Viện Chiến lược và Chính sách y tế đã cơ bản hoàn thành báo cáo đánh giá tác động phương án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý trong lĩnh vực này.

Được biết, hiện Bộ Y tế đang lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo khung chính sách Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), với nhiều đề xuất quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm an toàn thực phẩm trong bối cảnh mới.

Dự thảo đề án tập trung xây dựng mô hình tổ chức quản lý an toàn thực phẩm theo từng cấp, đồng thời làm rõ chức năng, nhiệm vụ và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan.

Theo đề xuất, ở cấp Trung ương sẽ giữ nguyên Cục An toàn thực phẩm trực thuộc Bộ Y tế, đồng thời tiếp nhận các chức năng, nhiệm vụ, nhân sự và cơ sở vật chất liên quan đến công tác quản lý an toàn thực phẩm kể từ sau công đoạn sản xuất ban đầu của chuỗi giá trị thực phẩm từ các đơn vị thuộc Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Mục tiêu là từng bước hình thành cơ chế quản lý tập trung, xuyên suốt theo chuỗi, thay cho mô hình phân tán giữa nhiều bộ, ngành như hiện nay.

Đối với cấp tỉnh, dự thảo đưa ra 2 phương án tổ chức. Phương án thứ nhất là thành lập Sở An toàn thực phẩm trên cơ sở đơn vị hiện có của ngành y tế tuyến tỉnh đang phụ trách lĩnh vực an toàn thực phẩm.

Đơn vị này sẽ tiếp nhận thêm chức năng, nhiệm vụ, nhân sự và cơ sở vật chất liên quan đến công tác quản lý an toàn thực phẩm từ các đơn vị trực thuộc Sở Công Thương và Sở Nông nghiệp và Môi trường.

Phương án thứ hai là giữ nguyên mô hình Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế, đồng thời mở rộng thêm chức năng, nhiệm vụ, nhân sự và cơ sở vật chất từ các đơn vị liên quan thuộc ngành công thương và nông nghiệp.

Ở cấp xã, dự thảo đề xuất thành lập Đội An toàn thực phẩm là đơn vị sự nghiệp trực thuộc UBND cấp xã, có con dấu, tài khoản và phương tiện chuyên dụng riêng.

Theo dự thảo, Đội An toàn thực phẩm sẽ là lực lượng trực tiếp thực thi nhiệm vụ kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm tại cơ sở; đồng thời phối hợp với các đơn vị như Phòng Văn hóa - Xã hội, Phòng Kinh tế và Trạm Y tế xã để triển khai nhiệm vụ quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Được biết, quá trình rà soát thực trạng cho thấy cần tiếp tục làm rõ chức năng, nhiệm vụ và bộ máy nhân sự chuyên trách về an toàn thực phẩm tại các bộ, ngành nhằm bảo đảm tính thống nhất, tránh chồng chéo trong quá trình triển khai.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, việc hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Theo Thứ trưởng, mô hình này sẽ góp phần bảo đảm bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và rõ trách nhiệm; đồng thời khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo trong quản lý hiện nay.

Bên cạnh đó, Dự thảo nêu rõ việc tổ chức quản lý theo chuỗi cũng được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực kiểm soát an toàn thực phẩm, đáp ứng yêu cầu bảo vệ sức khỏe người dân và hội nhập quốc tế.

Dự thảo lần này tập trung vào bốn nhóm chính sách lớn, trong đó nhấn mạnh việc hoàn thiện bộ máy quản lý, kiểm soát thực phẩm theo chuỗi giá trị và tăng cường phòng ngừa rủi ro ngay từ đầu.

Một trong những điểm đáng chú ý là định hướng xây dựng mô hình quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ trung ương đến địa phương.

Theo đó, việc phân cấp, phân quyền sẽ được đẩy mạnh nhằm nâng cao vai trò của chính quyền địa phương trong kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Các bộ, ngành tiếp tục thực hiện quản lý theo lĩnh vực, song tăng cường phối hợp, kết nối và liên thông dữ liệu để bảo đảm hiệu quả quản lý tổng thể. Phương án này được đánh giá có thể tận dụng tối đa hệ thống hiện có, tránh xáo trộn lớn nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu quản lý thống nhất.

Song song với đó, dự thảo đề xuất chuyển mạnh sang quản lý an toàn thực phẩm theo toàn bộ chuỗi giá trị, từ nguyên liệu đầu vào đến sản xuất, chế biến, lưu thông và tiêu dùng.

Các quy định sẽ bao quát từ khâu trồng trọt, chăn nuôi, thu hoạch, giết mổ đến chế biến và phân phối, nhằm bảo đảm thực phẩm lưu thông trên thị trường đạt chất lượng và an toàn cho người sử dụng.

Việc tăng cường hậu kiểm, chủ động lấy mẫu giám sát thị trường và nâng cao vai trò của hệ thống kiểm nghiệm được xác định là giải pháp trọng tâm, giúp phát hiện sớm và xử lý kịp thời các vi phạm.

Một nội dung mới đáng chú ý là chính sách kiểm soát chặt chẽ các nguyên liệu, phụ gia thực phẩm và chất hỗ trợ chế biến có nguy cơ bị sử dụng sai mục đích.

Theo dự thảo, các loại nguyên liệu thuộc diện kiểm soát đặc biệt sẽ phải được khai báo, theo dõi và quản lý xuyên suốt từ khâu nhập khẩu, sản xuất đến lưu thông. Doanh nghiệp phải lưu trữ thông tin liên quan đến quá trình sử dụng và phân phối các chất này, qua đó hạn chế tối đa nguy cơ lạm dụng hoặc sử dụng chất cấm trong thực phẩm.

Bên cạnh các biện pháp quản lý, dự thảo cũng đưa ra nhiều chính sách ưu đãi nhằm thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp thực phẩm theo hướng hiện đại, an toàn và bền vững.

Các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sản xuất tiên tiến, nghiên cứu phát triển hoặc xây dựng chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn có thể được hỗ trợ về lãi suất, miễn giảm thuế và ưu tiên thủ tục hành chính trong giai đoạn đầu.

Đồng thời, việc khuyến khích áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như GMP, HACCP, ISO 22000… được xem là hướng đi quan trọng để nâng cao chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh của thực phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm lần này được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển căn bản trong công tác quản lý, từ cách tiếp cận theo từng khâu riêng lẻ sang kiểm soát toàn diện theo chuỗi giá trị.

Trong bối cảnh thị trường thực phẩm ngày càng đa dạng và yêu cầu của người tiêu dùng ngày càng cao, những thay đổi này không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành thực phẩm trong tương lai.