Từ bài học đứt gãy nguồn cung đến tư duy chủ động

Trong cuộc làm việc mới đây giữa ông Lê Mạnh Cường, Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và ông Atsuhiko Hirano, Phó tổng giám đốc điều hành Tập đoàn Idemitsu Kosan - một trong những doanh nghiệp năng lượng lớn nhất Nhật Bản, đồng thời là cổ đông chủ chốt của Liên hợp Lọc hóa dầu Nghi Sơn (NSRP) - hai bên đã thống nhất tiếp tục thúc đẩy hợp tác nhằm bảo đảm hoạt động ổn định của Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, duy trì nguồn cung năng lượng cho Việt Nam.

Tại buổi làm việc, ông Atsuhiko Hirano bày tỏ sự cảm ơn đối với Petrovietnam vì đã đồng hành, hỗ trợ tích cực trong việc bảo đảm nguồn dầu thô cho NSRP thời gian qua. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu chịu nhiều tác động, Petrovietnam cùng các đối tác đã chủ động tìm kiếm các giải pháp nhằm đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn.

Nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên, cùng với sự hỗ trợ của Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Nhật Bản, NSRP đã từng bước duy trì hoạt động ổn định, nâng công suất vận hành lên mức 120%, qua đó góp phần quan trọng trong việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho thị trường trong nước.

Thoạt nhìn, đây là một hoạt động hợp tác thông thường giữa các cổ đông. Nhưng trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu liên tục biến động, việc duy trì sự đồng thuận và phối hợp chặt chẽ giữa các đối tác lại có ý nghĩa rất lớn đối với khả năng vận hành liên tục của nhà máy.

Đằng sau những cuộc gặp đó là nỗ lực giữ cho một mắt xích quan trọng trong hệ thống năng lượng quốc gia vận hành ổn định.

Cũng trong giai đoạn căng thẳng leo thang tại Trung Đông, eo biển Hormuz - tuyến hàng hải được ví như “van năng lượng” của toàn cầu với khoảng 20% lượng dầu mỏ giao dịch trên thế giới đi qua khu vực này - đã trở thành tâm điểm theo dõi của thị trường năng lượng. Bởi chỉ cần một biến động nhỏ tại đây, thị trường dầu khí toàn cầu có thể rung lắc và Việt Nam không nằm ngoài những tác động đó.

Đặc biệt, với Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn - đơn vị cung cấp khoảng 35 - 40% nhu cầu xăng dầu trong nước - mọi biến động liên quan đến nguồn dầu thô đầu vào đều có thể ảnh hưởng trực tiếp tới thị trường năng lượng nội địa.

Trong nhiều năm, Nghi Sơn chủ yếu sử dụng dầu thô Kuwait - nguồn nguyên liệu được thiết kế phù hợp với cấu hình công nghệ của nhà máy. Điều này giúp tối ưu hiệu quả vận hành nhưng cũng đồng nghĩa với việc nhà máy phụ thuộc lớn vào một nguồn cung duy nhất.

Khi những bất ổn xuất hiện tại Trung Đông, rủi ro phụ thuộc ấy càng lộ rõ. Vì vậy, việc NSRP liên tiếp thử nghiệm và chế biến thành công các loại dầu thô mới như Das Blend hay Djeno không đơn thuần là hoạt động kỹ thuật.

Đó là bước đi chiến lược nhằm gia tăng tính linh hoạt cho nhà máy, giảm phụ thuộc vào một nguồn cung và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường dầu thô toàn cầu.

Nếu như trước đây, câu chuyện bảo đảm nguồn cung cho Nghi Sơn chủ yếu xoay quanh việc duy trì vận hành nhà máy, thì những diễn biến địa chính trị gần đây đã đặt ra yêu cầu cao hơn nhiều: phải xây dựng được khả năng chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài.

Đó cũng là lý do thời gian qua Petrovietnam liên tục triển khai nhiều lớp giải pháp nhằm gia cố chuỗi cung ứng cho Nghi Sơn, từ tăng cường hợp tác với các cổ đông chiến lược đến mở rộng nguồn dầu thô đầu vào.

Quan trọng hơn, Petrovietnam cũng đã bắt đầu dịch chuyển từ tư duy phụ thuộc vào một nguồn nguyên liệu sang tư duy đa dạng hóa nguồn cung.

Đa dạng nguồn cung để gia cố an ninh năng lượng

Nếu đa dạng hóa nguồn dầu thô là bước đi đầu tiên thì việc chủ động tìm kiếm và thu xếp nguồn cung lại là bước tiến tiếp theo.

Vào giữa tháng 5/2026, Chi nhánh Phân phối sản phẩm lọc dầu Nghi Sơn (PVNDB), đơn vị thuộc Petrovietnam, đã cùng PVOIL Singapore phối hợp chặt chẽ với Idemitsu Kosan trong việc tìm kiếm, thu xếp bổ sung các lô dầu thô, góp phần duy trì hoạt động của Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn ở công suất cao.

Nhờ vậy, lô dầu Djeno với quy mô hơn 950.000 thùng, có xuất xứ từ Cộng hòa Congo, đã được vận chuyển đến cảng NSRP và hoàn tất dỡ hàng ngày 15/5/2026.

Sự kiện này có ý nghĩa vượt ra ngoài giá trị thương mại của một lô hàng. Lần đầu tiên, hệ sinh thái Petrovietnam thể hiện rõ vai trò chủ động trong việc tìm kiếm, thu xếp và bảo đảm nguồn nguyên liệu cho nhà máy, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các kênh cung ứng truyền thống.

Đó là dấu hiệu cho thấy chuỗi cung ứng của Nghi Sơn đang được mở rộng theo hướng linh hoạt hơn, đa dạng hơn và có khả năng thích ứng tốt hơn trước những biến động địa chính trị.

Song song với đó, NSRP và PVNDB cũng thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên để theo dõi sát diễn biến thị trường dầu khí quốc tế, xây dựng các kịch bản ứng phó với nhiều cấp độ rủi ro khác nhau.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh những biến động hiện nay không chỉ đến từ cung - cầu thị trường mà còn xuất phát từ các yếu tố địa chính trị khó dự báo.

Khi một tuyến vận tải chiến lược bị gián đoạn hoặc một khu vực sản xuất dầu lớn xảy ra xung đột, thời gian phản ứng sẽ quyết định khả năng duy trì nguồn cung.

Nhờ các giải pháp đồng bộ, Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn đã duy trì vận hành ở mức công suất cao trong những tháng đầu năm 2026 và chủ động bảo đảm đủ nguồn dầu thô cho hoạt động sản xuất.

Đó là kết quả không dễ dàng trong bối cảnh nhiều thị trường năng lượng trên thế giới vẫn đang đối mặt với những bất định kéo dài.

Nhưng giá trị lớn nhất có lẽ không nằm ở việc nhà máy duy trì được công suất.

Điều quan trọng hơn là Petrovietnam đang từng bước xây dựng một hệ thống phòng thủ nhiều lớp cho chuỗi cung ứng năng lượng.

Lớp thứ nhất là sự đồng hành của các đối tác chiến lược. Lớp thứ hai là khả năng đa dạng hóa nguồn nguyên liệu. Lớp thứ ba là năng lực chủ động thu xếp nguồn dầu thô. Và lớp cuối cùng là cơ chế phối hợp linh hoạt để ứng phó với các kịch bản khủng hoảng.

Sau những bài học đắt giá về đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu trong vài năm qua, an ninh năng lượng không còn được đo bằng số lượng nhà máy hay sản lượng sản xuất, mà được đo bằng khả năng duy trì dòng nguyên liệu liên tục ngay cả khi thế giới đối mặt với bất ổn.

Trong bối cảnh đó, những gì Petrovietnam đang làm cho NSRP không chỉ nhằm bảo đảm hoạt động của một nhà máy lọc dầu, mà còn là nỗ lực giữ cho dòng chảy năng lượng của nền kinh tế không bị gián đoạn trước những cơn sóng gió từ bên ngoài.