Lát cắt mang tên Phà Rừng

Cuộc làm việc giữa phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư với ông Vũ Hữu Chiến, Tổng giám đốc Công ty Đóng tàu Phà Rừng, dù đã được lên lịch trước cả tuần, vẫn chỉ có thể bố trí vỏn vẹn khoảng 30 phút vào cuối ngày, khi ánh chiều đầu hè bắt đầu phủ xuống những con tàu cỡ lớn đang nằm trên triền đà chờ hoàn thiện.

Giữa nhịp làm việc hối hả của nhà máy và khối lượng công việc đồ sộ, phức tạp chưa từng có tiền lệ liên quan đến quá trình phá sản doanh nghiệp, Phà Rừng là một lát cắt điển hình cho hành trình “vừa hồi sinh, vừa xử lý quá khứ” của ngành đóng tàu Việt Nam.

Cũng giống như hầu hết các nhà máy đóng tàu thuộc SBIC, Phà Rừng đang phải thực hiện nhiệm vụ kép: vừa triển khai quy trình phá sản đầy phức tạp, vừa duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh, khiến bộ máy điều hành luôn trong trạng thái căng như dây đàn.

Trên thực tế, xét về quy mô công nợ, số lượng doanh nghiệp liên quan, phạm vi xử lý trải rộng trên nhiều địa phương cùng yêu cầu vừa thực hiện phá sản, vừa duy trì hoạt động sản xuất, quá trình phá sản Công ty mẹ - SBIC và các đơn vị thành viên, trong đó có Phà Rừng, có thể xem là một trong những cuộc phá sản doanh nghiệp phức tạp nhất từ trước tới nay tại Việt Nam.

Mức độ phức tạp của vụ việc lớn đến mức Bộ Chính trị phải ban hành kết luận về chủ trương xử lý SBIC, trên cơ sở đó, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 220/NQ-CP để xây dựng kế hoạch triển khai chi tiết cho toàn bộ quá trình xử lý.

Nhận thức rõ phá sản là lối thoát khả dĩ nhất để xử lý dứt điểm những tồn tại lịch sử, Phà Rừng cũng là một trong những đơn vị chủ động và triển khai sớm nhất ngay sau khi Nghị quyết số 220/NQ-CP được ban hành.

“Trong Ban lãnh đạo Công ty không ai có kinh nghiệm thực hiện phá sản doanh nghiệp. Chúng tôi gần như vừa làm, vừa học để tháo gỡ từng vướng mắc phát sinh. Khó khăn lớn nhất là việc rà soát, đối chiếu, xác minh chủ nợ và bên nợ đối với gần 1.000 trường hợp. Tuy nhiên, đến tháng 3/2026, Phà Rừng đã hoàn thành phương án phá sản để trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt”, ông Vũ Hữu Chiến, người được xem là một “lão tướng” của ngành đóng tàu, gắn bó gần trọn đời với SBIC và Phà Rừng, chia sẻ.

Hiện có ý kiến cho rằng, việc xử lý phá sản đối với các đơn vị thuộc SBIC nên chia tài sản nhà máy thành hai nhóm gồm dây chuyền sản xuất và các tài sản còn lại; tiến hành đấu giá trước đối với dây chuyền sản xuất để tìm nhà đầu tư tiếp quản, qua đó sớm khôi phục hoạt động của một nhà máy đóng tàu mới, trước khi tiếp tục xử lý các tài sản khác.

Tuy nhiên, phương án mà Phà Rừng xây dựng lại đi theo một hướng khác: bán hợp khối tài sản hay bán đồng bộ toàn bộ hệ thống tài sản phục vụ sản xuất gắn với quyền sử dụng đất, thương hiệu và các điều kiện cần thiết để nhà đầu tư có thể tiếp tục vận hành nhà máy ngay sau khi tiếp quản.

Theo đó, Phà Rừng đề xuất phương án phá sản theo 2 giai đoạn.

Giai đoạn I, xử lý các tài sản không tham gia sản xuất như thiết bị hư hỏng, vật tư tồn kho, tài sản dư thừa và tàu chở dầu hóa chất PI1002, với tổng nguyên giá khoảng 824,7 tỷ đồng, nhằm giảm khối lượng tài sản cần xử lý và tạo thuận lợi cho quá trình chuyển giao.

Giai đoạn II, bán đồng bộ toàn bộ hệ thống tài sản phục vụ sản xuất gồm dock nổi, dock khô, đà trượt, nhà xưởng, cầu cảng, thiết bị và hạ tầng kỹ thuật của nhà máy, tổng nguyên giá khoảng 1.676 tỷ đồng.

Nhà đầu tư tham gia mua gói tài sản này phải đáp ứng các điều kiện về năng lực tài chính, có kinh nghiệm hoặc định hướng đầu tư trong lĩnh vực đóng tàu, cơ khí, đồng thời cam kết tiếp tục khai thác và vận hành nhà máy sau khi tiếp nhận. Đây cũng là điểm khác biệt lớn nhất giữa quá trình phá sản tại Phà Rừng với các vụ phá sản doanh nghiệp thông thường, khi mục tiêu không chỉ là thanh lý tài sản để trả nợ, mà còn hướng tới bảo toàn một cơ sở công nghiệp vẫn đang hoạt động.

“Mục tiêu không chỉ là thu hồi nợ thông qua xử lý tài sản, mà còn bảo toàn tối đa giá trị của một cơ sở công nghiệp vẫn đang vận hành và tạo ra sản phẩm”, lãnh đạo Phà Rừng chia sẻ.

Giữ hệ sinh thái công nghiệp tàu thủy

Có nhiều lý do khiến Phà Rừng lựa chọn một phương án xử lý tài sản có phần đi ngược với cách tiếp cận thông thường trong các vụ phá sản doanh nghiệp.

Theo đánh giá của doanh nghiệp, khoảng 95% giá trị kinh tế của nhà máy nằm ở nhóm tài sản trực tiếp phục vụ sản xuất, gồm hệ thống dock nổi, dock khô, đà trượt, nhà xưởng, cầu cảng, thiết bị nâng hạ và các dây chuyền chuyên dụng phục vụ đóng mới, sửa chữa tàu biển.

Nếu tách riêng để bán đấu giá, nhiều tài sản sẽ mất đi phần lớn giá trị sử dụng, thậm chí gần như không còn giá trị kinh tế. Chẳng hạn, một triền đà là hạng mục không thể thiếu đối với hoạt động đóng tàu, nhưng nếu đem bán độc lập thì gần như không có người mua. Tương tự, hệ thống cẩu nâng nếu tách khỏi nền móng, ray trượt và hạ tầng kỹ thuật đi kèm cũng sẽ mất đi phần lớn giá trị.

Bên cạnh tài sản hữu hình, Phà Rừng còn sở hữu nhiều giá trị vô hình được tích lũy qua hơn 40 năm hoạt động, từ thương hiệu, quyền thuê quỹ đất đặc thù cho công nghiệp đóng tàu, đến hệ thống quản trị sản xuất và đội ngũ kỹ sư, công nhân lành nghề.

Theo lãnh đạo Phà Rừng, việc bán đồng bộ toàn bộ hệ thống tài sản sẽ giúp bảo toàn giá trị của dây chuyền sản xuất, đồng thời tối đa hóa khả năng thu hồi vốn và tài sản nhà nước trong quá trình phá sản.

Ở góc độ phát triển ngành, Phà Rừng còn được xem là một trong những cơ sở công nghiệp đóng tàu quan trọng của khu vực phía Bắc, có khả năng thực hiện cả đóng mới và sửa chữa tàu biển. Việc duy trì hoạt động liên tục của nhà máy không chỉ góp phần bảo tồn năng lực công nghiệp đóng tàu quốc gia, mà còn giúp giữ chân đội ngũ lao động kỹ thuật lành nghề và duy trì chuỗi năng lực sản xuất đã được hình thành qua nhiều thập kỷ.

Đặc biệt, trong bối cảnh Phà Rừng đang thực hiện nhiều hợp đồng đóng tàu xuất khẩu cho các chủ tàu nước ngoài, việc bảo đảm quá trình xử lý phá sản không làm gián đoạn sản xuất còn có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì uy tín của ngành đóng tàu Việt Nam đối với các đối tác quốc tế.

Đáng chú ý, hiện phương án bán hợp khối này cũng đang được nhiều đơn vị trong nhóm 7 công ty con thuộc diện phá sản của SBIC nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.

Bà Trịnh Thị Thu Thủy, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐTV Công ty Đóng tàu Nam Triệu cho biết, đơn vị mong muốn lan tỏa tinh thần của Nghị quyết số 220/NQ-CP theo hướng hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư, doanh nghiệp và người lao động.

“Chúng tôi kiến nghị giữ nguyên ngành nghề chính là đóng mới, sửa chữa tàu biển. Nhà đầu tư mới sẽ mua tài sản hợp khối, dây chuyền công nghệ, được chuyển giao quyền sử dụng đất, tiếp tục thực hiện các hợp đồng kinh tế dở dang và tiếp quản lực lượng lao động”, bà Thủy chia sẻ.

Dẫu vậy, thách thức lớn nhất của phương án bán hợp khối chính là phải lựa chọn được nhà đầu tư thực sự có năng lực và tâm huyết, sẵn sàng tiếp tục phát triển nghề đóng tàu.

Trong bối cảnh biên lợi nhuận ròng của ngành chỉ dao động khoảng 1 - 3%, rất cần có những cơ chế hỗ trợ phù hợp từ Nhà nước. Thậm chí, có thể nghiên cứu phương án bán đấu giá nhiều nhà máy cho cùng một nhà đầu tư để giữ lại nền tảng quý giá của ngành đóng tàu trong nước.

“Nếu phương án phá sản Phà Rừng được chấp thuận sẽ mở đường cho sự tiếp nối của một cơ sở công nghiệp vẫn còn đơn hàng, lao động và năng lực sản xuất - những nền tảng công nghiệp mà đất nước đã mất nhiều thập kỷ mới gây dựng được”, một chuyên gia nhận định.

(Còn tiếp)