Nguồn cung, hạ tầng đã sẵn sàng

Tại Tọa đàm “Chuyển đổi sang xăng E10, thị trường đã sẵn sàng” mới đây, ông Đặng Tất Thành, đại diện Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công thương) cho biết, đến thời điểm này, các điều kiện cơ bản để triển khai lộ trình sử dụng xăng sinh học E10 (pha 10% ethanol) đã được chuẩn bị tương đối đầy đủ.

Về nguồn cung ethanol (E100) dùng để pha chế E10, Việt Nam có hai nguồn chính là trong nước và nhập khẩu. Đối với nguồn cung nội địa, cả nước có 6 nhà máy E100, trong đó có 4 nhà máy đang hoạt động công suất thấp và 2 nhà máy sẽ tái hoạt động vào giai đoạn 2026-2027. Khi hoạt động hết công suất, các nhà máy này có thể đáp ứng khoảng 500.000 m3 ethanol/năm, tương đương 40% nhu cầu E100 phục vụ pha chế xăng sinh học.

Phần ethanol thiếu hụt sẽ được nhập khẩu trực tiếp từ Mỹ và Brazil - hai quốc gia chiếm hơn 80% sản lượng ethanol toàn cầu, hoặc từ các trạm trung chuyển lớn như Singapore, Hàn Quốc.

Về hạ tầng kỹ thuật, qua nghiên cứu và khảo sát thực tế của Bộ Công thương, nhiều doanh nghiệp đầu mối xăng dầu lớn đã có đủ năng lực lưu trữ nguyên liệu ethanol, phục vụ phối trộn quy mô lớn, cũng như hệ thống phân phối E100 và xăng sinh học E5, E10.

Chính vì vậy, kịch bản thiếu hụt ethanol phục vụ quá trình chuyển đổi sang xăng sinh học là rất khó xảy ra.

“Thời gian qua, một số đơn vị đã triển khai thử nghiệm kinh doanh xăng E10 và nhận được phản hồi tích cực từ người tiêu dùng, cho thấy thị trường bước đầu có sự tiếp nhận đối với loại nhiên liệu mới này”, ông Thành nói.

Ông Hồ Ngọc Linh, Phó trưởng phòng Kỹ thuật xăng dầu (Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam - Petrolimex) cho biết, doanh nghiệp đã triển khai kinh doanh thí điểm xăng E10 từ ngày 1/8/2025 tại 36 cửa hàng ở TP.HCM; đồng thời chuẩn hóa quy trình kỹ thuật, hạ tầng, quy trình quản lý, vận hành nhằm bảo đảm chất lượng xăng E10 đáp ứng tiêu chuẩn cơ sở của Petrolimex và quy chuẩn của Việt Nam đối với loại xăng này.

Cùng với đó, việc chuẩn bị điều kiện hạ tầng, cơ sở vật chất phục vụ phối trộn cũng được doanh nghiệp thực hiện, với 7 điểm kho trên toàn quốc, đặt tại các thành phố trọng điểm, cùng nhiều biện pháp ngắn hạn và dài hạn nhằm bảo đảm sản lượng, cung ứng E10 ra thị trường.

Doanh nghiệp muốn giảm thuế

Dù khẳng định những điều kiện để triển khai bán xăng E10 đại trà từ tháng 6/2026 đã cơ bản hoàn tất, song đại diện Petrolimex vẫn bày tỏ lo ngại khi hai nhà máy lọc dầu trong nước đang trong quá trình chuyển đổi, chưa thể cung cấp đủ xăng nền tiêu chuẩn cao phục vụ pha chế E10. Do đó, doanh nghiệp hiện vẫn phải nhập khẩu 100% xăng nền từ Nhật Bản và một số nước Đông Nam Á.

Điều này khiến chi phí đầu vào cao, ảnh hưởng đến giá bán ra.

“Để thúc đẩy phát triển nhiên liệu sinh học, đề nghị liên bộ Công thương - Tài chính xem xét giảm các mức thuế (thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế nhập khẩu…). Việc này giúp doanh nghiệp vừa giảm chi phí, hạ giá thành, vừa tạo điều kiện để người tiêu dùng đón nhận nhiên liệu mới”, ông Linh đề xuất.

Liên quan đến vấn đề này, bà Nguyễn Thị Thúy Hiền, Phó cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) cho biết, việc triển khai lộ trình sử dụng xăng sinh học, trong đó có xăng E10, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

“Đối với cơ quan quản lý, trước hết, cần rà soát, sửa đổi và bổ sung các chính sách theo hướng rõ ràng, minh bạch, dễ áp dụng. Với các doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu, đặc biệt là ethanol, cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp để bảo đảm nguồn cung ổn định, đáp ứng nhu cầu thị trường”, bà Hiền nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp kinh doanh, phân phối xăng dầu cũng cần một khung pháp lý minh bạch để thuận lợi trong việc tính toán giá thành, kê khai thuế, cũng như đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất tại hệ thống cửa hàng xăng dầu.

Do đó, những kiến nghị từ phía doanh nghiệp - chủ thể trực tiếp triển khai đưa xăng E10 bán đại trà, là chính đáng.

Được biết, Bộ Công thương đã xây dựng lộ trình, đồng thời nghiên cứu, rà soát để sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách hiện hành. Bộ cũng đã xây dựng dự thảo và trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xem xét, giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành liên quan, nhằm triển khai chương trình này một cách đồng bộ.

Hiện Bộ đang chờ ý kiến chỉ đạo chính thức của Chính phủ để tổ chức thực hiện, trong đó có nội dung rà soát, điều chỉnh chính sách thuế.

“Nhiều doanh nghiệp cho rằng, các quy định hiện hành về thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường vẫn còn khó áp dụng trong thực tế”, bà Hiền chia sẻ.

Để giải quyết những kiến nghị của doanh nghiệp về thuế, phí, Bộ Công thương mong muốn có sự phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính để nghiên cứu, sửa đổi các chính sách này theo hướng phù hợp hơn, tạo thuận lợi khi triển khai xăng E10 trên diện rộng.

Đối với việc bình ổn giá xăng sinh học, theo Bộ Công thương, nội dung này đang được thực hiện theo quy định của Luật Giá. Tuy nhiên, trong trường hợp thị trường có biến động bất thường, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội, Bộ Công thương sẽ phối hợp với các bộ, ngành liên quan đánh giá tác động, xây dựng phương án bình ổn giá, trình Bộ Tài chính tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.

Không thể chậm trễ hơn

Khẳng định đã đến lúc phải đưa xăng sinh học vào tiêu thụ, ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam (VINPA), cho hay: “Thực tế, chúng ta đã bị chậm so với kế hoạch. Đáng lẽ phải triển khai sang xăng sinh học từ năm 2022. Nếu làm sớm, các nhà máy sản xuất nhiên liệu sinh học trong nước có thể đã không gặp biến cố và có thể đang vận hành hết công suất”.

Vấn đề then chốt, theo ông Bảo, là chính sách của Nhà nước cần tạo điều kiện để phát triển vùng nguyên liệu, tận dụng đất đai kém hiệu quả, đất khó canh tác, qua đó hình thành chuỗi cung ứng nhiên liệu sinh học bền vững.

Đối với nhiên liệu sinh học như ethanol, cần nhìn nhận đây là một quá trình chuyển đổi dài hạn, kéo dài 15-20 năm, chứ không phải câu chuyện dư thừa hay thiếu hụt trong ngắn hạn.

Ông Nguyễn Hữu Tiến, Phó vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) cho rằng, xăng sinh học nói chung và xăng E10 nói riêng đã được nghiên cứu, đánh giá ở nhiều cấp độ, từ quốc tế đến trong nước.

Tại Mỹ, Bộ Năng lượng nước này cũng như các tổ chức kỹ sư ô tô đã có nhiều nghiên cứu khẳng định lợi ích rõ ràng của xăng E10. Nhờ khả năng cháy hoàn toàn, xăng E10 giúp giảm các chất gây ô nhiễm như HC, CO, đồng thời nâng cao hiệu quả đốt cháy, qua đó góp phần giảm phát thải CO2.

Đặc biệt, trong toàn bộ vòng đời - từ quá trình sản xuất đến sử dụng, nhiên liệu sinh học có khả năng hấp thụ CO2, giúp giảm tổng lượng phát thải khí nhà kính so với nhiên liệu hóa thạch truyền thống.

Các nghiên cứu cho thấy, với nhiên liệu sinh học, mức giảm phát thải là rất rõ rệt. Chính vì vậy, việc chuyển đổi sang sử dụng nhiên liệu sinh học nói chung và xăng E10 nói riêng đã được đưa vào các giải pháp giảm phát thải khí nhà kính trong Báo cáo quốc gia tự nguyện của Việt Nam gửi Liên hợp quốc.

Theo các chuyên gia, ngoài lợi ích về kinh tế, việc chuyển đổi sử dụng nhiên liệu còn mang lại nhiều lợi ích khác. Về an ninh năng lượng, ethanol trong xăng sinh học được sản xuất từ các nguyên liệu tái tạo như sắn, ngô và mía, giúp bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, chủ động nguồn nhiên liệu cho sản xuất năng lượng. Việc sản xuất ethanol trong nước cũng góp phần tăng nguồn thu thuế.

Ngoài ra, việc sử dụng nhiên liệu xăng dầu còn bảo đảm thu ngân sách nhà nước thông qua các loại thuế dầu khí, xăng dầu, với mức đóng góp trung bình khoảng 250.000-300.000 tỷ đồng mỗi năm (bao gồm thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng từ xăng dầu).

Vì vậy, theo ông Tiến, việc ban hành lộ trình chuyển đổi sang xăng E10 là một giải pháp phù hợp, thiết thực. Dù không phải là giải pháp cuối cùng, nhưng đây là bước đi quan trọng nhằm giảm phát thải khí nhà kính và hạn chế ô nhiễm môi trường trong lĩnh vực giao thông, nhất là trong bối cảnh ô nhiễm không khí đang là vấn đề đáng lo ngại tại nhiều đô thị.