Chọn con đường khó

Nằm tại trung tâm của Phú Mỹ (Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, nay thuộc TP.HCM), Khu công nghiệp chuyên sâu Phú Mỹ 3 khác lạ hoàn toàn với các khu công nghiệp quanh đó bởi màu xanh phủ khắp khu công nghiệp, các tuyến đường sạch sẽ và những nhà máy không khói bụi. Để làm được điều này, Công ty cổ phần Thanh Bình Phú Mỹ (chủ đầu tư khu công nghiệp này) phải mất hơn 10 năm với bao nhiêu vất vả, nhọc nhằn.

Bà Nguyễn Thị Thảo Nhi, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Thanh Bình Phú Mỹ kể, năm 2007, bà thành lập doanh nghiệp và chọn Phú Mỹ làm khu công nghiệp. Khi đó, nơi đây là đầm lầy, cỏ mọc um tùm. Nhiều người đã ngăn cản khi biết bà có ý định biến đầm lầy này thành khu công nghiệp, mà lại là khu công nghiệp xanh sinh thái. Họ cho rằng, điều đó là không thể, không nên lao vào làm vì tỷ lệ thất bại rất cao…

Thế nhưng, bỏ qua tất cả, bà Nhi vẫn quyết tâm làm. Bà nhìn thấy nơi đây có những tiềm năng mà không nơi nào có được. “Nơi đây có cảng nước sâu, cảng hàng lỏng, trung tâm lọc dầu, hóa dầu - là thượng nguồn cho việc sản xuất các ngành vật liệu cơ bản. Để phát triển được các tiềm năng này, thì cần thu hút được các nhà máy sản xuất hóa chất cơ bản, nguyên vật liệu cơ bản làm nền tảng cho công nghiệp phát triển”, bà Nhi nói.

Khi đó, bài toán lớn đặt ra là làm sao xây dựng được khu công nghiệp sinh thái, trong khi ở Việt Nam chưa có khu công nghiệp nào áp dụng mô hình này. Bà quyết định “khăn gói quả mướp” đi các nước đang áp dụng hiệu quả mô hình khu công nghiệp sinh thái như Nhật Bản, Singapore để tìm hiểu.

“Tôi đến các khu công nghiệp đó, đi tới độ chân mỏi dã dời, nhưng càng đi càng thấy thích thú để rồi mê mẩn. Tôi nhận ra, sinh thái là một định hướng dài hạn, như một cuộc hành trình. Chính vì vậy, để làm được khu công nghiệp sinh thái, chủ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp phải định hướng ngay từ đầu trong việc phát triển bền vững, bởi điều căn cơ của khu công nghiệp sinh thái là phát triển bền vững”, bà Nhi cho biết.

Mang mô hình xanh từ Nhật Bản về Việt Nam

Sau những chuyến đi, bà quyết định chọn Nhật Bản để học hỏi mô hình phát triển khu công nghiệp vì đây là nước công nghiệp, có các tổ hợp sản xuất hóa chất rất lớn. Họ bắt đầu từ khá sớm trong sản xuất hóa chất, đã phải trả giá rất lớn về đánh đổi môi trường và phải nghiên cứu lại cách xử lý môi trường. Bà muốn tìm hiểu những thứ đó.

Khi bắt tay xây dựng hạ tầng khu công nghiệp, bà áp dụng 21 tiêu chí của Liên hiệp quốc quy định với khu công nghiệp xanh, đồng thời áp dụng tiêu chuẩn ESG trong phát triển bền vững của các doanh nghiệp quốc tế. Tuy nhiên, để áp dụng được các tiêu chuẩn đó, doanh nghiệp phải phát triển đồng bộ, từ môi trường tới điện nước, khí thải, quản lý nước thải, phải làm sao khi xả nước thải phải đạt tiêu chuẩn A.

Một khó khăn nữa mà bà Nhi phải xử lý là định hình khu công nghiệp theo hướng thu hút các doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu như hóa chất, khí hóa… - những ngành được cho là gây ô nhiễm môi trường và trước nay các doanh nghiệp lớn trên thế giới không chọn Việt Nam đặt nhà máy là do thiếu những khu công nghiệp đạt chuẩn về phát triển bền vững.

Thực tế, lãnh đạo các địa phương rất e ngại khi thu hút dự án thuộc các ngành nghề trên bởi sợ phải đánh đổi môi trường. Bà Nhi thuyết phục họ bằng việc xây dựng hạ tầng sinh thái cho khu công nghiệp, với nhà máy xử lý ô nhiễm môi trường, nước thải. Bên cạnh đó, bà đứng ra cam kết rằng, nếu các doanh nghiệp sản xuất gây ô nhiễm môi trường, thì Phú Mỹ 3 sẽ có các chế tài xử lý các doanh nghiệp này.

Sau khi thuyết phục thành công lãnh đạo tỉnh, bà Nhi bắt tay làm hạ tầng khu công nghiệp và kêu gọi nhà đầu tư vào sản xuất. Các doanh nghiệp đến từ EU, Nhật Bản, Hàn Quốc… nhanh chóng tìm đến đặt nhà máy tại Phú Mỹ 3, vì họ có chung quan điểm phát triển bền vững, sinh thái. Sau 10 năm hình thành, khu công nghiệp này đã thu hút được hơn 6 tỷ USD vốn đầu tư.

Phần thưởng dành cho người không sợ khó

Trở lại câu chuyện về phát triển khu công nghiệp xanh sinh thái, bà Nhi cho biết, khi bắt tay phát triển Khu công nghiệp Phú Mỹ 3, bà đã nhận được sự hỗ trợ của các tổ chức nước ngoài. Cụ thể, năm 2011, Viện Nghiên cứu Mitsubishi (Nhật Bản) chọn Bà Rịa - Vũng Tàu phát triển cực tăng trưởng của Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và địa phương đã chọn 4 khu công nghiệp tham gia chương trình này. Tuy nhiên, làm với đối tác Nhật Bản rất khó, 3 khu công nghiệp kia đã bỏ cuộc, chỉ còn Phú Mỹ 3 vẫn theo đuổi tới cùng chương trình này.

“Khi đó, bất kể tôi làm chương trình gì về xúc tiến đầu tư hay hội thảo về đầu tư…, họ đều theo dõi xem mình có nhất quán với định hướng phát triển khu công nghiệp sinh thái hay không để hỗ trợ và tư vấn. Chính vì không ‘thấy khó mà bỏ’, nên tôi đã có bàn đạp là sự hỗ trợ từ đối tác để bước tiếp”, bà Nhi nói.

Sau khi hoàn thành cam kết hợp tác, tới năm 2016, Viện Nghiên cứu Mitsubishi tiếp tục giới thiệu Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) hỗ trợ và đồng hành cùng doanh nghiệp. Khi đó, JICA hợp tác để phát triển tiềm năng kinh tế của các địa phương tại Việt Nam trong cực tăng trưởng Bà Rịa - Vũng Tàu. Cũng từ đó, những khó khăn của Phú Mỹ 3 đều được JICA tư vấn để vượt qua.

“Nguyên chuỗi phát triển của chúng tôi thời gian qua đều có các tổ chức Nhật Bản hỗ trợ. Hiện nay, hơn 50% các doanh nghiệp đang đặt nhà máy sản xuất tại khu công nghiệp là doanh nghiệp Nhật Bản”, bà Nhi cho biết.

Nói về năm 2026, bà Nhi cho rằng, đây sẽ là một năm “trọn niềm vui” của bà, khi 2 khu công nghiệp ngàn tỷ tại Đà Nẵng và Cần Thơ bắt đầu xây dựng và đón khách. Bên cạnh đó, hồ sơ xin cấp chứng nhận khu công nghiệp sinh thái đầu tiên của Việt Nam đã được thông qua và Bộ Tài chính lấy các tiêu chí trong hồ sơ làm chuẩn cho các khu công nghiệp xin chứng nhận khu công nghiệp sinh thái sau này. Đó là phần thưởng dành cho người không sợ khó.