Theo thông tin từ Bộ Tài chính, đến ngày 15/10/2026, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công cả nước đạt 64,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Điều đáng nói là một số dự án, gói thầu thi công do Bộ Xây dựng quản lý bị chậm tiến độ kéo dài nhưng chưa được giải quyết dứt điểm, trong khi một số công trình đã đưa vào khai thác vẫn còn tồn đọng giá trị thanh toán lớn, dẫn đến việc giải ngân vốn đầu tư công chưa có sự bứt phá rõ nét, với tỷ lệ giải ngân vốn được giao thấp hơn mức trung bình cả nước.

Không quy mọi chậm trễ cho nhà thầu

Tại Chỉ thị số 07/CT-BXD ngày 23/10/2026, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh yêu cầu các nhà thầu khẩn trương huy động thêm nguồn lực tài chính, thiết bị, nhân lực; chủ động nguồn vật liệu, tăng ca, tăng kíp, bổ sung các mũi thi công để bù đắp tiến độ chậm, đồng thời có giải pháp cụ thể nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

Bộ trưởng cũng yêu cầu các đơn vị liên quan tổ chức kiểm điểm tiến độ thi công, giải ngân hằng tuần, hằng tháng và kiên quyết xử lý nhà thầu chậm tiến độ theo quy định của hợp đồng, không để việc chậm xử lý nhà thầu tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ dự án.

Đối với các nhà thầu không đáp ứng yêu cầu tiến độ theo hợp đồng đã ký, Bộ trưởng yêu cầu các ban quản lý dự án đánh giá, công khai kết quả thực hiện hợp đồng trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia để làm cơ sở đánh giá uy tín nhà thầu; đồng thời gửi báo cáo về Bộ Xây dựng (qua Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng) để tổng hợp, xem xét có văn bản khuyến cáo khi các nhà thầu này tham gia những dự án tiếp theo trong lĩnh vực xây dựng.

Ở chiều ngược lại, theo phản ánh của các nhà thầu, việc tăng mũi thi công đồng nghĩa với nhu cầu vốn lưu động lớn hơn, trong khi giá vật liệu, nhiên liệu, nhân công biến động và nguồn cung tại một số địa bàn còn phụ thuộc vào công suất mỏ, thủ tục khai thác và điều kiện vận chuyển.

Ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Đèo Cả, cho biết các doanh nghiệp xây dựng giao thông đang gặp khó khăn trong tuyển dụng, giữ chân người lao động khi nhiều dự án đồng thời có nhu cầu lớn về nhân lực.

Theo ông Huy, việc các doanh nghiệp cạnh tranh lao động bằng cách tăng thu nhập để thu hút người từ đơn vị khác không giải quyết được tình trạng thiếu nhân lực của toàn ngành, vì vậy các doanh nghiệp cần chú trọng đào tạo và tạo môi trường làm việc ổn định, lâu dài.

Ngoài chi phí đầu vào, việc chậm nghiệm thu, thanh toán còn ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền của nhà thầu, bởi khi khối lượng hoàn thành chưa được xác nhận hoặc hồ sơ phải bổ sung nhiều lần, doanh nghiệp vẫn phải chi trả tiền lương, vật liệu, nhiên liệu và chi phí vận hành máy móc.

Trong khi đó, khả năng tiếp cận tín dụng còn phụ thuộc vào hạn mức, tài sản bảo đảm và năng lực tài chính, nên việc giảm lãi suất không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp dễ dàng vay được vốn. Vì vậy, nghiệm thu và thanh toán đúng hạn có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng quay vòng vốn và triển khai các hạng mục tiếp theo.

Gỡ vướng từ công trường, rõ trách nhiệm từng khâu

Tại Dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Đồng Đăng (tỉnh Lạng Sơn) - Trà Lĩnh (tỉnh Cao Bằng) theo phương thức PPP, các nhà thầu đã huy động hơn 2.000 kỹ sư, công nhân, triển khai 132 mũi thi công liên tục 3 ca, 4 kíp, hướng tới mục tiêu đưa đoạn Tân Thanh - Đông Khê dài khoảng 62 km vào khai thác tạm dịp Tết Nguyên đán 2027.

Tuy nhiên, một số vị trí trên tuyến vẫn còn vướng các thủ tục thu hồi đất, kiểm đếm, bồi thường, hỗ trợ và di dời hạ tầng kỹ thuật, trong khi nguồn đá phục vụ thi công lớp bê tông nhựa tạo nhám còn hạn chế, tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt khi khối lượng thi công tăng cao. Dù tỷ lệ bàn giao mặt bằng đã ở mức cao, những vị trí còn vướng mắc vẫn ảnh hưởng đến việc tổ chức thi công đồng bộ các hạng mục.

Công ty cổ phần Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, doanh nghiệp dự án, đã kiến nghị UBND tỉnh Lạng Sơn và UBND tỉnh Cao Bằng hỗ trợ hoàn thành giải phóng mặt bằng bổ sung trong tháng 10/2026, tháo gỡ thủ tục nâng công suất, điều chỉnh giấy phép mỏ đá, kiểm soát giá vật liệu và bổ sung hơn 7.714 tỷ đồng vốn ngân sách nhà nước còn thiếu trong giai đoạn 2026 - 2028.

Trong đợt kiểm tra ngày 23/10, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng Hoàng Văn Thạch yêu cầu các cơ quan, đơn vị tập trung xử lý những vướng mắc tại các nút giao, cửa hầm, cầu vượt và đường kết nối, đồng thời phấn đấu hoàn thành các phần việc còn tồn đọng trong tháng 10/2026.

Tại Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Vinh - Thanh Thủy, nhu cầu vật liệu của toàn tuyến gồm gần 9,9 triệu m³ đất san lấp, 995.000 m³ đá xây dựng và gần 1,8 triệu m³ cấp phối đá dăm, chưa kể khối lượng lớn cát san lấp và cát bê tông. Trong khi đó, nguồn cung tại chỗ chưa đáp ứng toàn bộ nhu cầu, còn việc huy động vật liệu vẫn phụ thuộc vào công suất mỏ và thủ tục khai thác.

UBND tỉnh Nghệ An đã chỉ đạo rà soát tiến độ từng gói thầu, xem xét nâng công suất các mỏ hiện hữu và bổ sung nguồn khai thác nhằm đáp ứng nhu cầu vật liệu phục vụ thi công.

Tại gói thầu XL01, liên danh Công ty cổ phần Tập đoàn Đèo Cả - Công ty cổ phần Xây lắp Thương mại Delta đã tận dụng đất đào trên tuyến, kết hợp với nguồn đất từ mỏ Hồng Tân 1 tại xã Nam Đàn để phục vụ thi công.

Từ thực tế triển khai các dự án có thể thấy, việc tăng nhân lực, thiết bị và mũi thi công chỉ phát huy hiệu quả khi những vướng mắc về mặt bằng, vật liệu và nguồn vốn được giải quyết kịp thời. 

PGS.TS. Trần Chủng, nguyên Cục trưởng Cục Giám định Nhà nước về chất lượng công trình xây dựng, cho rằng chủ đầu tư, ban quản lý dự án phải phối hợp với nhà thầu giải quyết vướng mắc về mặt bằng, vật liệu; những vấn đề định mức, đơn giá vượt thẩm quyền cần kiến nghị cơ quan quản lý. Nhà thầu có trách nhiệm tổ chức thi công và hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu, thanh toán.

“Tăng tốc đầu tư hạ tầng là nhiệm vụ cấp thiết, nhưng tiến độ phải đi cùng điều kiện thực hiện. Doanh nghiệp có trách nhiệm bảo đảm năng lực, chất lượng và tiến độ theo hợp đồng; các cơ quan, đơn vị liên quan phải giải quyết kịp thời những vướng mắc thuộc thẩm quyền. Khi từng khâu được vận hành đúng thời hạn, nguồn lực huy động trên công trường mới phát huy hiệu quả, góp phần bảo đảm tiến độ và hiệu quả đầu tư lâu dài”, ông Chủng kiến nghị.