cần điều chỉnh lương tối thiểu ở mức phù hợp. Tuy nhiên, đại diện doanh nghiệp cho rằng mốc tăng lương từ ngày 1/1/2027 khá gấp, có thể khiến doanh nghiệp thiếu thời gian chuẩn bị và thích ứng. Do đó, phía doanh nghiệp đề xuất lùi thời điểm điều chỉnh sang ngày 1/7/2027.