UBND tỉnh Gia Lai vừa có tờ trình gửi Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường về cho chủ trương xử lý diện tích cây cao su chết, kém phát triển (thuộc Chương trình chuyển đổi rừng nghèo trồng cao su) sang thực hiện các dự án khác chăn nuôi, trồng trọt, năng lượng và dự án khác) gắn với việc giải quyết thiếu đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Gia Lai.

Theo UBND tỉnh Gia Lai, Chương trình chuyển đổi 50.000 ha đất rừng nghèo sang trồng cây cao su là một trong những chủ trương lớn của Chính phủ. Quá trình triển khai thực hiện diễn ra trong thời gian dài, trong khi hệ thống các quy định của pháp luật liên quan đã có nhiều thay đổi qua từng giai đoạn.

Do đó, việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành để xử lý diện tích cây cao su bị chết, kém phát triển gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Hệ quả là quỹ đất chưa được đưa vào sử dụng trong nhiều năm, dẫn đến lãng phí tài nguyên đất đai, không phát huy được nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và tăng cường quốc phòng – an ninh trên địa bàn tỉnh Gia Lai.

Vì lý do này, UBND tỉnh Gia Lai đề xuất Thủ tướng ban hành cơ chế, chính sách đặc thù đối với tỉnh Gia Lai về cho phép các doanh nghiệp có diện tích cây cao su chết, kém hiệu quả và diện tích khác (diện tích 22.063,60 ha) được phép chuyển đổi mục đích từ dự án trồng cao su sang các dự án khác như trồng trọt, chăn nuôi, năng lượng, tổng hợp.

Đồng thời, đối với diện tích đề xuất chuyển đổi sang dự án trồng trọt, chăn nuôi, năng lượng, dự án khác, UBND tỉnh Gia Lai đề nghị cho chủ trương nộp tiền trồng rừng thay thế bằng diện tích chuyển mục đích sử dụng rừng (nộp tiền trồng rừng thay thế 1 lần) theo quy định tại thời điểm Thông tư số 24/2013/TT-BNNPTNT, ngày 6/5/2013 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Đối với dự án đề xuất chuyển đổi, UBND tỉnh Gia Lai ưu tiên trồng lại cây lâm nghiệp bản địa có giá trị kinh tế cao; đối với diện tích đất đã có mô hình trồng thử nghiệm thành công và các diện tích đất tương tự với diện tích đã thử nghiệm đề xuất chuyển đổi theo mô hình phù hợp điều kiện tự nhiên, lập địa với từng khu vực dự án.

Trong khi đó, diện tích không sản xuất được nông, lâm nghiệp chuyển qua các mục đích phát triển kinh tế - xã hội như chăn nuôi, năng lượng tái tạo…

Liên quan đến quá trình thử nghiệm, đề xuất mô hình để làm cơ sở xin chuyển đổi, tỉnh Gia Lai có 8 trên 16 doanh nghiệp triển khai các mô hình thử nghiệm trồng trọt (từ năm 2018 đến cuối tháng 1/2026); 3 trên 16 doanh nghiệp triển khai việc nghiên cứu, đề xuất triển khai các dự án năng lượng tái tạo.

Về trồng trọt, nhiều mô hình thử nghiệm được đánh giá khả quan như trồng thử nghiệm cây mía (phát triển tốt) gồm Công ty TNHH MTV Cao su Chư Păh (diện tích 10 ha), Công ty TNHH MTV Bình Dương (50 ha), Công ty TNHH MTV Tổng công ty 15 - Chi nhánh 710 (kết hợp với cây bạch đàn 40 ha); mô hình cây nông nghiệp ngắn ngày với diện tích 448 ha của Công ty TNHH KD HXK Quang Đức; mô hình trang trại chăn nuôi bò thịt với diện tích 155 ha của Công ty TNHH MTV Chăn nuôi bò Trung Nguyên.

Bên cạnh đó, nhiều mô hình thử nghiệm có kết quả không hiệu quả như trồng keo lai, xà cừ, gáo và cây điều của Công ty TNHH MTV Cao su Chư Sê; trồng cây gỗ tếch của Công ty TNHH MTV Bình Dương (35,5 ha), Công ty TNHH MTV Tổng công ty 15- Chi nhánh 710 (26 ha); cây ăn quả xoài, mít và cây nông nghiệp ngắn ngày (bắp, mì, đậu đỗ) của Công ty cổ phần Tập đoàn Đức Long Gia Lai (7 ha).

Trong khi đó, việc đề xuất triển khai các dự án năng lượng tái tạo, các đơn vị tư vấn nghiên cứu, khảo sát cho thấy tiềm năng bức xạ mặt trời và tiềm năng gió trong khu vực khảo sát đủ điều kiện và cần thiết để triển khai các dự án năng lượng tái tạo (điện mặt trời và điện gió).

Lý do là các dự án này nằm trong khu vực có bức xạ cao, số giờ nắng trung bình cả năm từ 2.000 đến 2.600 h, tổng sản lượng bức xạ nhiệt mặt trời trung bình từ 5,2 - 5,5 kWh/m2/ngày; các dự án này nằm trong khu vực có tiềm năng gió khá tốt và ổn định, tốc độ gió trung bình từ 6,5 - 7,5 m/s.

3 doanh nghiệp đề xuất dự án năng lượng gồm Công ty TNHH KD HXK Quang Đức nghiên cứu và đề xuất thực hiện Dự án Nhà máy Điện mặt trời tại xã Ia Ga; Công ty cổ phần Tập đoàn Đức Long Gia Lai nghiên cứu và đề xuất thực hiện Dự án Nhà máy Điện mặt trời tại xã Ia Le; Công ty TNHH MTV Trang Đức nghiên cứu và đề xuất thực hiện Dự án Nhà máy Điện mặt trời Ia Blứ A tại xã Ia Le.