Đề xuất này được đưa ra trên cơ sở Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, trong đó định hướng từ năm 2026 mỗi người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm.

Theo Bệnh viện Phổi Trung ương và Chương trình Chống lao Quốc gia, việc đưa nội dung sàng lọc lao vào các đợt khám sức khỏe định kỳ, đồng thời bổ sung tiêu chí này vào giấy và sổ quản lý sức khỏe hằng năm sẽ góp phần phát hiện sớm, kiểm soát hiệu quả bệnh lao trong cộng đồng.

TS.Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Trưởng ban Điều hành Chương trình Chống lao Quốc gia cho biết, dù năm 2025 hệ thống y tế có nhiều biến động do việc sắp xếp lại bộ máy hành chính hai cấp, nhưng công tác phòng, chống lao vẫn đạt được kết quả tích cực nhất từ trước đến nay.

Cụ thể, cả nước phát hiện hơn 119.000 bệnh nhân lao, tăng khoảng 5% so với năm 2024; tỷ lệ bệnh nhân có bằng chứng vi khuẩn học đạt 75%, tăng 3%; tỷ lệ điều trị thành công đạt 90%, cao hơn mức trung bình toàn cầu khoảng 88%.

Tuy nhiên, tình hình dịch tễ bệnh lao tại Việt Nam vẫn còn nặng nề. Tổ chức Y tế Thế giới ước tính mỗi năm nước ta có khoảng 184.000 ca mắc mới, 9.400 ca lao kháng thuốc và khoảng 12.000 ca tử vong do lao.

Việt Nam hiện đứng thứ 12 trong số 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất và thứ 10 về lao kháng thuốc. Đáng chú ý, khu vực phía Nam chiếm khoảng 60% tổng số ca lao phát hiện trên toàn quốc, được xác định là địa bàn cần ưu tiên nguồn lực trong công tác phòng, chống bệnh.

Một trong những hạn chế lớn hiện nay là hoạt động sàng lọc lao chưa được đưa vào danh mục khám sức khỏe ban đầu và khám sức khỏe định kỳ.

Thực tế cho thấy chỉ khoảng 23% người dân được tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh. Dù có khoảng 52 triệu người lao động được khám sức khỏe định kỳ hằng năm, nhưng nội dung sàng lọc lao vẫn bị bỏ sót. Ước tính hiện vẫn còn khoảng 40–50% dân số chưa được sàng lọc bệnh lao, làm gia tăng nguy cơ bỏ sót ca bệnh trong cộng đồng.

Trong bối cảnh đó, định hướng chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, lấy y tế cơ sở làm nền tảng theo Nghị quyết 72-NQ/TW được xem là tiền đề thuận lợi để triển khai hiệu quả công tác phòng, chống lao.

Bệnh viện Phổi Trung ương và Chương trình Chống lao Quốc gia đã kiến nghị Bộ Y tế chỉ đạo lồng ghép sàng lọc lao trong các đợt khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí hằng năm; bổ sung nội dung sàng lọc lao vào giấy khám sức khỏe, sổ khám sức khỏe; tích hợp theo dõi bệnh lao vào sổ sức khỏe điện tử; đồng thời tăng cường đào tạo bác sỹ về kiểm soát bệnh lao.

Các cơ sở khám chữa bệnh cũng được đề xuất phải thực hiện sàng lọc lao trong hoạt động thường quy và bảo đảm nguồn kinh phí cho công tác phát hiện, điều trị bệnh.

Những năm qua, công tác phòng, chống lao luôn nhận được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước thông qua nhiều chính sách như Công điện 25/CĐ-TTg, Quyết định 1208/QĐ-TTg và các văn bản chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Y tế.

Tuy nhiên, để đạt mục tiêu chấm dứt bệnh lao, cần sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và toàn xã hội, từ việc bảo đảm nguồn lực tài chính đến triển khai các giải pháp can thiệp hiệu quả trên phạm vi toàn quốc.

Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống lao 24/3/2026, chủ đề toàn cầu được đưa ra là “Yes! We Can End TB! Led by Countries! Powered by People!” (Đúng! Chúng ta có thể chấm dứt bệnh lao! Quốc gia dẫn dắt - Người dân đồng hành).

Tại Việt Nam, chủ đề được lựa chọn là “Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân”, nhấn mạnh vai trò then chốt của việc phát hiện sớm thông qua hệ thống khám sức khỏe định kỳ, qua đó góp phần giảm lây nhiễm và nâng cao hiệu quả điều trị.

Bên cạnh bệnh lao hoạt động, lao tiềm ẩn cũng đang được xem là thách thức âm thầm trong cộng đồng. Theo Thạc sỹ, bác sỹ Nguyễn Thanh Huyền, Bệnh viện Phổi Trung ương, lao tiềm ẩn là trạng thái cơ thể đã nhiễm vi khuẩn lao nhưng chưa có biểu hiện bệnh và không lây nhiễm.

Tuy nhiên, vi khuẩn có thể “tái hoạt động” khi hệ miễn dịch suy giảm. Khoảng 90% người nhiễm lao không phát triển thành bệnh, nhưng 5-10% có nguy cơ chuyển thành lao hoạt động, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao như người nhiễm HIV, người mắc bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch hoặc có tiền sử tiếp xúc gần với bệnh nhân lao.

Việc phát hiện lao tiềm ẩn cần dựa vào các xét nghiệm chuyên biệt như Mantoux hoặc IGRA, kết hợp loại trừ lao hoạt động. Điều trị lao tiềm ẩn có thể giúp giảm tới 90% nguy cơ phát triển thành bệnh lao.

Tuy nhiên, trên thực tế, nhận thức của cộng đồng về bệnh lao vẫn còn hạn chế, nhiều người có triệu chứng nghi ngờ nhưng tự điều trị như bệnh hô hấp thông thường hoặc e ngại kỳ thị nên trì hoãn khám chữa bệnh, làm gia tăng nguy cơ lây lan.

Các chuyên gia nhấn mạnh, phát hiện sớm, truy vết và điều trị kịp thời là chìa khóa để kiểm soát bệnh lao. Để giảm gánh nặng bệnh tật, cần triển khai đồng bộ các giải pháp như mở rộng sàng lọc tại cộng đồng, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao; tăng cường tiếp cận xét nghiệm; bảo đảm điều trị đầy đủ; lồng ghép sàng lọc lao với các bệnh không lây nhiễm.

Đồng thời đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức. Việc ứng dụng các công cụ chẩn đoán mới, thuốc mới và vaccine trong tương lai cũng được kỳ vọng sẽ góp phần từng bước giảm gánh nặng bệnh lao.

Trong cuộc chiến chống lao, bên cạnh nỗ lực của ngành y tế, mỗi người dân cần chủ động khám sức khỏe định kỳ, nâng cao ý thức phòng bệnh để bảo vệ bản thân và cộng đồng.