Thực tế tại nhiều cơ sở y tế cho thấy, khi nhiệt độ thay đổi thất thường, độ ẩm không khí cao, số ca trẻ nhập viện vì các bệnh lý hô hấp và truyền nhiễm thường gia tăng rõ rệt. Trong bối cảnh đó, tiêm chủng đầy đủ kết hợp chế độ dinh dưỡng hợp lý được xem là “lá chắn” quan trọng giúp tăng sức đề kháng, bảo vệ trẻ an toàn.

Theo ghi nhận từ cuối mùa Đông sang Xuân, hoặc trong những đợt lạnh ẩm xen kẽ nắng nóng, môi trường sống của trẻ trở nên khép kín hơn, nhà cửa dễ nồm ẩm, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn và virus phát triển. Đây cũng là thời điểm trẻ dễ mắc bệnh nhất do hệ miễn dịch còn non nớt.

Theo các bác sỹ, mùa lạnh ẩm là điều kiện lý tưởng để vi khuẩn, virus sinh sôi. Khi độ ẩm không khí thường xuyên trên 80%, nấm mốc và mạt bụi phát triển mạnh trong nhà ở, làm kích thích và tổn thương đường hô hấp của trẻ.

Trong giai đoạn này, các bệnh thường gặp nhất ở trẻ là bệnh đường hô hấp như viêm mũi họng, viêm phế quản, viêm phổi. Đặc biệt, trẻ có cơ địa dị ứng hoặc hen suyễn rất dễ tái phát cơn nặng khi thời tiết chuyển lạnh - ẩm.

Bên cạnh đó, các bệnh truyền nhiễm do virus như cúm mùa, sởi, thủy đậu, tay chân miệng cũng gia tăng. Virus có thể tồn tại lâu trên bề mặt đồ chơi, tay nắm cửa và lây lan nhanh trong không gian kín như lớp học, nhà trẻ.

Nguyên nhân khiến trẻ dễ mắc bệnh không chỉ đến từ môi trường mà còn do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Trẻ nhỏ chưa có khả năng điều hòa thân nhiệt tốt, việc thay đổi đột ngột từ lạnh sang ấm hoặc ngược lại dễ làm tổn thương niêm mạc đường hô hấp - “hàng rào” bảo vệ đầu tiên của cơ thể.

Bác sỹ Lê Thị Kim Hoa, đại diện hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec nhấn mạnh, bên cạnh việc giữ ấm, tiêm chủng đầy đủ là biện pháp quan trọng giúp trẻ vượt qua mùa lạnh an toàn. Phụ huynh cần rà soát sổ tiêm chủng để bảo đảm trẻ được tiêm đủ và đúng lịch, đặc biệt là các loại vaccine phòng bệnh hô hấp và truyền nhiễm như cúm mùa, sởi, quai bị, rubella, thủy đậu.

Ngoài ra, cần lưu ý các vaccine phòng bệnh tiêu hóa như Rotavirus (đối với trẻ nhỏ), tả, thương hàn; vaccine phòng bệnh do côn trùng truyền như viêm não Nhật Bản, sốt xuất huyết (với trẻ đủ độ tuổi); vắc-xin phòng dại đối với trẻ thường xuyên tiếp xúc với vật nuôi.

Theo bác sỹ Lê Thị Kim Hoa, vắc-xin chỉ phát huy hiệu quả tối ưu khi được tiêm đúng lịch và đủ liều. Việc tiêm trễ hoặc bỏ mũi nhắc có thể làm nồng độ kháng thể giảm dần, tạo “lỗ hổng” miễn dịch, khiến trẻ dễ mắc bệnh và làm tăng nguy cơ bùng phát dịch trong cộng đồng.

Thực tế cho thấy, không ít phụ huynh trì hoãn tiêm chủng do cho rằng dịch bệnh đã tạm lắng hoặc vì bận rộn mà bỏ quên các mũi tiêm của con. Điều này tiềm ẩn nhiều rủi ro, bởi trẻ chưa được bảo vệ đầy đủ khi mắc bệnh thường diễn tiến nhanh và dễ gặp biến chứng nặng như viêm phổi, viêm não, suy hô hấp, thậm chí tử vong.

Đáng lo ngại hơn, chi phí điều trị các biến chứng này có thể cao gấp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần so với chi phí tiêm phòng. Bác sỹ khuyến cáo, nếu trẻ lỡ lịch tiêm, phụ huynh nên đưa con đi tiêm bù, tiêm nhắc càng sớm càng tốt, không nên chờ đến khi dịch bệnh bùng phát.

Khi đưa trẻ đi tiêm trong thời tiết lạnh - nóng thất thường, cha mẹ nên lựa chọn thời điểm phù hợp, ưu tiên buổi sáng, tránh lúc quá lạnh hoặc nắng gắt.

Trẻ cần được ăn uống đầy đủ, mặc quần áo thoáng nhưng đủ ấm. Sau tiêm, phụ huynh cần ở lại điểm tiêm ít nhất 30 phút và tiếp tục theo dõi trẻ tại nhà trong 24-48 giờ. Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao khó hạ, quấy khóc kéo dài, lờ đờ, khó thở, cần đưa trẻ đi khám ngay.

Bên cạnh tiêm chủng, dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức đề kháng cho trẻ trong mùa lạnh. Bác sỹ Hoa khuyến nghị phụ huynh bổ sung đầy đủ các vi chất cần thiết như vitamin A, C có nhiều trong rau xanh đậm, cà rốt, đu đủ, cam quýt; kẽm từ thịt bò, trứng, các loại đậu giúp hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả.

Ngoài ra, lợi khuẩn đường ruột có trong sữa chua và các thực phẩm lên men giúp cải thiện tiêu hóa và tăng khả năng hấp thu dưỡng chất. Phụ huynh cần tránh hai sai lầm phổ biến là lạm dụng nước ngọt, đồ lạnh và quá phụ thuộc vào các loại “thuốc bổ” mà bỏ qua bữa ăn cân đối, tự nhiên.

Theo các chuyên gia, chăm sóc sức khỏe cho trẻ trong mùa lạnh không chỉ dừng lại ở việc giữ ấm, mà cần sự kết hợp đồng bộ giữa vệ sinh môi trường sống khô thoáng, tiêm chủng đầy đủ và chế độ dinh dưỡng hợp lý.

Chủ động phòng bệnh từ sớm chính là cách bảo vệ an toàn và bền vững nhất cho trẻ trước những biến động ngày càng khó lường của thời tiết hiện nay.