Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội, thời gian gần đây, mỗi tuần TP ghi nhận trung bình 200 - 300 trường hợp mắc cúm vào điều trị, trong đó có nhiều bệnh nhi. Mặc dù phần lớn người mắc cúm có thể hồi phục sau một thời gian, nguy cơ bệnh diễn biến nặng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, vẫn là vấn đề cần được quan tâm.

Ths.Phan Duy Hưng, Trung tâm Nhi Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho biết, thời tiết giao mùa cùng môi trường học đường tập trung đông người là những yếu tố thuận lợi khiến virus cúm lây lan qua đường hô hấp. Trẻ em, nhất là những trẻ có sức đề kháng yếu hoặc mắc bệnh lý nền, có nguy cơ gặp biến chứng nếu không được theo dõi và chăm sóc phù hợp.

Theo bác sỹ Hưng, phần lớn trẻ mắc cúm A có thể hồi phục sau một thời gian điều trị và chăm sóc, song bệnh cũng có khả năng diễn tiến nhanh, gây ra những biến chứng nghiêm trọng. Nhóm trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt dưới 2 tuổi, cùng những trẻ mắc bệnh lý nền có nguy cơ cao hơn.

Các biến chứng thường gặp gồm viêm phổi, bội nhiễm vi khuẩn, suy hô hấp, viêm tai giữa và mất nước. Trong một số trường hợp, virus cúm còn có thể gây tổn thương tim hoặc hệ thần kinh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, thậm chí đe dọa tính mạng trẻ.

Cúm A thường khởi phát đột ngột với những triệu chứng như sốt, ho, đau họng, mệt mỏi và đau nhức cơ thể. Tuy nhiên, ở trẻ nhỏ, biểu hiện bệnh đôi khi không điển hình mà chỉ là quấy khóc, bú kém, bỏ ăn, nôn hoặc tiêu chảy. Điều này khiến không ít phụ huynh nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường và bỏ qua giai đoạn cần theo dõi sát diễn biến sức khỏe của trẻ.

Đặc biệt, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như thở nhanh, khó thở, rút lõm lồng ngực, tím môi, li bì, khó đánh thức hoặc co giật. Những biểu hiện như bỏ bú, không uống được nước, tiểu ít cũng là dấu hiệu cảnh báo tình trạng mất nước hoặc bệnh diễn biến nặng.

Một tình huống khác cần đặc biệt lưu ý là trẻ đã có dấu hiệu cải thiện, giảm sốt nhưng sau đó sốt trở lại, ho nặng hơn hoặc xuất hiện khó thở. Theo chuyên gia, đây có thể là biểu hiện của biến chứng hoặc một bệnh lý khác, đòi hỏi trẻ phải được thăm khám và đánh giá kịp thời.

Ths.Phan Duy Hưng nhấn mạnh, một trong những sai lầm thường gặp của phụ huynh là quá tin tưởng vào kết quả test nhanh cúm tại nhà. Trên thực tế, kết quả âm tính không đồng nghĩa với việc trẻ chắc chắn không mắc cúm A, bởi độ nhạy của xét nghiệm phụ thuộc vào thời điểm lấy mẫu, chất lượng mẫu bệnh phẩm và phương pháp thực hiện.

Do đó, nếu trẻ có triệu chứng nghi ngờ, đặc biệt khi sốt cao kéo dài hoặc xuất hiện những biểu hiện bất thường, cha mẹ không nên chờ đến khi kết quả xét nghiệm dương tính mới đưa trẻ đi khám. Việc đánh giá mức độ bệnh cần dựa trên tổng thể triệu chứng, diễn biến lâm sàng và kết quả thăm khám của bác sỹ.

Bên cạnh cúm A, một số bệnh truyền nhiễm khác như sốt xuất huyết, tay chân miệng hoặc nhiễm virus hợp bào hô hấp (RSV) cũng có thể gây sốt và những triệu chứng tương tự ở trẻ. Việc tự chẩn đoán tại nhà có thể dẫn đến nhầm lẫn, bỏ sót dấu hiệu nguy hiểm hoặc áp dụng biện pháp điều trị không phù hợp.

Các chuyên gia cũng cảnh báo tình trạng phụ huynh tự ý sử dụng kháng sinh, thuốc kháng virus hoặc phối hợp nhiều loại thuốc cảm cúm khi trẻ bị sốt, ho. Kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus cúm, trong khi thuốc kháng virus cần được bác sỹ cân nhắc chỉ định dựa trên tình trạng bệnh, độ tuổi và nguy cơ biến chứng của từng trẻ.

Trong quá trình chăm sóc trẻ mắc cúm A tại nhà, cha mẹ cần bảo đảm trẻ được nghỉ ngơi, bổ sung đủ nước và chất lỏng phù hợp với độ tuổi, tiếp tục cho trẻ bú mẹ nếu còn bú. Việc sử dụng thuốc hạ sốt phải tuân thủ đúng loại, đúng liều theo hướng dẫn của nhân viên y tế, tránh tự ý phối hợp thuốc hoặc áp dụng những phương pháp hạ sốt thiếu an toàn.

Đối với trẻ nhỏ, đặc biệt là những trường hợp có bệnh nền hoặc xuất hiện triệu chứng tiến triển nặng, phụ huynh cần chủ động trao đổi với bác sỹ để được hướng dẫn theo dõi, chăm sóc và điều trị phù hợp.

Về phòng bệnh, tiêm vắc-xin cúm hằng năm cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên theo khuyến cáo được xem là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng.

Cùng với đó, gia đình cần duy trì các thói quen vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, giữ không gian sống thông thoáng và hạn chế để trẻ tiếp xúc gần với người có biểu hiện nhiễm trùng đường hô hấp.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), những đợt dịch cúm có thể gây gián đoạn học tập, lao động, làm giảm năng suất và gia tăng áp lực đối với hệ thống chăm sóc sức khỏe. Do đó, kiểm soát cúm không thể chỉ tập trung điều trị các trường hợp mắc bệnh mà cần chủ động phòng ngừa và hạn chế lây truyền ngay từ cộng đồng.

Đặc biệt, việc tiêm vắc-xin cúm hằng năm được các chuyên gia đánh giá là một trong những biện pháp quan trọng nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nghiêm trọng.

Theo bác sỹ Nguyễn Văn My, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, hiệu quả bảo vệ của vắc-xin cúm trong những điều kiện phù hợp có thể lên tới khoảng 90%, song mức độ bảo vệ thực tế thay đổi tùy chủng virus lưu hành, độ tuổi và tình trạng sức khỏe của người được tiêm. Khả năng bảo vệ cũng có thể suy giảm theo thời gian, trong khi virus cúm liên tục biến đổi và xuất hiện các chủng lưu hành mới.

Vì vậy, việc tiêm vắc-xin cúm hằng năm có ý nghĩa quan trọng trong duy trì khả năng bảo vệ, đặc biệt đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính và người suy giảm miễn dịch.

Bác sỹ Nguyễn Văn My cho biết, cơ thể thường cần khoảng hai tuần sau tiêm để hình thành đáp ứng miễn dịch bảo vệ. Do đó, người dân nên chủ động tiêm phòng trước mùa cúm hoặc ngay khi có điều kiện phù hợp, thay vì chờ đến lúc số ca mắc gia tăng mới thực hiện tiêm chủng.

Theo chuyên gia, vắc-xin không bảo đảm ngăn ngừa tuyệt đối mọi trường hợp mắc cúm nhưng có vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế những hậu quả nghiêm trọng. Tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch có thể góp phần giảm nguy cơ viêm phổi, suy hô hấp, nhập viện và tử vong do cúm.

Bên cạnh tiêm chủng, Bộ Y tế khuyến cáo người dân đeo khẩu trang đúng cách tại cơ sở y tế, phương tiện giao thông công cộng, nơi đông người hoặc không gian kín, thông khí kém. Người có triệu chứng viêm đường hô hấp cần hạn chế tiếp xúc gần với người khác, chủ động nghỉ học, nghỉ làm để tránh lây nhiễm.

Việc rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng và mũi khi ho, hắt hơi, vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc và giữ không gian sinh hoạt thông thoáng cũng góp phần hạn chế nguy cơ lây truyền virus.

Đối với trẻ mắc cúm, cha mẹ cần chú ý những biểu hiện như khó thở, thở nhanh, tím tái, lừ đừ, co giật, dấu hiệu mất nước hoặc tình trạng bệnh trở nặng sau giai đoạn có vẻ cải thiện. Đây là những dấu hiệu cần được thăm khám, xử trí kịp thời, không nên kéo dài việc tự điều trị tại nhà.

Cục Phòng bệnh cũng lưu ý người dân không tự ý sử dụng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế. Người thuộc nhóm nguy cơ cao cần liên hệ cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ để được tư vấn, đánh giá và điều trị phù hợp.