Chiều 2/8, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 đã diễn ra với chủ đề “Nâng tầm công tác đối ngoại địa phương, huy động hiệu quả các nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển”. Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung chủ trì Hội nghị, với hơn 500 đại biểu tham dự. 

Nhiều kết quả thực chất trong công tác đối ngoại địa phương

Trình bày Báo cáo trung tâm tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn cho biết, công tác đối ngoại địa phương đã từng bước chuyển từ mở rộng quan hệ sang nâng cao hiệu quả hợp tác, từ hoạt động riêng lẻ sang gắn với quy hoạch, mục tiêu phát triển và chủ động tìm kiếm nguồn lực quốc tế.

Trên cả ba trụ cột đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân, các địa phương đã ký, gia hạn, duy trì hiệu lực 900 thỏa thuận quốc tế; cấp phép, chủ trì hơn 2.500 hội nghị, hội thảo quốc tế; triển khai đồng bộ công tác quản lý, bảo vệ biên giới. Nhiều địa phương chuyển từ thu hút đầu tư theo số lượng sang lựa chọn dự án chất lượng, mở rộng thị trường cho hàng hóa và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Công tác vận động viện trợ phi chính phủ nước ngoài ghi nhận hơn 1.500 chương trình, dự án với tổng cam kết hàng trăm triệu USD. Việt Nam hiện có 79 danh hiệu, mạng lưới và cơ chế UNESCO; nhiều lễ hội, sự kiện văn hóa, du lịch địa phương trở thành thương hiệu, thu hút đối tác và du khách quốc tế. Hợp tác về công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số cùng công tác lãnh sự, bảo hộ công dân, người Việt Nam ở nước ngoài và thông tin đối ngoại tiếp tục được đẩy mạnh.

Giai đoạn 2024-2026, Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã tổ chức hơn 270 cuộc làm việc với địa phương, 9 hội nghị lớn kết nối với đối tác nước ngoài, 2.000 cuộc kết nối với đối tác quốc tế; hỗ trợ ký hơn 420 thỏa thuận hợp tác và tổ chức hàng trăm lớp bồi dưỡng nghiệp vụ đối ngoại.

Bên cạnh kết quả đạt được, Thứ trưởng Ngô Lê Văn chỉ ra những hạn chế về hiệu quả chuyển hóa nguồn lực, tính chủ động, tổ chức bộ máy, năng lực cán bộ, thể chế, nguồn lực tài chính, dữ liệu, chuyển đổi số, liên kết vùng và cơ chế phối hợp.

Tại hai phiên chuyên đề, 12 tham luận từ các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, ban, ngành và địa phương cùng thống nhất tư duy chuyển từ mở rộng quan hệ theo số lượng sang tạo giá trị thực chất, lấy kết quả cụ thể làm thước đo hiệu quả đối ngoại. Trên nền tảng đó, mỗi địa phương lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với lợi thế và nhu cầu phát triển.

Về ngoại giao kinh tế, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu gắn đối ngoại với mục tiêu tăng trưởng. Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ đề nghị chủ động đón dòng FDI chất lượng cao; Hà Nội hướng tới đưa Khu Công nghệ cao Hòa Lạc thành hạt nhân thu hút ngành bán dẫn, trí tuệ nhân tạo; Hải Phòng triển khai “ngoại giao kiến tạo phát triển”, phân công đầu mối theo dõi từng cam kết; An Giang khai thác thị trường Halal và cơ hội từ APEC 2027 để mở rộng xuất khẩu nông, thủy sản.

Trong ngoại giao văn hóa và kinh tế di sản, Huế và Ninh Bình cùng hướng tới chuyển hóa giá trị di sản thành nguồn lực phát triển. Huế đề xuất diễn đàn quốc tế thường niên về ngoại giao văn hóa, kinh tế di sản và du lịch bền vững; Ninh Bình gắn xây dựng đội ngũ đối ngoại chuyên sâu với những giá trị đặc trưng của địa phương.

Các đại biểu cũng chỉ ra những điểm nghẽn về nhân lực, tổ chức bộ máy và dữ liệu phục vụ chuyển đổi số. Từ đó, các địa phương đề xuất tăng phân cấp gắn với KPI; ổn định mô hình cơ quan đối ngoại địa phương; xây dựng cơ sở dữ liệu tích hợp trí tuệ nhân tạo và khung kiến trúc dữ liệu chung của ngành ngoại giao.

4 định hướng trọng tâm

Phát biểu tại Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh cần phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò của công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế ở địa phương, đưa lĩnh vực này trở thành một nội dung rất quan trọng trong hoạt động của toàn bộ hệ thống chính trị.

Về yêu cầu đánh giá hiệu quả công tác đối ngoại địa phương, Bộ trưởng nêu rõ 4 tiêu chí gồm: có sản phẩm cụ thể; tạo ra kết quả mang lại giá trị thực tiễn; bảo đảm tiến độ, thời hạn; và nhận được sự tín nhiệm của nhân dân.

Trên cơ sở đó, Bộ trưởng Lê Hoài Trung đề ra 4 định hướng trọng tâm đối với công tác đối ngoại địa phương trong thời gian tới. 

Một là, đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng hoạch định chiến lược đối ngoại địa phương, đưa đối ngoại trở thành một hợp phần trong chiến lược phát triển. Mỗi địa phương cần xác định rõ địa bàn, đối tác, lĩnh vực trọng tâm và cụ thể hóa định hướng đối ngoại thành các chương trình, dự án phù hợp với quy hoạch, không gian phát triển mới.

Hai là, đổi mới mạnh mẽ ngoại giao phục vụ phát triển, lấy khả năng chuyển hóa quan hệ đối ngoại thành nguồn lực và kết quả cụ thể làm thước đo. Các địa phương cần rà soát cam kết, thỏa thuận, tháo gỡ vướng mắc; đẩy mạnh ngoại giao kinh tế, khoa học - công nghệ, ngoại giao văn hóa, đối ngoại nhân dân, thông tin đối ngoại và huy động nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài.

Ba là, đổi mới cơ chế lãnh đạo, quản lý và phối hợp, bảo đảm đối ngoại địa phương được triển khai thống nhất, thông suốt, thực chất. Tăng cường phối hợp giữa địa phương với Bộ Ngoại giao, các bộ, ngành và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài; từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu, kênh thông tin dùng chung để chia sẻ cơ hội và phối hợp nguồn lực.

Bốn là, kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ ngoại vụ. Mỗi địa phương cần có đầu mối đủ năng lực tham mưu, quản lý và điều phối hoạt động đối ngoại; xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh, chuyên môn, ngoại ngữ, am hiểu địa phương và năng lực nghiên cứu, dự báo, xây dựng, triển khai các dự án hợp tác quốc tế.

Bộ trưởng cũng đề nghị các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tăng cường phối hợp, hỗ trợ hiệu quả hơn đối với các địa phương; đồng thời mong muốn các địa phương chủ động phản ánh cụ thể những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai công tác đối ngoại để Bộ Ngoại giao kịp thời phối hợp tháo gỡ, tiếp tục hoàn thiện thể chế và cơ chế phối hợp trong thời gian tới.