Cục Đường sắt Việt Nam vừa có công văn gửi Sở Xây dựng TP. Hà Nội để góp ý hồ sơ phương án quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 Tổ hợp đường sắt Ngọc Hồi.

Văn bản này được ban hành trên cơ sở kết quả cuộc họp do Cục Đường sắt Việt Nam tổ chức ngày 11/11/2026, với sự tham gia của đại diện Sở Xây dựng TP. Hà Nội, Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam, Ban quản lý dự án Thăng Long, Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển Đường sắt cao tốc VinSpeed cùng các đơn vị tư vấn.

Đầu mối giao thông đường sắt phía Bắc

Theo Cục Đường sắt Việt Nam, Tổ hợp ga Ngọc Hồi là đầu mối đường sắt phía Nam Thủ đô Hà Nội, giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới đường sắt quốc gia khi tích hợp các tuyến đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao, cùng hệ thống ga lập tàu, depot, bãi chứa tàu, khu chỉnh bị, trạm cấp điện, trung tâm điều hành vận tải, quảng trường ga, bến xe buýt và các tuyến đường bộ kết nối.

Do Tổ hợp ga Ngọc Hồi có quy mô lớn và yêu cầu kỹ thuật phức tạp, vì vậy, trên cơ sở đề nghị của UBND TP. Hà Nội, Ngân hàng Thế giới (WB) đã hỗ trợ lựa chọn liên danh tư vấn quốc tế gồm AREP, Rail Concept, Espelia, Berim và Insuco phối hợp với các cơ quan của UBND TP. Hà Nội và Bộ Xây dựng nghiên cứu ý tưởng quy hoạch tổng thể, vừa đáp ứng yêu cầu khai thác của các hệ thống đường sắt, vừa phát triển hài hòa quỹ đất xung quanh theo mô hình TOD.

Kết quả nghiên cứu với quy mô khoảng 260 ha đã được cập nhật trong Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam được Quốc hội thông qua, đồng thời được cập nhật trong Quy hoạch các tuyến, ga đường sắt khu vực đầu mối TP. Hà Nội đang được Bộ Xây dựng xem xét.

Trên cơ sở đó, Cục Đường sắt Việt Nam đánh giá việc nghiên cứu quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 Tổ hợp đường sắt Ngọc Hồi là cần thiết nhằm cụ thể hóa các quy hoạch liên quan và sử dụng hiệu quả quỹ đất, song phương án quy hoạch phải bảo đảm cơ sở pháp lý, tuân thủ các nguyên tắc kỹ thuật và phù hợp với thứ bậc của hệ thống quy hoạch.

Đáng chú ý, Cục Đường sắt Việt Nam đề nghị Sở Xây dựng TP. Hà Nội xác định phạm vi nghiên cứu Tổ hợp ga Ngọc Hồi khoảng 260 ha, bao gồm các khu chức năng đường sắt và khu phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), qua đó bảo đảm sự phù hợp với Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và các quy hoạch cấp trên.

Đối với khu vực đường sắt quốc gia thông thường, Cục Đường sắt Việt Nam đề nghị bổ sung đoạn đường sắt khổ 1.000 mm kết nối tuyến Hà Nội - TP.HCM qua ga Ngọc Hồi với tuyến Bắc Hồng - Văn Điển hiện hữu, nhằm duy trì hoạt động vận tải đường sắt giữa phía Bắc và phía Nam sông Hồng trong giai đoạn quá độ.

Yêu cầu này được đặt ra trong bối cảnh các tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Vành đai phía Đông và Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng chưa hoàn thành, trong khi hoạt động vận tải trên mạng lưới đường sắt khổ 1.000 mm hiện hữu vẫn cần được duy trì liên tục.

Cục Đường sắt Việt Nam cũng đề nghị bố trí tách biệt đường sắt khổ 1.000 mm và 1.435 mm, không sử dụng đường sắt khổ lồng, bởi hai hệ thống có tiêu chuẩn kỹ thuật và công nghệ sức kéo khác nhau, trong đó đường sắt khổ 1.435 mm sử dụng sức kéo điện, còn đường sắt khổ 1.000 mm hiện hữu sử dụng sức kéo diesel.

Theo cơ quan này, việc sử dụng đường sắt khổ lồng không chỉ làm gia tăng chi phí đầu tư, gây phức tạp trong công tác vận hành, bảo trì mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn chạy tàu và an toàn điện.

Liên quan đến quy mô đường ga, Cục Đường sắt Việt Nam chỉ rõ hồ sơ quy hoạch đang bố trí chiều dài ke ga đường sắt khổ 1.435 mm khoảng 450 m, trong khi các quy hoạch và báo cáo nghiên cứu liên quan xác định chiều dài ke ga 550 m, tương ứng chiều dài sử dụng đường ga 650 m.

Bên cạnh sự khác biệt về chiều dài ke ga, một số thông số kỹ thuật khác tại Tổ hợp cũng được cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành đường sắt đề nghị rà soát, điều chỉnh, đặc biệt là độ dốc đường ga, sơ đồ bố trí ghi và chiều dài đường đón gửi tàu.

Cụ thể, bản vẽ quy hoạch hiện bố trí cụm ghi yết hầu phía Bắc trên đoạn đường có độ dốc 20‰, trong khi độ dốc cho phép đối với ga lập tàu không quá 1,5‰, vì vậy phương án này chưa phù hợp với yêu cầu tổ chức chạy tàu, dồn dịch đầu máy và toa xe.

Đối với khu vực bãi đỗ tàu đường sắt quốc gia, mặc dù thuyết minh quy hoạch xác định cần bố trí tối thiểu 14 làn đỗ tàu, bản vẽ mới thể hiện 12 làn, mỗi làn dài khoảng 370 m, đồng thời chưa bố trí đường tiếp nhận tàu vào depot.

Do đó, Cục Đường sắt Việt Nam đề nghị rà soát, bổ sung các đường đỗ tàu, đường tiếp nhận tàu và những công trình chỉnh bị, bảo dưỡng cần thiết, bảo đảm đáp ứng đầy đủ yêu cầu vận hành của từng hệ thống đường sắt.

Dự phòng không gian phát triển

Đối với khu vực đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, Cục Đường sắt Việt Nam cho rằng việc giữ nguyên các chức năng theo nghiên cứu quy hoạch tổng thể trước đây là định hướng phù hợp ở thời điểm hiện tại, tuy nhiên cần ưu tiên bảo đảm quỹ đất cho ga, depot, đường kết nối, công trình bảo trì và cứu hộ.

Trong đó, cơ quan này đề nghị nghiên cứu tăng chiều rộng ke ga đường sắt tốc độ cao từ 12 m lên 15 m để tạo thuận lợi cho hành khách, đồng thời dự phòng phương án tổ chức chạy tàu xuyên qua ga Ngọc Hồi về phía Bắc, thay vì chỉ giới hạn chức năng ga đầu cuối.

Một vấn đề kỹ thuật khác được Cục Đường sắt Việt Nam lưu ý là phương án bố trí tuyến đường sắt tốc độ cao vượt đường bộ Vành đai 4, khi hồ sơ quy hoạch đề xuất cao độ đỉnh ray ở mức +34 m nhưng chưa tính toán đầy đủ yêu cầu đối với kết cấu cầu vượt có khẩu độ lớn.

Theo Cục Đường sắt Việt Nam, để đáp ứng yêu cầu kỹ thuật tại vị trí này, cao độ đỉnh ray cần đạt tối thiểu +36,5 m, kéo theo việc phải rà soát, điều chỉnh cao độ của các khu chức năng đường sắt tốc độ cao trong Tổ hợp ga Ngọc Hồi.

Cùng với đó, đoạn dốc 20‰ dẫn từ khu ga hành khách xuống depot đang vượt giới hạn độ dốc tối đa 6‰ trong ga, vì vậy phương án trắc dọc, vị trí điểm đổi dốc và các điều kiện kết nối cần tiếp tục được tính toán, điều chỉnh.

Đáng chú ý, khu vực tập kết đoàn tàu tốc độ cao hiện mới được bố trí khoảng 6 - 10 làn đỗ, trong khi nhu cầu khai thác dự kiến đến năm 2050 lên tới 30 đoàn tàu và phương án hiện tại còn thiếu khoảng 14 làn đỗ theo tính toán được nêu trong hồ sơ góp ý.

Trước thực tế này, Cục Đường sắt Việt Nam đề nghị tính toán lại phương án tổ chức vận hành, quy mô depot, số lượng và chiều dài các đường đỗ tàu, đồng thời bố trí quỹ đất dự phòng không chỉ theo nhu cầu vận tải đến năm 2050 mà còn tính đến khả năng mở rộng với tầm nhìn 100 năm.

Đối với hệ thống đường sắt đô thị, hồ sơ quy hoạch đang định hướng bố trí các tuyến đường sắt và bãi đỗ tàu đi ngầm, song phương án này đặt ra yêu cầu kỹ thuật cao về điều hòa, thông gió, phòng cháy, chữa cháy và thoát nước, đồng thời làm gia tăng chi phí đầu tư xây dựng.

Vì vậy, Cục Đường sắt Việt Nam đề nghị nghiên cứu, so sánh hiệu quả kinh tế - kỹ thuật giữa các phương án đi ngầm, trên mặt đất và trên cao, đồng thời làm rõ quy mô, công năng bãi đỗ tàu và phương án vận hành của từng tuyến đường sắt đô thị.

Về phân kỳ đầu tư, Cục Đường sắt Việt Nam lưu ý Sở Xây dựng TP. Hà Nội đang ưu tiên triển khai tuyến đường sắt đô thị số 1 và hai dự án đường sắt quốc gia theo Lệnh khẩn cấp, trong khi Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và Quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 Tổ hợp ga Ngọc Hồi vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu.

Để tránh gián đoạn hoạt động vận tải trong giai đoạn chuyển tiếp, cơ quan này đề nghị nghiên cứu bố trí ga đường sắt quốc gia khổ 1.000 mm tại Ngọc Hồi, bảo đảm đủ năng lực và chức năng khai thác tương ứng với ga Hà Nội hiện hữu, đồng thời kết nối với tuyến Bắc Hồng - Văn Điển.

Bên cạnh các yêu cầu đối với hệ thống đường sắt, Cục Đường sắt Việt Nam cũng đề nghị bổ sung đánh giá năng lực thông hành của mạng lưới đường bộ kết nối, tổ chức tách biệt luồng phương tiện phục vụ hành khách với phương tiện kỹ thuật, đồng thời hoàn thiện phương án thoát lũ, quỹ đất bảo trì và cứu hộ.

Theo hồ sơ phương án quy hoạch đang được các cơ quan chức năng của TP. Hà Nội lấy ý kiến, Tổ hợp ga Ngọc Hồi được nghiên cứu trên diện tích khoảng 267 ha tại xã Ngọc Hồi, trong đó khu vực ga chiếm khoảng 152,2 ha, còn khu phát triển TOD có quy mô khoảng 114,9 ha.

Phương án quy hoạch định hướng hình thành đầu mối trung chuyển giữa đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đường sắt quốc gia và 5 tuyến metro số 1, 3, 6, 12 và 13, với các khu chức năng được bố trí theo nhiều tầng không gian nhằm đáp ứng yêu cầu kết nối và tổ chức khai thác.

Trên cơ sở những vấn đề đã được chỉ ra, Cục Đường sắt Việt Nam đề nghị Sở Xây dựng TP. Hà Nội chỉ đạo đơn vị tư vấn tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ quy hoạch, bảo đảm an toàn chạy tàu, kết nối đồng bộ và tối ưu hiệu quả kinh tế - kỹ thuật trong toàn bộ vòng đời công trình, từ đầu tư xây dựng đến vận hành, khai thác và bảo trì.